Nobel ödüllü iktisatçılar Daron Acemoğlu, Esther Duflo, Paul Krugman ve Joseph Stiglitz'in de aralarında bulunduğu 110'dan fazla aydın, milyarderlerin giderek artan ekonomik ve siyasi gücüne karşı “Uluslararası Oligarşiye Karşı” (Against the International Oligarchy) başlıklı Paris Manifestosunu yayımladı.

Dünyanın en zengin kesiminin servetindeki büyümenin demokrasileri tehdit ettiğine dikkat çeken imzacılar, küresel oligarşiye karşı uluslararası bir demokratik dayanışma ağı kurulması çağrısında bulundu.

Fransız Le Monde gazetesinde yayımlanan açık mektupta, servet eşitsizliğinin ulaştığı boyutlar ve milyarderlerin siyaset, medya ve teknoloji üzerindeki etkileri ele alındı.

Paris'te oligarşi konulu bir konferansın düzenlendiği dönemde yayımlanan manifestoda, aşırı servet birikiminin çağımızın en belirleyici toplumsal gelişmelerinden biri haline geldiği belirtildi.

İmzacılar, ekonomik gücün giderek daha dar bir kesimde toplanmasının demokratik kurumları zayıflattığını savunarak vergi adaleti, medya özgürlüğü ve yapay zekanın demokratik denetimi konusunda üç temel öneri sundu.

Manifestoda, küresel servet eşitsizliğinin son 40 yılda ulaştığı boyutlara ilişkin çarpıcı verilere yer verildi.

Uluslararası Oligarşi

Forbes dergisinin dünyanın en zenginlerini sıralamaya başladığı 1987'de, nüfusun en varlıklı yüzde 0,0001'lik kesiminin toplam serveti, küresel gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYH) yüzde 3'üne eşdeğerdi.

Günümüzde yaklaşık 3 bin haneden oluştuğu belirtilen bu kesimin serveti ise küresel GSYH'nin yüzde 17'sine eşdeğer düzeye ulaştı.

Manifestonun imzacılarına göre servetteki bu olağanüstü artış, yalnızca ekonomik eşitsizlikleri derinleştirmekle kalmadı, siyasi güç dengelerini de değiştirdi.

Açık mektupta, dünyanın en zengin isimlerinin çok uluslu şirketler üzerindeki kontrolü sayesinde milyonlarca insanın yaşamını etkileyen kararlar alabildiği vurgulandı.

Büyük sermaye sahiplerinin gazete, televizyon, radyo ve sosyal medya platformlarını satın alarak kamuoyunu şekillendirebildiği; seçim kampanyalarına sağladıkları finansman yoluyla da siyasi kararlar üzerinde etkili olabildiği belirtildi.

İmzacılar, ekonomik gücün siyasi nüfuza dönüşmesinin çağdaş demokrasileri aşındırdığını savundu.

İkinci Dünya Savaşı'nın ardından eşitsizliklerin tarihsel olarak düşük seviyelere gerilediği dönemde geri planda kalan demokrasi ile oligarşi arasındaki gerilimin yeniden belirleyici hale geldiği ifade edildi.

Manifestoda, geçmişten farklı olarak aşırı servetin bugün ilk kez gerçek anlamda küresel ölçekte siyasi ve ekonomik güç yarattığına dikkat çekildi.

Çok uluslu şirketlerin büyük hissedarlarının, sınırları aşan kararlarla milyonlarca çalışanın yaşamını etkilediği, devletlerin vergi gelirlerini azalttığı ve iklim krizini derinleştiren ekonomik faaliyetlerde belirleyici rol oynadığı savunuldu.

İmzacılar, küresel oligarşiye karşı mücadelenin ilk adımının vergi adaleti olması gerektiğini belirtti.

Aşırı zenginlerin ekonomik güçleriyle orantılı biçimde vergi ödemesi gerektiği vurgulanan manifestoda, mevcut gelir vergisi sistemlerinin bu ilkeyi yeterince uygulayamadığı ifade edildi.

Bu kapsamda, serveti 100 milyon doların üzerinde bulunan kişilere, toplam servetlerinin yıllık en az yüzde 2'sine eşdeğer tutarda kişisel vergi ödeme yükümlülüğü getirilmesi önerildi.

Söz konusu önerinin, Brezilya'nın dönem başkanlığını yürüttüğü 2024'te G20 için hazırlanan bir raporda gündeme getirildiği hatırlatıldı.

İmzacılar, bu düzenlemenin en zengin kesimin gelirine oranla orta sınıftan daha az vergi ödemesini önlemeyi amaçladığını kaydetti.

