2023’de yüzde 67'ye kadar yükselen söz konusu oran, son verilere göre yüzde 7,7 seviyesinde bulunuyor. EKONOMİM'in haberine göre böylece swap kaynaklı dövizlerin brüt döviz varlıkları içindeki payında yaklaşık 59,3 puanlık düşüş gerçekleşti.
2024 yılı rezervlerin yapısında dönüm noktası oldu
2021 yılından 2024 yılının ilk aylarına kadar swap kaynaklı dövizlerin toplam döviz varlıkları içindeki payının ağırlıklı olarak yüzde 50 ile yüzde 65 bandında seyrettiği görülüyor.
Bu dönemde Merkez Bankası'nın brüt döviz varlıklarının önemli bir bölümünü swap işlemleri yoluyla elde edilen dövizler oluşturuyordu.
2024 yılının ilk aylarında yeniden yüzde 65 seviyesine yaklaşan oran, takip eden aylarda hızla gerilemeye başladı.
Grafiğe göre 2024 yılının ortalarına doğru yüzde 20'nin altına inen swap payı, yılın sonlarına doğru yüzde 10-15 bandına kadar düştü.
Bu gelişme, TCMB'nin döviz varlıkları içinde swap işlemlerinin ağırlığının belirgin biçimde azaldığı bir döneme işaret etti.
2025 ve 2026'da tek haneli seviyeler görüldü
Swap kaynaklı dövizlerin payındaki gerileme 2025 yılında da devam etti.
Grafikte 2025 yılı içerisinde dönemsel yükselişler yaşansa da oranın genel olarak yüzde 15'in altında kaldığı görülüyor. Bazı dönemlerde ise yüzde 5 seviyelerine kadar gerileme dikkat çekiyor.
2026 yılında da düşük seviyelerde seyreden oran, dönemsel dalgalanmaların ardından yeniden tek haneli seviyelere indi.
Son veriye göre swap kaynaklı dövizlerin TCMB'nin brüt döviz varlıkları içindeki payı yüzde 7,7 olarak hesaplandı.
Her 100 dolarlık döviz varlığının yaklaşık 7,7 doları swap kaynaklı
Rezervlerin yapısındaki değişim, rakamlarla daha net ortaya çıkıyor.
Swap kaynaklı dövizlerin payının yüzde 67 olduğu dönemde Merkez Bankası'nın her 100 dolarlık brüt döviz varlığının yaklaşık 67 doları swap işlemlerinden kaynaklanıyordu.
Son durumda ise bu tutar yaklaşık 7,7 dolara gerilemiş bulunuyor.
Başka bir ifadeyle, brüt döviz varlıkları içindeki swap kaynaklı pay, önceki yüksek seviyesine kıyasla yaklaşık yüzde 88,5 azalmış durumda.
Bu değişim, TCMB'nin döviz varlıklarının swap işlemlerine olan bağımlılığının önemli ölçüde azaldığını gösteriyor.
Swap payının düşmesi rezervler açısından ne anlama geliyor?
Merkez bankalarının rezervleri değerlendirilirken yalnızca brüt rezervlerin büyüklüğü değil, bu rezervlerin hangi kaynaklardan oluştuğu da önem taşıyor.
Swap işlemleriyle sağlanan dövizler, merkez bankasının brüt döviz varlıklarını artırabilse de bu işlemler karşılığında gelecekte yerine getirilmesi gereken yükümlülükler bulunuyor.
Bu nedenle swap kaynaklı varlıkların toplam içindeki payının azalması, rezervlerin finansman yapısı açısından olumlu bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
Swap nedir? Merkez Bankası neden kullanır?
Swap, iki tarafın belirli koşullar altında para birimlerini karşılıklı olarak değiştirmesi ve kararlaştırılan vadede işlemi tersine çevirmesidir.
Merkez bankaları açısından döviz swapı, genellikle Türk Lirası karşılığında belirli bir süre için döviz temin edilmesini sağlayan bir finansal işlemdir.
Örneğin TCMB, bir banka ile yaptığı swap işlemi kapsamında Türk Lirası vererek karşılığında dolar alabilir. İşlemin vadesi dolduğunda ise anlaşmada belirlenen koşullarla dolar geri verilir ve Türk Lirası geri alınır.
Bu süreçte alınan döviz, Merkez Bankası'nın brüt döviz varlıklarını artırabilir. Ancak söz konusu döviz swap işlemi kapsamında temin edildiği için gelecekte geri verilmesi gereken bir yükümlülükle bağlantılıdır.
Bu nedenle ekonomistler, Merkez Bankası rezervlerini analiz ederken swap işlemlerinden kaynaklanan yükümlülükleri de dikkate alır.
Swap hariç net rezerv neden önemli?
Swap hariç net rezerv, Merkez Bankası'nın net uluslararası rezervlerinden ilgili swap yükümlülüklerinin arındırılmasıyla hesaplanan göstergedir.
Bu gösterge, Merkez Bankası'nın swap işlemlerine dayanmayan rezerv pozisyonunu değerlendirmek açısından önem taşır.
