Eleştirmek doğru mu, yanlış mı?
Aslında eleştirmek yanlış değil. Yanlış olan, eleştirmeyi bilmeden eleştirmen olmak!
Bizim kuşağın çok iyi hatırlayacağı yıllar vardı. Gazetelerin yalnızca haber vermediği, aynı zamanda insanlara kültür, sanat ve düşünce kazandırdığı yıllar...

O gazetelerde köşe yazarları vardı, bir de eleştirmenler. Tiyatroya gider, konser dinler, kitap okur, film izlerlerdi. Sonra oturup gördüklerini, duyduklarını, düşündüklerini kaleme alırlardı.

Öyle gelişigüzel de değil! Önce araştırır, bilgi toplar, konunun geçmişini öğrenir, sonra eleştirirlerdi.

Bir sanatçının yıllarca verdiği emeği üç cümleyle çöpe atmazlardı. Beğenmediklerini söylerken bile saygıyı elden bırakmazlardı. Çünkü bilirlerdi ki eleştiri, insanı yıkmak için değil, yapılan işi daha iyiye taşımak içindir.

O eleştirmenlerin yazılarını okurken yalnızca bir eser hakkında bilgi edinmezdik. Bir şeyler de öğrenirdik.

Şimdi gelin günümüze...
Maşallah, eleştirmen yetiştirme konusunda dünya birincisi olduk!

Eskiden eleştirmen olmak için yıllarca okumak, araştırmak, izlemek gerekiyordu. Şimdi bir cep telefonu, iki parmak, biraz da özgüven yeterli!

Bir şarkı yayınlıyorsunuz.
Altına hemen yorumlar geliyor:
"Ses yok!"
"Beste berbat!"
"Ben banyoda daha güzel söylüyorum!"
İyi de kardeşim, sen banyoda söylüyorsan biz neden hâlâ seni dinleyemedik? Bir kitap yazıyorsunuz. Daha kitabın kapağını açmadan yorum hazır: "Olmamış!"
Yahu, kitabı okudun mu?
"Yok ama kapağını beğenmedim!"

Tiyatroya gidiliyor. Oyuncular aylarca prova yapmış, yönetmen emek vermiş, dekor hazırlanmış. Seyirci çıkışta hükmünü veriyor:

"Ben olsam daha iyi oynardım!"

Buyurun efendim, sahne sizin! Yalnız önce ezberlemeniz gereken birkaç sayfa metin var!

Siyasette, ekonomide, sporda durum farklı mı?

Dün futbol teknik direktörü olan vatandaş, bugün ekonomist, yarın dış politika uzmanı!

Üstelik hepsinde son derece iddialı.

Eskiden bilmediğimiz konuda susardık. Şimdi bilmediğimiz konuda daha yüksek sesle konuşuyoruz!

Bir de işin dijital dünyası var.

Sosyal medya denilen kocaman bir meydan kurulmuş. Herkesin elinde görünmez bir mikrofon. Konuşan konuşana... Dinleyen var mı, orası meçhul!

Yapay zekâ da hayatımıza girdi. Soruyoruz, cevap alıyoruz. Hatta bazen bizim yerimize yazıyor, düşünüyor, yorum yapıyor.

Ama unuttuğumuz bir şey var: Yapay zekâ da yanılabilir. Önemli olan, önümüze gelen her bilgiyi doğru kabul etmemek.

Eskiden bir eleştirmen yazısını yayımlamadan önce defalarca kontrol ederdi. Şimdi bazıları haberi okumadan paylaşıyor, paylaşırken de altına yazıyor:

"Kesin bilgi!"

Neyin kesin olduğu belli değil ama ünlem işareti oldukça güven veriyor!

İşin üzücü tarafı, eleştiriyle hakareti birbirine karıştırmaya başladık.

Bir eseri beğenmeyebilirsiniz. Bir düşünceye katılmayabilirsiniz. Bir sanatçının yorumunu başarılı bulmayabilirsiniz. Bunların hepsi son derece doğal.

Ama bir insanın emeğini küçümsemek, kişiliğini hedef almak, alay ederek onu incitmek eleştiri değildir.

Eskiden eleştirmenler vardı, şimdi çoğu zaman eleştirenler var. Aradaki fark yalnızca birkaç harf değil, koskoca bir kültür farkı!

Elbette geçmişte de haksız, kırıcı eleştiriler yapılırdı. Bugün de son derece bilgili, saygılı ve değerli eleştirmenlerimiz var. Üstelik dijital dünya, eskiden sesini duyuramayan insanlara da konuşma imkânı verdi. Bu da küçümsenecek bir kazanım değil.

Ama konuşabilmekle söyleyecek sözü olmak aynı şey değil!

Ben o eski gazete sayfalarını, bir konserin ardından yazılan nitelikli kritikleri, bir tiyatro eserini değerlendirirken sanatçının emeğini unutmayan kalemleri özlüyorum.

Çünkü onların amacı yalnızca kusur bulmak değildi. Güzeli de göstermekti. Bugün herkesin cebinde bir telefon, elinin altında bir klavye var.

Keşke biraz da dilimizin altında saygı, aklımızın bir köşesinde bilgi, yüreğimizin içinde insaf olsa...

Eleştirelim elbette! Ama önce bilelim, sonra düşünelim, en son konuşalım. Yoksa bu gidişle yakında aynaya bakıp kendimizi bile eleştireceğiz:
"Bu yüz olmamış arkadaş!"
Ayna da dile gelecek:

"Ben ne yapayım kardeşim, malzeme senden!"