Uluslararası Af Örgütü, 144 ülkeyi değerlendiği "Dünyada İnsan Haklarının Durumu"na ilişkin 2025/2026 raporunu yayınladı.
Raporun Türkiye bölümünde, yargının siyasallaşmasından protestolara müdahaleye, mültecilerin geri gönderilme riskinden LGBTİ+'ları hedef alan girişimler ve cezasızlığa kadar pek çok alandaki hak ihlalleri ele alındı.
"Türkiye, insan hakları savunucuları hakkındaki temelsiz soruşturmaları, davaları ve mahkûmiyetleri artırdı ve Anayasa Mahkemesi ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin düşünce mahkûmlarının serbest bırakılması yönündeki bağlayıcı kararlarına meydan okumaya devam etti" denilen raporda, barışçıl gösterilere polis müdahalesi sırasında yaşanan ihlaller de kayıt altına alındı.
"Ekrem İmamoğlu siyasi güdümlü bir davada yargılanıyor"
DW Türkçe'nin haberine göre, Af Örgütü, Türkiye'de yetkililerin, ana muhalefet partisi CHP'ye yönelik geniş çaplı bir baskı süreci yürüttüğüne işaret etti.
Raporda, Türkiye genelinde seçilmiş temsilciler ve parti üyeleri hakkında soruşturmalar başlatıldığı ve davalar açıldığı kaydedildi. Bu sürecin en dikkat çekici örneklerinden biri olarak da İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu'nun tutuklanması gösterildi.
"İmamoğlu, diğer 400'den fazla kişiyle birlikte sözde yolsuzluk suçlamaları nedeniyle siyasi güdümlü bir davada yargılanıyor" denilen raporda, İmamoğlu'nun "yolsuzluk ve suç örgütü kurmak ve yönetmek" suçlamalarıyla 2 bin 352 yıla kadar hapis istemiyle yargılandığı belirtildi.
Tayfun Kahraman, Osman Kavala ve Selahattin Demirtaş hatırlatıldı
Raporda yargıya müdahale ve kararların uygulanmamasına dair çok sayıda örnek yer aldı.
Anayasa Mahkemesi'nin Tayfun Kahraman hakkında verdiği hak ihlali kararına rağmen tahliye talebinin reddedildiği belirtildi.
Osman Kavala'nın serbest bırakılması yönündeki iki Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararına rağmen cezaevinde tutulmaya devam ettiği, bu durumun Avrupa Konseyi'nin ihlal süreci başlatmasına rağmen değişmediği kaydedildi.
Selahattin Demirtaş ve Figen Yüksekdağ'ın da AİHM kararlarına rağmen cezaevinde kaldığı, AİHM'in Demirtaş'ın tutukluluğunun siyasi faaliyetlerini engellemeye yönelik olduğuna hükmettiği ifade edildi.
Gezi davası kapsamında Mücella Yapıcı, Hakan Altınay ve Yiğit Ekmekçi'nin beraat ettiği de raporda yer aldı.
"İfade ve toplanma özgürlüğü sistematik biçimde sınırlandı"
Rapora göre yürütmenin yargı üzerindeki etkisi derinleşirken; ifade, toplanma ve örgütlenme özgürlükleri de yıl boyunca sistematik biçimde sınırlandı. Kolluk görevlilerinin barışçıl protestolara müdahalesinde az öldürücü silahlar kullanıldığı, bu müdahalelerde yaralanmalar yaşandığı ve ihlal iddialarına ilişkin etkili soruşturma yürütülmediği belirtildi.
Raporda, 2025'te bu tabloyu belirginleştiren çok sayıda örneğe yer verildi. Van Büyükşehir Belediye Başkanı Abdullah Zeydan'a verilen hapis cezasının ardından kente kayyum atanması üzerine başlayan protestolarda güvenlik güçlerinin darp, göz yaşartıcı gaz ve plastik mermi kullandığı, en az 348 kişinin gözaltına alındığı belirtildi. Aynı dönemde kadınların düzenlediği bir protestoya müdahalede de gözaltılar yaşandı.
