Donald Trump, onlarca yıllık iflas ve iş başarısızlıklarının ardından 2017'de göreve geldi. Evet, zengindi, ancak bu hafta yayınlanan son mali beyanı, milyarlarca dolar daha zenginleşerek görevden ayrılacağını gösteriyor.
İkinci döneminin ilk yılında, Trump otelleri, Trump golf sahaları, Trump kripto para birimi, Trump saatleri, Trump kolonyası, Trump İncilleri ve daha birçok üründen 2 milyar dolardan fazla gelir elde etti.
Bu, Trump'ın seleflerinin hiçbirinin, en azından bu ölçekte, başaramadığı bir şeyi başardığı anlamına geliyor: Amerikan başkanlığını para kazanma aracı haline getirmek.
Siyasetçiler her zaman kendilerini zenginleştirmişlerdir ancak Trump'ın bunu yaparken sergilediği küstahlık, etik kuralların çökmekte olduğu ihtimalini akla getiriyor. Ve bu sadece ABD'de değil. Batı'da, Clacton'dan Queensland'e kadar, yeni bir lider tipi ortaya çıkıyor...
Yaşam standartları düşerken kamu görevini lüks bir hayata açılan kapı haline getirmek, seçmenlere kabul ettirilmesi zor bir fikir gibi görünebilir. Yine de birçok seçmen bu yolsuzluğa katlanmaya, hatta onu ödüllendirmeye hazır görünüyor.
Nigel Farage, şöhretini ve nüfuzunu kullanarak Westminster'da en yüksek maaşlı milletvekili olurken, aynı zamanda ezilmiş İngilizlerin savunucusu imajını da korudu. Avustralyalı popülist Pauline Hanson gibi, milyarder bir hayırseverin özel jetleriyle seyahat ediyor; Hanson ise bu jetleri beyan etme kurallarını defalarca ihlal etti .
ABD'de yaşayan insan hakları avukatı ve dünya çapında kleptokrasi (devlet gücünü ve kamu kaynaklarını elinde bulunduran yönetici elitlerin, bu otoriteyi sistematik olarak kendi kişisel servetlerini artırmak için kullandığı sistem) uzmanı Tutu Alicante, "On yıllarca, kamu görevini kişisel zenginleşme için kullanmanın siyasi ve itibar riskleri taşıdığına dair örtük bir anlayış vardı. Bu kısıtlamanın aşındığı görülüyor." diyor.
Alicante şöyle ekliyor:
"Bugün farklı olan şey, pervasızlık." Bu değişim ona, memleketi Ekvator Ginesi gibi yerleri hatırlatıyor; burada "yolsuzluk bir özlem haline geldi" ve gençler Lamborghini kullanan ve mankenlerle takılan gösterişli kleptokratları putlaştırıyor. Batı'nın bazı bölgelerinde de aynı olgunun yankılarını görmeye başladığımızdan endişeleniyorum; burada kamu görevini açıkça paraya çeviren politikacılar ve onların etrafındaki iş insanları ve nüfuz sahibi kişiler, ibretlik örnekler olmaktan ziyade bazıları tarafından başarı sembolü olarak kutlanıyor."
"Utanmaz kripto yolsuzluğu"
Kripto paraların ortaya çıkışından önce imkansız olan bir kolaylıkla, Trump destekçileri bu büyük kazançtan pay alabiliyorlar, ancak bazıları keşke almasaydım diye düşünebilir.
Bir zamanlar kripto parayı dolandırıcılık olarak nitelendiren Trump, Beyaz Saray'a döndüğünde kendi "meme coin"ini (esas olarak kendi suretini ve adını taşıyan dijital bir koleksiyon kartı) piyasaya sürdü. Fiyat düştüğünde birçok kişi para kaybetti. Ancak Trump'ın açıklamasına göre 635 milyon dolar kazandı.
Ancak bu, başkanın kripto para hamlesinin sadece bir yarısı. Diğer yarısı ise Demokrat senatör Elizabeth Warren'ın bu hafta "utanmaz kripto yolsuzluğu" olarak nitelendirdiği şey. Bu da Trump'ın kripto girişimlerinin siyasi çıkarlar satın almanın bir yolu olduğu iddiası.
Yıllarca Trump ailesinin işi gayrimenkuldü. Babaları başkanlık yaparken resmen yönetimi devralan oğulları Don Jr ve Eric, küresel para kazanma atakları sırasında birçok gayrimenkul anlaşması yaptılar . Ancak Sırbistan'da olduğu gibi, protestolar ve bir kovuşturma Trump Tower planlarını engelledi . Hatta Eric'in yeni bir golf tesisi kurmasına izin verilmesinin ardından uygun bir gümrük vergisi oranı alan Vietnam'daki bir proje bile planlanandan geride kaldı.
Kripto para işlemlerinde bu tür aksaklıklar yaşanmaz. En büyük tepkiyi çeken işlem ise Trump'ın kripto para şirketi World Liberty Financial, Birleşik Arap Emirlikleri'nin otoriter yöneticileri ve hüküm giymiş bir kripto para baronunu içeren üçlü bir işlem dizisiydi. Sonuç olarak, 500 milyon dolarlık BAE parası Trump şirketine aktı , BAE güçlü Amerikan yapay zeka çiplerine erişim sağladı ve kripto para baronu affedildi.
İlgili taraflar bunun tamamen meşru bir iş olduğunu söylüyor. Beyaz Saray ise şu açıklamayı yaptı: "Ne başkan ne de ailesi hiçbir zaman çıkar çatışmasına girmemiştir ve girmeyecektir."