Manifestoda ayrıca geçmişteki düşük vergilendirmeden kaynaklanan servet birikiminin telafi edilmesi için bir defaya mahsus ek vergi uygulanması gerektiği savunuldu.

Eski ABD Başkanı Joe Biden'ın, başkanlığı döneminde 100 milyon doların üzerinde serveti bulunan kişilere yönelik yüzde 25'lik olağanüstü vergilendirme önerisi de bu kapsamda örnek gösterildi.

Manifestonun ikinci temel önerisi, medya kuruluşlarının milyarderlerin kontrolünde yoğunlaşmasının önlenmesine odaklandı.

Bilginin sıradan bir ticari ürün olmadığı, demokrasinin temel altyapısını oluşturduğu belirtilerek medya üzerindeki ekonomik gücün sınırlandırılması gerektiği savunuldu.

Açık mektupta, Fransa'nın 1944'te Nazi işgalinden kurtuluşunun ardından medya şirketlerinin hisselerinin devrini yönetim kurulu onayına bağlayan düzenlemelere dikkat çekildi.

Ancak söz konusu mekanizmanın yeterince uygulanmadığı ve son yıllarda Fransa'nın en zengin isimlerinin medya kuruluşlarını satın alma eğiliminin güçlendiği ifade edildi.

İmzacılar, kamu yayıncılığının desteklenmesi ve medyada tekelleşmeyi önleyecek politikaların geliştirilmesi çağrısında bulundu.

Dijital platformların küresel etkisi nedeniyle bu düzenlemelerin yalnızca ulusal düzeyde değil, uluslararası ölçekte ele alınması gerektiği vurgulandı.

Manifestonun üçüncü temel başlığını yapay zeka teknolojilerinin geliştirilmesi ve denetlenmesi oluşturdu.

İmzacılar, yapay zeka alanındaki kararların az sayıda teknoloji şirketinin ve milyarderin kontrolüne bırakılmaması gerektiğini savundu.

Yapay zeka şirketlerinin, insanlığın yüzyıllar boyunca ürettiği bilimsel ve sanatsal eserlerden yararlanarak büyüdüğüne dikkat çekilen manifestoda, bu eserlerin bir bölümünün gerekli izinler alınmadan kullanıldığı ileri sürüldü.

Açık mektupta, insanlığın ortak bilgi birikiminin büyük teknoloji şirketleri tarafından işlenerek yeniden ücret karşılığında sunulması eleştirildi.

İmzacılar, yapay zeka teknolojilerinin siber saldırılar, dezenformasyon ve iş gücü piyasasındaki dönüşüm gibi ciddi riskler barındırdığını belirtti.

İnsanlığın geleceğini etkileyebilecek kararların Silikon Vadisi'ndeki sınırlı sayıdaki sermaye sahibinin tercihine bırakılamayacağı ifade edildi.

Manifestoda, yapay zeka teknolojilerinin geliştirilmesinde kâr amacı gütmeyen kuruluşların daha fazla rol üstlenmesi önerildi.

Vatandaşın kredi kartı borcu 3,5 trilyon lirayı aştı
Vatandaşın kredi kartı borcu 3,5 trilyon lirayı aştı
İçeriği Görüntüle

Wikipedia, Signal ve Firefox gibi yaygın kullanılan dijital hizmetlerin kâr amacı gütmeyen kuruluşlar tarafından geliştirilmesi örnek gösterildi.

Benzer bir modelin yapay zeka alanında da uygulanabileceği belirtilerek, uluslararası vakıfların yönettiği ve çalışanların karar süreçlerine doğrudan katıldığı bir yapı kurulması çağrısında bulunuldu.

Özellikle yapay zeka şirketlerinde çalışan araştırmacıların ve teknik uzmanların, teknolojinin yol açabileceği tehlikeler konusunda önemli bilgiye sahip olduğu vurgulandı.

İmzacılar, bu uzmanların yönetime katıldığı, kamu yararını önceleyen ve milyarderlerin kontrolünden bağımsız bir yapay zeka modelinin mümkün olduğunu savundu.

Açık mektubun temelinde, ekonomik gücün küreselleşmesine karşı demokratik denetimin de uluslararası ölçekte örgütlenmesi gerektiği görüşü yer aldı.

İmzacılar, küresel oligarşiye karşı mücadele için bir "Demokratik Enternasyonal" oluşturulmasını önerdi.

Bu yapının vergi adaletini sağlamaya, medya üzerindeki sermaye yoğunlaşmasını sınırlandırmaya ve yapay zeka teknolojilerini demokratik denetime açmaya yönelik politikaları savunması gerektiği belirtildi.

Manifestonun sonunda, demokrasilerin geleceği ile gezegenin yaşanabilirliğinin bu mücadeleye bağlı olduğu vurgulandı.