Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ-WHO), her sene dünya genelinde güvensiz gıda nedeniyle 860 milyondan fazla insanın hastalandığını ve 1,5 milyon kişinin hayatını kaybettiğini açıkladı.
7 Haziran Dünya Gıda Güvenliği Günü öncesinde yayınlanan yeni bir raporda DSÖ, dünyada milyonlarca insanın, kirlenmiş ya da uygunsuz şekilde hazırlanan ve saklanan gıdalar yüzünden ağır sağlık sorunları yaşadığını belirtti.
DSÖ Genel Direktörü Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesus, “Gıda güvenliği soyut bir mesele değil; her öğüne, her aileye, her güne dokunuyor,” dedi.
“Güvensiz gıda her zaman büyük bir halk sağlığı sorunu oldu ancak şimdiye kadar insanlara ve ekonomiye maliyetinin ne kadar sarsıcı boyutlara ulaştığını gösteren büyük resim elimizde yoktu. İlk kez ülkeler, yükün nerede en ağır olduğunu gösteren kendi verilerine sahip. Bu bilgiyle hükümetler, insanların sağlığını korumak için atılması gereken adımlara öncelik verebilir.” diye konuştu.
Rapora göre gıda kaynaklı hastalıklar, 2021 yılında hastalığa bağlı yaklaşık 310 milyar dolar (267 milyar euro) tutarında verimlilik kaybına yol açtı.
Örgüte göre bu hastalık ve ölümlerin önemli bir bölümü; su, sanitasyon ve hijyen koşullarının iyileştirilmesi, pastörizasyon gibi gıda güvenliği uygulamaları ve kırılgan grupların sağlık hizmetlerine erişiminin artırılmasıyla önlenebilir.
DSÖ ayrıca, iklim değişikliğinin gıda güvenliği üzerinde büyük etkiler yaratmasının beklendiği uyarısında bulunuyor. Aşırı hava olayları, artan hava ve su sıcaklıkları ile değişen yağış rejimleri, mevcut ve yeni ortaya çıkan gıda kaynaklı hastalıkların oluşturduğu riskleri artıracak.
Çocuklar özellikle savunmasız
En fazla etkilenenler, daha büyük çocuklar ve yetişkinlere kıyasla 3 kat daha fazla risk altındaki 5 yaş altı çocuklar. Sadece 2021 yılında güvensiz gıdayla ilişkili toplam sağlık yükünün yüzde 29’u ve 143 bin ölüm bu yaş grubuna ait.
DSÖ, “Küresel nüfusun yalnızca yüzde 9’unu oluştursalar da küçük çocuklar, özellikle bu savunmasız yaş grubu için ölümcül olabilen ishal vakaları dahil olmak üzere tüm gıda kaynaklı hastalık vakalarının neredeyse üçte birini oluşturuyor,” açıklamasını yaptı.
Küçük çocuklar, beyin gelişimini bozabilen ve ömür boyu sürecek nörolojik ve gelişimsel hasarlara yol açabilen, gıda yoluyla kimyasal maddelere maruz kalmaya da daha açık.
Rapor, gıda sistemlerindeki derin eşitsizliklere de dikkat çekiyor. Özellikle düşük ve orta gelirli ülkelerde, kaynakları kısıtlı topluluklarda yaşayanlar en ağır sağlık yükünü taşıyor.
Afrika ve Güneydoğu Asya bölgeleri, birlikte ele alındığında, dünyadaki tüm gıda kaynaklı hastalıkların neredeyse dörtte üçünden ve ölümlerin yüzde 60’ından sorumlu.
Gıda kaynaklı hastalıkların başlıca nedenleri neler?
Gıda kaynaklı hastalıklar, vücuda kontamine gıdalarla giren bakteri, virüs, parazit ya da kimyasal maddeler nedeniyle ortaya çıkan enfeksiyöz veya toksik rahatsızlıklardır. Avrupa’da en yaygın görülenler şunlar:
Kampilobakteryoz: Başlıca çiğ veya az pişmiş kümes hayvanları, pastörize edilmemiş süt, geviş getiren hayvan eti ve kirli suyla bağlantılı. Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi’ne (EFSA) göre bu bakteri belirgin bir mevsimsellik gösteriyor ve vakalar yaz aylarında zirveye çıkıyor.
Salmonelloz: En sık yumurtalar ve domuz, hindi ile tavuklardan elde edilen çiğ etle ilişkilendiriliyor. Belirtiler arasında ateş, ishal ve karın krampları bulunuyor. Bakteri kan dolaşımına girerse hayatı tehdit edebiliyor.
STEC enfeksiyonu: Çiğ ve az pişmiş etlerin, pastörize edilmemiş sütten yapılan süt ürünlerinin, çiğ yeşil yapraklı sebzelerin ve pastörize edilmemiş meyve sularının tüketimiyle bağlantılıdır.
Listeryoz: Nadir görülen, ancak hastaneye yatış ve ölüm oranlarının yüksek olması nedeniyle çoğu zaman ağır seyreden bir enfeksiyon.