Trump'ın kendisi de bu incelemeleri önemsemedi. Gazetecilere, "Başkan olmadan önce çok para kazandım" dedi. Beyaz Saray uzun zamandır Trump'ın işlerinin resmi görevlerinden ayrı tutulduğunu ve yetişkin oğulları tarafından yönetildiğini savunuyor. Bir yetkili, başkanın "işlerinin yönetimine dahil olmadığını ve bunları çocuklarına devrettiğini, dolayısıyla bu iş girişimlerinin kendisini ilgilendirmediğini" söyledi.
Farage, kendi kripto milyonlarını nasıl kazandığı konusunda da karşılıklı bir çıkar ilişkisi olmadığını söylüyor. Cameo video sitesinde şüpheli kripto para planlarını destekledi ve Maliye Bakanı olarak Liz Truss'un başbakanlık dönemini sona erdiren bütçeyi hazırlayan Kwasi Kwarteng liderliğindeki bir Bitcoin girişimini tanıttı.
Bu kişisel gelir kaynaklarının ötesinde, Farage'ın Brexit'ten bu yana tüm siyasi projesi, Farage'ın Reform UK partisine ve selefi Brexit partisine fonlarının üçte ikisini sağlayan Tayland merkezli kripto para milyarderi Christopher Harborne'un cömertliğine bağlıydı.
Farage, Harborne hakkında, "Benden bir şey istiyor mu?" diye sormuştu. "Hayır. Karşılığında kesinlikle hiçbir şey istemiyor."
Ancak Farage şu anda ilişkileriyle ilgili iki soruşturmayla karşı karşıya. İşçi Partisi bu hafta, Farage'ın Harborne için maliyetli olabilecek bir kripto para planından vazgeçmesi için İngiltere Merkez Bankası'na lobi yaparak parlamento kurallarını ihlal edip etmediğini incelemesi için denetim kurumuna çağrıda bulundu .
Denetleyici kurum, Farage'ın Harborne'dan aldığı 5 milyon sterlinlik kişisel hediyeyi beyan etmemesini zaten soruşturuyor . Farage bu ödeme için çelişkili açıklamalar yaptı. "Bu kamuoyunu ilgilendirmez," dedi.
'Devletin ele geçirilme riski artıyor'
Guardian'ın analizine göre, Transparency International'ın (Uluslararası Şeffaflık Örgütü) yolsuzluğun ülkelerinde ne kadar kötü bir hal aldığını kamuoyunun nasıl değerlendirdiğine dair yaptığı son yıllık anketinde, ABD, İngiltere, Kanada ve Fransa, karşılaştırılabilir kayıtların tutulmaya başlandığı 2012 yılından bu yana en düşük puanlarını kaydetti.
Eski Liberal Demokrat milletvekili ve şu anda Transparency International UK'nin politika başkanı olan Duncan Hames, "Modern tarihte eşi benzeri görülmemiş bir ölçekte servet ve güç yoğunlaşmasına tanık oluyoruz" diyor. "Kamu yararını ilerletmek yerine kendi çıkarlarını korumaya odaklananlar tarafından aşırı zenginlik ve ileri teknolojiler yoluyla devletin ele geçirilmesi riski giderek artıyor."
Bununla birlikte, çok sayıda seçmen dolandırıcıları kucaklıyor. Atlantic dergisine yazan ve yakın zamanda Autocracy, Inc. adlı kitabı yayınlayan tarihçi Anne Applebaum, bunun mümkün olduğunu çünkü “uzun süredir hukukun üstünlüğü geleneğine sahip toplumların… kabile siyaseti tarafından dönüştürüldüğünü” söylüyor.
Applebaum, Rusya ve diğer eski Sovyet kleptokrasilerini incelemiş: “Yolsuz liderlerin takipçileri ya yolsuzluktan habersizdirler – içinde bulundukları bilgi baloncukları onlara bunu söylemez – ya da umursamazlar, çünkü liderlerini 'bizimkiler' veya 'bizden biri' olarak görürler. Eğer para çalıyorlarsa, o zaman bir şekilde bu 'bizim' paramızdır.”
Sendika liderlerinden Peter Mandelson'a ve Barack Obama'nın eski senato koltuğunu satmaya çalışan eski Demokrat valiye kadar, sol kanatta kamu görevi ile kişisel zenginleşme arasındaki çizgileri bulanıklaştıran birçok kişi oldu .
Ancak milliyetçiler, Applebaum'un tanımladığı türden bir bağlılık yaratmada daha başarılılar. Trump ve Farage, milliyetçiliği körüklerken zenginleşiyor; Hanson ise bağışçılardan aldığı cömert ayrıcalıkları sergilerken Avustralya'nın "tek kültürlü" olmasını talep ediyor.
Trump'ın kâr elde etme yeteneği, güçleriyle orantılı olarak diğerlerinden çok daha fazla. Kongredeki, Adalet Bakanlığındaki ve denetleme kurumlarındaki sadıkları, dürüstlüğü koruması gereken kurumları sindirdi.
Londra'daki Rusi düşünce kuruluşunun Finans ve Güvenlik Merkezi'nden Tom Keatinge şöyle diyor: "Atlantik'in ötesine bakıp şunu sormalıyız: Sistemimiz, Trump yönetiminin ABD'de başardığı türden bir ele geçirmeye direnebilir mi?"
* The Guardian'da yayınlanan analizin orijinali için tıklayınız
