İran çatışmasının enerji fiyatlarını fırlatması ve emisyon kaynaklı iklim krizinin ölümcül sıcak dalgalarına yol açmasıyla, en büyük sekiz petrol şirketi sadece üç ay içinde 90 milyar dolardan fazla kâr elde etti.
Savaştan elde edilen beklenmedik kârlar, Suudi Aramco ve BP gibi petrol ve doğalgaz devlerinin "insan sefaletinden kâr elde ederek" neden oldukları çevresel zararın bedelini ödemeleri ve yenilenebilir enerjiye hızlı bir geçişi finanse etmeleri yönündeki çağrıları yeniden alevlendirdi.
İngiliz yayın kuruluşu The Guardian'ın analizine göre, borsada işlem gören sekiz petrol üreticisi, ABD-İsrail'in İran'a karşı savaşı sonrasında küresel petrol fiyatlarının varil başına 126 doların üzerine çıkmasının ardından gelen ilk tam mali çeyrekte, yani Haziran ayı sonuna kadar olan üç ayda yaklaşık 93 milyar dolar kâr etti.
Şirketler, piyasa tarihindeki en büyük fosil yakıt arzı aksaklığını fırsat bilerek, geçen yılın aynı dönemindeki 50 milyar doların biraz altında olan toplam karlarını neredeyse ikiye katladılar; aktivistler ise milyonlarca hanenin daha yüksek faturalar ve iklim kaosu nedeniyle bedelini ödediği konusunda uyarıyor.
Veriler, sekiz petrol şirketinin (Aramco, BP, Shell, Equinor, TotalEnergies, Eni, Chevron ve ExxonMobil) bahar çeyreğinde her dakika 700.000 dolardan fazla kâr elde ettiğini gösteriyor.
Piyasa değerleri yaklaşık 600 milyar dolar artarak 3 trilyon doların üzerine çıkarken, sıcaklıklar ölümcül sıcak hava dalgalarına doğru yükseliyordu ; fosil yakıtların yakılması ise bu durumu daha olası ve daha şiddetli hale getiriyordu.
Geçtiğimiz Eylül ayında yayınlanan bilimsel bir analiz , dünyanın en büyük fosil yakıt şirketlerinin karbon emisyonlarının, ölümcül sıcak hava dalgalarıyla doğrudan bağlantılı olduğunu ilk kez ortaya koydu. Analiz, en büyük 14 şirketin her birinin emisyonunun, aksi takdirde neredeyse imkansız olacak 50'den fazla sıcak hava dalgasına neden olmaya yetecek kadar olduğunu buldu.
Bahar çeyreğinde en büyük petrol karlarını Suudi Arabistan'ın devlet petrol şirketi Aramco elde etti. Şirket, İran ve Husi güçlerinin insansız hava aracı ve füze saldırılarıyla altyapısına zarar verilmesine rağmen, çeyreklik net gelirinde %34'lük bir artışla 33 milyar doları aşan bir rakam açıkladı.
Carbon Majors veri tabanına göre, Suudi Aramco'nun fosil yakıt üretimi, onu tarihteki herhangi bir şirketten daha fazla karbon emisyonuna neden oldu. Onu Chevron ve ExxonMobil takip ederken, Shell ve BP ilk 10'da yer alıyor.
Salı günü BP, Nisan-Haziran dönemine ait sonuçlarını açıklayan son büyük petrol şirketlerinden biri oldu ve 5,73 milyar dolarlık üç aylık kâr açıkladı. Bu rakam, Rusya'nın Ukrayna'ya karşı topyekün savaşının ilk yılından bu yana en yüksek seviye olup, önceki üç ayın 2,5 milyar dolarlık kârının iki katından fazla.
Kim, ne diyor?
Global Witness'ın fosil yakıtlar sorumlusu Patrick Galey şunları söyledi: “BP'nin astronomik kârları, bu yıl insanlığın çektiği acılardan kimin kazanç sağladığının skandal bir hatırlatıcısıdır. Dünyanın dört bir yanında orman yangınları toplulukları tehdit ederken, kuraklık baş gösterirken ve enerji maliyetleri artarken, sıradan aileler büyük petrol şirketlerinin yaşanabilir bir gezegen yerine hissedar zenginliğine öncelik vermesinin bedelini ödüyor.”
Galey, sözlerine şöyle devam etti: “Petrol devlerinin, yol açtıkları iklim felaketini onarmak için gereken bedeli ödemelerinin zamanı geldi. Büyük petrol şirketleri vergi yükümlülüklerini yerine getirseydi, kaç tane yangın ve sel savunma sistemi kurabileceğimizi veya kaç tane güneş paneli takabileceğimizi bir düşünün.”
Friends of the Earth'ün kampanya sorumlusu Rosie Downes şunları söyledi: "BP bir kez daha devasa karlar elde ederken, milyonlarca hane halkı fahiş enerji faturaları ve hızla kontrolden çıkan iklim kriziyle bedelini ödüyor."
BP'nin yeni CEO'su Meg O'Neill, şirketin karlarını savunurken, "durumu ele almaya yardımcı olmak için yapabileceğimiz şeylere odaklandıklarını" ve bunun da arz sıkıntısı yaşanan petrol ürünlerinin daha güvenilir bir şekilde üretilmesi gibi adımlar içerdiğini söyledi.
Shell, geçen hafta Katar'daki doğalgaz tesisinde savaşın yol açtığı milyarlarca dolarlık hasar nedeniyle daha az doğalgaz üretmesine rağmen, net karının 9,84 milyar dolara yükselmesiyle tarihindeki en yüksek ikinci çeyrek kârını açıkladı. Equinor'un karı ise aynı dönemde 1,8 milyar dolardan 3,2 milyar dolara çıktı.
ABD'de Chevron ve ExxonMobil'in açıkladığı karlar Donald Trump'ın eleştirilerine yol açtı . ABD Başkanı, İran'a karşı yürüttüğü savaştan "çok fazla para kazandıkları" gerekçesiyle bu iki şirketi suçladı ve Kasım ayındaki ara seçimlere yaklaşırken onay oranlarının düşüşte olduğu bir dönemde, kârlarını halka iade etmeleri gerektiği konusunda uyardı.
Chevron, ikinci çeyrekte 12,2 milyar dolarlık net gelir elde etti; bu, geçen yılın aynı dönemine göre beş kattan fazla bir artış anlamına geliyor. ExxonMobil ise 14,5 milyar dolarlık kar açıkladı; bu, geçen yılın aynı dönemine göre iki kat daha fazla ve Rusya'nın 2022'deki Ukrayna işgalinden bu yana en yüksek çeyrek karı oldu.
Galey şöyle dedi:
"Büyük petrol şirketlerinin bizi kandırdığını, en büyük müttefiklerinden biri olan Donald Trump'ın onlara kâr hırslarını dizginlemelerini söylemesinden anlıyorsunuz."
BM İklim Yüksek Temsilcisi Simon Stiell de şunları söyledi:
“Dünya genelinde, iklim kaynaklı felaketler kabus boyutlarına ulaşıyor. Yapılması gereken açık: kömür, petrol ve doğalgazı daha hızlı bir şekilde geride bırakmak, yenilenebilir enerjiyi artırmak ve etkilerin en çok hissedildiği yerlerde insanları korumak.”
