Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri, üye devletlerin aidatlarını ödememesi nedeniyle BM'nin "yaklaşan mali çöküş" riskiyle karşı karşıya olduğu konusunda uyardı.
Üye devletlerin tamamına yazdığı bir mektupta, çöküşü önlemek için zorunlu ödemelerini yerine getirmeleri veya örgütün mali kurallarını elden geçirmeleri gerektiğini belirtti.
Bu durum , BM'nin en büyük bağışçısı olan ABD'nin düzenli ve barış koruma bütçelerine katkıda bulunmayı reddetmesinin ve "vergi mükelleflerinin parasının israfı" olarak nitelendirdiği çeşitli kuruluşlardan çekilmesinin ardından geldi. Diğer birçok üye ülke de ödemelerini geciktiriyor veya ödemeyi reddediyor.
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 2025 yılının sonlarında finansal sisteminde kısmi bir değişikliği onaylamış olsa da, örgüt hâlâ büyük bir nakit kriziyle karşı karşıya ve bu kriz, hiç almadığı parayı iade etmesi anlamına gelen bir kural nedeniyle daha da ağırlaşıyor.
Tasarruf adımları: Yürüyen merdivenler düzenli olarak kapatılıyor ve ısıtma sistemi kısılıyor
Cenevre'deki genel merkezinde, durum hakkında uyarı levhaları her yere asılmış durumda. Para tasarrufu sağlamak için neredeyse umutsuz bir girişimle, yürüyen merdivenler düzenli olarak kapatılıyor ve ısıtma sistemi kısılıyor.
Guterres mektubunda, BM'nin geçmişte de mali krizlerle karşı karşıya kaldığını ancak mevcut durumun "kesinlikle farklı" olduğunu yazdı.
Genel sekreter, isim vermeden, "Onaylanan düzenli bütçenin önemli bir bölümünü finanse eden değerlendirilmiş katkı paylarının ödenmemesine ilişkin kararlar resmen açıklandı" dedi.
"Tüm sistemin bütünlüğünün", devletlerin BM tüzüğü uyarınca "belirlenen katkı paylarını" ödeme yükümlülüklerine uymalarına bağlı olduğunu söyleyen Guterres, 2025 yılının rekor düzeyde ödenmemiş borçla (toplam borcun %77'sine denk geliyor) sona erdiğini de sözlerine ekledi.
Guterres, BM'nin belirli programlara harcanmayan parayı, bütçeyi uygulayamaması durumunda üye ülkelere iade etmesi gerektiği kuralının, "var olmayan parayı geri verme beklentisi" yaratarak "çifte darbe" oluşturduğunu söyledi.
BM Genel Sekreteri, "Şu an karşı karşıya olduğumuz durumun aciliyetini yeterince vurgulayamam. Toplanmamış fonlarla bütçeleri uygulayamayız, almadığımız fonları da iade edemeyiz." dedi.
Sonuç olarak, BM aslında hiç sahip olmadığı milyonlarca doları iade ediyor.
Mektupta şu ifadeler yer alıyor: "Sadece bu ay, 2026 değerlendirmesinin bir parçası olarak, tahsil edemediğimiz 227 milyon doları [165 milyon sterlin] iade etmek zorunda kaldık."
Guterres, "Özetle durum açık," diye yazdı. "Ya tüm üye devletler tam ve zamanında ödeme yükümlülüklerini yerine getirecekler ya da üye devletler, yaklaşan mali çöküşü önlemek için mali kurallarımızı temelden yeniden gözden geçirecekler."
BM kuruluşları insani krizlerle mücadele için talep ettikleri paranın tamamını nadiren alırlar, ancak son 12 ay özellikle zor geçti.
ABD, BM'nin en büyük bağışçısı olmasına rağmen, Başkan Donald Trump, BM'nin "büyük potansiyelini" tam olarak kullanmadığını ve ABD öncülüğündeki barış çabalarını desteklememekle eleştirdi.
ABD, 2025 yılında BM'nin düzenli bütçesine katkı payını ödemedi ve BM barış koruma operasyonlarına beklenen fonunun yalnızca %30'unu teklif etti.
Ardından Ocak ayında Trump, "Amerikan vergi mükelleflerinin fonlarını ve küreselci gündemleri ABD önceliklerinin önüne geçiren kuruluşlara olan katılımını sona erdirmek" amacıyla, aralarında 31 BM kuruluşunun da bulunduğu düzinelerce uluslararası kuruluştan fonu çekti .
Aralık ayı sonlarında ABD, BM insani yardım programlarına 2 milyar dolar (1,5 milyar sterlin) fon sağlayacağını taahhüt etti ve uluslararası örgütün "uyum sağlaması ya da yok olması" gerektiği konusunda uyardı; bu rakam, BM'nin 2022'de harcadığı 17 milyar doların çok küçük bir kısmını oluşturuyor .
İngiltere ve Almanya gibi diğer ülkeler de dış yardımlarda önemli kesintiler açıkladılar; bu durum kaçınılmaz olarak BM'nin çalışmalarını etkileyecektir.
Guterres aynı ayın başlarında, ödenmemiş ücretleri gerekçe göstererek BM'nin yıllardır en kırılgan mali durumuyla karşı karşıya olduğunu belirtmişti; Ekim ayında ise "iflasa doğru bir yarış" içinde olduğunu söylemişti.
Trump, eleştirmenler tarafından Gazze'deki yeniden yapılanma çabalarını denetlemek üzere kurduğu Barış Kurulu ile BM'nin bazı işlevlerinin yerini almaya çalışmakla da suçlandı.
ABD Başkanı, çalışmaların "Birleşmiş Milletler ile işbirliği içinde" yürütüleceğini söyledi; ancak daha önce bir Fox TV muhabirinin, kurulun BM'nin yerini alıp almayacağı sorusuna "Şey, alabilir" diye yanıt vermişti.
ABD, geçen hafta resmen BM'nin Dünya Sağlık Örgütü'nden (WHO) ayrıldı. WHO avukatlarının belirttiğine göre, yasal olarak yükümlü olmasına rağmen, ABD 2024 ve 2025 aidatlarını ödemeyi reddetmişti.
Diğer kurumlar da büyük kesintiler yapıyor
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Ofisi, soruşturmacı görevlendirmek için yeterli fon bulunmaması nedeniyle ciddi ihlallerin artık belgelenmeden kalacağı konusunda uyarıda bulundu. Geçmişte, bu soruşturmacıların sağladığı kanıtlar savaş suçları ve insanlığa karşı suçlardan yargılamalara yol açmıştı.
Dünyada anne ölüm oranlarının en yüksek olduğu ülkelerden biri olan Afganistan'da, BM Kadın Birimi anne ve bebek klinikleri kapatmak zorunda kaldı.
Bu arada, Dünya Gıda Programı Sudan'daki çatışmalardan kaçan mültecilere sağlanan gıda yardımlarını azaltmak zorunda kaldı.
