Çifte vatandaşlık işlemlerinde sektörün lideri olan Henley & Partners'ın özel müşterilerden sorumlu grup başkanı Dominic Volek, yurtdışında yeni bir başlangıç yapma isteğinin, ikinci pasaport başvurusu yapanların sayısındaki artışa yansıdığını söylüyor. Şirket, dünya genelinde yüksek gelirli bireylere çifte vatandaşlık edinmelerinde yardımcı oluyor. 2025 yılında 91 farklı uyruğa sahip müşteriye destek verdiler, ancak listenin başında Amerikalılar yer aldı.
“Üç dört yıl önce ABD'de ofisimiz yoktu, şimdi ise dokuz tane var,” diyor ve çifte vatandaşlık arayan Amerikalıların sayısında “büyük bir artış” olduğunu ekliyor. Bunlar arasında ABD siyasetinden memnun olmayanlar (siyasi yelpazenin her iki tarafındaki kişiler) ve Covid seyahat kısıtlamaları sırasında ABD pasaportunun düşündükleri kadar çok kapı açmadığını fark eden ultra zengin kişiler de bulunuyor. Amerikalı müşterilerin artık firmanın işinin %30'unu oluşturduğunu söylüyor.
Volek'e göre, Brexit'in Avrupa Birliği genelinde serbest dolaşım haklarını ellerinden almasının ardından İngiliz vatandaşları da Henley'nin en zengin beş kişisi arasına girdi. Ayrıca, mevcut İşçi Partisi hükümetinin önerdiği daha sıkı vergi politikalarının bazı varlıklı İngilizleri yurt dışına yönelmeye teşvik ettiğini de ekliyor.
Volek'e göre, bu değişimler, talebin siyasi veya ekonomik istikrarsızlıkla karşı karşıya kalan gelişmekte olan ülkelerin sakinleri tarafından yönlendirildiği pandemi öncesi kalıpların tersine döndüğünü gösteriyor. Bugün Henley'nin en büyük beş pazarı ABD, Hindistan, Türkiye, Çin ve İngiltere vatandaşlarından oluşuyor. CNN'in haberine göre, Volek, bu eğilimin artık ağırlıklı olarak yer değiştirme ile ilgili olmadığını söylüyor. Çalkantılı zamanlarda, ikinci (veya üçüncü, veya dördüncü) bir pasaporta sahip olmak bir "sigorta poliçesi" haline geliyor.
Vatandaşlık üzerine birçok kitap yazmış olan Temle Üniversitesi Hukuk Fakltesi Öğretim Üyesi Peter Spiro, "Birçok avantajı var ve hiçbir dezavantajı yok ve bu avantajlar, ABD'deki siyasi çalkantıların ardından kesinlikle daha iyi anlaşıldı." ifadelerini kullandı.
Başka bir ülkenin vatandaşlığını elde etmenin başlıca yolları nelerdir?
Çoğu insan üç yoldan biriyle vatandaşlık kazanır: soy bağı, yatırım veya vatandaşlığa kabul. Soy bağı yoluyla vatandaşlık genellikle atalarınızın belirli bir ülkeden geldiğini göstermeyi gerektirir; kaç nesil geriye gidilebileceği ve bir atanın başka bir ülkede vatandaşlığa kabul edilmesinin soy ağacını kesip kesmeyeceği konusunda kurallar ülkeden ülkeye değişir.
Vatandaşlığa kabul, genellikle beş ila on yıl arasında değişen belirli bir süre boyunca yasal olarak bir ülkede ikamet etmeyi ve ardından başvuru yapmayı içerir. Gereksinimler genellikle sabıka kaydı kontrolü, dil yeterliliği, tarih ve kültür sınavları veya iyi karakter kanıtı gibi unsurları kapsar. Kriterleri karşıladıktan sonra bile onay garantili değildir ve süreç yıllar sürebilir. Ayrıca ucuz da değildir; örneğin, İngiliz vatandaşı olmak için 2.335 dolarlık bir ücret ödenmesi gerekir.
Yatırım yoluyla vatandaşlık ise farklı bir durumdur ve yerel ekonomiye para yatırabilecek yüksek net değere sahip bireyler için oluşturulmuştur. Başvuru sahipleri ülkeye yatırım yaparlar ve sonunda vatandaşlığa yol açabilecek bir pasaport veya oturma izni alırlar.