8 Mart Dünya Kadınlar Günü'nde İstanbul'da yapılmak istenen eylemler yasaklandı, 100'den fazla kişi gözaltına alındı.
İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu'nun diplomasının iptali ve ardından tutuklanması sonrası 19-26 Mart tarihleri arasında ülke genelinde kitlesel protestolar düzenlendi. İçişleri Bakanlığı verilerine göre bu süreçte en az bin 879 kişi gözaltına alındı.
Raporda ayrıca bazı kadınların gözaltında çıplak aramaya maruz kaldıklarını ve darp edildiklerini bildirdiği de yer aldı.
1 Mayıs ve Onur Yürüyüşü yasakları
Rapora göre Anayasa Mahkemesi'nin 2023 yılında Taksim Meydanı'ndaki 1 Mayıs yasağını hak ihlali saymasına rağmen, 2025 yılında da meydanda toplanmaya izin verilmedi.
Raporda, 29 ve 30 Nisan'da en az 111 kişinin ev baskınlarıyla gözaltına alındığı, 1 Mayıs günü ise aralarında 11 avukatın da bulunduğu 430'dan fazla kişinin gözaltına alındığı belirtildi. İstanbul genelinde çok sayıda yolun ve toplu ulaşım hattının kapatıldığı da kaydedildi.
Haziran ayında İstanbul'daki LGBTİ+ Onur Yürüyüşleri'ne yönelik genel yasaklar getirildiği, polis müdahalesinde 90'dan fazla kişinin gözaltına alındığı ve üç aktivistin tutuklandığı raporda yer aldı. Bu kişilerin daha sonra serbest bırakıldığı, ancak 92 kişi hakkında açılan davaların yıl sonunda devam ettiği ifade edildi.
Raporda ayrıca Eylül ayında CHP İstanbul İl Kongresi sonrası yönetimin görevden uzaklaştırılması kararının protestolara yol açtığı ve bu protestolara da polis müdahalesi gerçekleştiği belirtildi.
Gazeteciler ve avukatlara yönelik gözaltı ve tutuklamalar
Rapora göre, yıl boyunca gazeteciler, avukatlar, insan hakları savunucuları ve aktivistlere yönelik çok sayıda gözaltı ve tutuklama gerçekleşti.
Ocak ayında İstanbul Barosu Yönetim Kurulu Üyesi Fırat Epözdemir'in Avrupa Konseyi ziyareti dönüşünde gözaltına alındığı ve "terör" suçlamalarıyla tutuklandığı, daha sonra serbest bırakıldığı raporda örnek olarak yer aldı.
Şubat ayında aralarında gazeteciler, siyasi aktivistler, avukatlar ve insan hakları savunucularının bulunduğu en az 50 kişinin gözaltına alındığı, 30 kişinin tutuklandığı belirtildi.
Raporda ayrıca İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu'nun avukatı Mehmet Pehlivan'ın da "suç örgütüne üye olmak" suçlamasıyla tutuklandığı kaydedildi.
LeMan, Mabel Matiz ve Tele1 raporda yer aldı
Rapora göre ifade özgürlüğü alanında da Türkiye'de ciddi ihlaller yaşandı.
İstanbul Barosu Başkanı İbrahim Kaboğlu ve yönetim kurulu üyeleri hakkında dava açıldığı belirtildi.
İngiliz gazeteci Mark Lowen'ın gözaltına alındığı ve sınır dışı edildiği, İsveçli gazeteci Joakim Medin'in "cumhurbaşkanına hakaret" suçundan hapis cezasına çarptırıldığı ifade edildi.
Haziran ayında LeMan dergisi çalışanlarının tutuklandığı, şarkıcı Mabel Matiz hakkında dava açıldığı ve Ekim ayında TELE1 kanalına el konularak genel yayın yönetmeni Merdan Yanardağ'ın tutuklandığı da raporda yer aldı.
Sivil toplum ve örgütlenme özgürlüğüne yönelik baskılar
Rapora göre sivil toplum kuruluşları üzerindeki baskılar sürdü. İstanbul Barosu yönetiminin görevine son verildiği, Göç İzleme Derneği hakkında kapatma kararının devam ettiği belirtildi.
Genç LGBTİ+ Derneği'nin mahkeme kararıyla feshedildiği, Tarlabaşı Toplum Merkezi hakkında açılan kapatma davasının ise yıl sonunda sürdüğü ifade edildi.