Çifte vatandaşlığın faydaları nelerdir?
Çifte vatandaşlık, insanların başka bir ülkeye taşınmasına, iş fırsatlarına kapı açmasına ve çocukları için yeni eğitim olanaklarının önünü açmasına olanak tanıyor. Spiro, her zaman popüler olan Avrupa vatandaşlıkları hakkında, "Çocuklarınız AB'de çalışmak veya okumakla ilgileniyorsa, bunu sorunsuz bir şekilde yapabilirsiniz" diyor.
Pasaportun türüne bağlı olarak, vizesiz seyahat imkanı veya yurt dışında mülk satın alma ya da iş kurma olanağı da sağlayabilir. Spiro, "Uygun olanlar için bu çok açık bir durum" diyor.
Duygusal düzeyde, ikinci bir vatandaşlık edinmek, ataların anavatanlarıyla bağları güçlendirebilir veya uzun zamandır hayranlık duyulan bir ülkeyle bağlantı kurmayı sağlayabilir. İrlanda ve İtalya gibi bazı diasporalar, ana ülkelerinin dünya çapındaki itibarlarını parlatmaya yardımcı oldu.
Peki ya dezavantajları?
ABD ve Eritre, vatandaşlarını nerede yaşadıklarına bakılmaksızın vergilendiriyor; bu da çifte vatandaşların yurt dışına taşındıktan sonra bile yükümlülüklerle karşı karşıya kaldığı anlamına geliyor. Diğer ülkeler ise ikametgah bazlı vergilendirmeye güveniyor, bu da genel vergi faturalarının daha yüksek olmasına yol açabiliyor.
Riskler bununla da bitmiyor. 2025 yılında soy yoluyla vatandaşlığı önemli ölçüde kısıtlayan İtalya, yurt dışında yaşayan İtalyanlardan ülkenin sağlık sistemine erişim için yıllık 2.000 euro (2.350 dolar) ücret almayı önerdi. Vatandaşlar bu uygulamadan muaf olmayı tercih edebilirler, ancak daha sonra sağlık hizmeti almak isteyenler kullanılmayan yıllar için geriye dönük ödeme yapmak zorunda kalacaklar.
Askerlik hizmeti de bazı zorluklar yaratabiliyor. Volek, Şubat 2022'de Rusya'nın Ukrayna'yı işgal etmesiyle birlikte, her iki ülkeden de yurt dışında yaşayan müvekkillerinin olduğunu söylüyor. "Pasaportlarının süresi dolduğunda, yenilemek için eve dönmeleri isteniyordu," diyor. Bu da elbette savaşa çağrılma riskini beraberinde getiriyordu.
“Ama eğer Karayip pasaportunuz varsa, Rus veya Ukrayna pasaportunuzun süresinin dolmasına izin verebilirsiniz ve yine de seyahat edebilir, iş yapabilir ve ikinci vatandaşlığınızla yapmanız gerekenleri yapabilirsiniz.”
Bir diğer risk ise vatandaşlıktan vazgeçme olanağıdır. Arjantin ve İran da dahil olmak üzere bazı ülkeler vatandaşlıktan vazgeçmeyi tanımamaktadır. Türkiye, erkekler için sadece askerlik hizmetini tamamladıktan veya muafiyet ücreti ödedikten sonra vatandaşlıktan vazgeçmeye izin vermektedir. Bu şartları yerine getirmeyen 45 yaşın altındaki erkekler askerlikten kaçan olarak suçlanmakta ve vatandaşlıktan vazgeçememektedir.
Son olarak, ikinci bir pasaportun değeri sabit değil. Grenada'nın yatırım yoluyla vatandaşlık programı uzun zamandır popüler çünkü Grenada vatandaşları Amerika Birleşik Devletleri'ne E-2 yatırımcı vizesi alarak oturma izni elde edebiliyorlar. Ancak 2025'te Washington kuralları sıkılaştırarak başvuru sahiplerinin Grenada'da üç yıl yaşamış olmasını şart koştu. Spiro, "Kabul eden ülkeler, vatandaşlığın bu hesaplı kullanımlarının farkına varmaya başlıyor" diye uyarıyor.