Cumartesi Annelerine yönelik kısıtlamalar
Raporda insan hakları savunucularına yönelik davalara da yer verildi.
Taner Kılıç'ın yaklaşık sekiz yıl süren yargılamanın ardından beraat ettiği, Şebnem Korur Fincancı'nın beraat ettiği ancak başka davalarının sürdüğü belirtildi.
Nimet Tanrıkulu'nun aylar süren tutukluluğun ardından serbest bırakıldığı, Cumartesi Anneleri/İnsanları'nın 2018'deki eylemleri nedeniyle açılan davada beraat ettiği ancak eylemlere yönelik kısıtlamaların sürdüğü kaydedildi.
LGBTİ+ haklarına "benzeri görülmemiş saldırı"
Raporda, LGBTİ+'ları hedef alan yasa taslaklarının gündeme geldiği ve bu girişimlerin "daha önce benzeri görülmemiş bir saldırı" olarak değerlendirildiği ifade edildi.
Hükümetin hazırladığı ilgili taslakların LGBTİ+ kimliklerinin ifadesini ve eşcinsel ilişkileri suç kapsamına almayı, cinsiyet geçiş süreçlerini ise neredeyse imkânsız hâle getirmeyi öngördüğü belirtildi.
Sağlık Bakanlığı'na bağlı kurumun, cinsiyet uyum sürecinde kullanılan hormonlara erişimi sınırladığı da raporda yer aldı.
2025'te 294 kadın öldürüldü
Rapora göre 2025 yılında 294 kadın öldürüldü, 297 kadın ise şüpheli koşullarda hayatını kaybetti.
Türkmenistanlı iki aktivistin gözaltına alındıktan sonra kaybolduğu ve sınır dışı edilmiş olabileceklerine dair kaygıların sürdüğü belirtildi. Afgan sığınmacı Tabriz Saifi'nin sağlık hizmetlerine erişimini kaybettiği ve daha sonra hayatını kaybettiği kaydedildi.
Raporda "Devlet yetkilileri tarafından işkence ve diğer türde kötü muamele iddiaları da dahil insan hakları ihlallerine maruz bırakılanlar, cezasızlık kültürüyle karşılaşmaya devam etti" denildi.
Deprem sonrası gözaltında hayatını kaybeden bir kişiyle ilgili davada kamu görevlilerinin tutuksuz yargılanması da cezasızlık sorununun örneklerinden biri olarak raporda yer aldı.
Kötü ekonomik koşullar ve iklim krizi de raporda
Raporda Türkiye'de yaşam maliyeti krizine de dikkat çekildi. Yıl sonunda enflasyonun yüzde 30'un üzerinde seyrettiği belirtildi.
Climate Action Tracker'a göre, Türkiye'nin iklim politikaları "son derece yetersiz" olarak değerlendirildi. Ocak-Ağustos döneminde 5 bin 200'den fazla yangında 16 bin 500 hektar ormanlık alanın yandığı da raporda yer aldı.
İsrail, ABD ve Rusya'nın ihlalleri
Af Örgütü raporu yalnızca Türkiye'ye değil, küresel ölçekte insan hakları alanındaki gerilemeye de dikkat çekiyor. Rapora göre, 2025 boyunca dünya genelinde protestolar bastırıldı, muhalefet hedef alındı ve ifade özgürlüğü kısıtlandı.
İsrail'in Gazze'de saldırılarını sürdürmesi, Rusya'nın Ukrayna'da sivil altyapıyı hedef alması, Myanmar ve Sudan gibi ülkelerde savaş suçlarının devam etmesi, uluslararası hukukun zayıfladığına örnekler arasında sıralandı. ABD ve İsrail'in İran'a yönelik güç kullanımı ile İran'ın misillemeleri sonrasında çatışmaların sivilleri ve sivil altyapıyı da hedef alacak şekilde genişlediği, bu durumun milyonlarca insanın yaşam koşullarını doğrudan etkilediği belirtildi.
Raporda ayrıca ABD, İsrail ve Rusya'nın başta Uluslararası Ceza Mahkemesi olmak üzere hesap verebilirlik mekanizmalarını zayıflattığına dikkat çekildi. Birçok devletin bu ihlaller karşısında etkili tepki vermemesi de raporda vurgulanan başlıklar arasında yer aldı.
