Otonom hareket etme kabiliyetine sahip "katil robotların" düzenlenmesine yönelik uluslararası görüşmeler somut bir anlaşma olmadan sona erdi.

Belirli Konvansiyonel Silahlar Sözleşmesi (CCW) Gözden Geçirme Konferansı'na katılanlar, zorlu müzakerelerin ardından yalnızca bu tür silah sistemlerine ilişkin kuralların hazırlanmasında uzlaşabildi.

Aralarında Rusya ve ABD'nin de bulunduğu bazı ülkelerin direnç gösterdiği müzakerelerin sonucuna aktivistler tepki gösterdi.

"Katil robot" olarak adlandırılan sistemler, insan müdahalesi olmadan hedef seçip saldırabiliyor. Yapay zekadaki (YZ) ilerlemeler bu sistemlerin gelişimini hızlandırıyor ve uluslararası düzenleme taleplerini güçlendiriyor.

Eleştirmenler, ayrım gözetmeyen saldırılara, hesap verebilirlik eksikliğine ve savaş hukukunun olası ihlallerine vurgu yaparak olası tehlikeli sonuçlara dikkat çekiyor.

İki yıl içinde "uluslararası belge" hazırlanacak

Birleşmiş Milletler (BM) çatısı altında Cenevre'de yapılan görüşmeler, beş yıpratıcı müzakere gününün ardından uzamıştı. Cumartesi sabahı erken saatlerde CCW'ye taraf 128 devlet, iki yıl içinde "ölümcül otonom silah sistemlerine ilişkin uluslararası bir belge" hazırlama konusunda anlaştı.

ABD, Rusya ve Çin liderlerinden ortak "nükleer ve enerji arzı" bildirisi
ABD, Rusya ve Çin liderlerinden ortak "nükleer ve enerji arzı" bildirisi
İçeriği Görüntüle

Konferans Başkanı İsviçreli Julien Thöni, bu gelişmeyi görüşmelerin ardından gazetecilere duyurdu.

Uzlaşı kararı, oy birliği ilkesi nedeniyle oldukça zorlu müzakerelerin ardından alınabildi. Ülkelerin çoğunluğu hukuken bağlayıcı bir anlaşmadan yana olmasına rağmen, ilgili teknolojiye şimdiden sahip olan ABD ve Rusya'nın karşı çıkması sebebiyle bu yönde adım atılamadı.

Aktivistler: "Sulandırılmış yetki"

Aktivistler, konferanstan net bir sonuç çıkmamış olmasının hayal kırıklığı yarattığını belirtiyor.

300'den fazla kuruluşun yer aldığı uluslararası Stop Killer Robots (SKR) kampanyasına göre devletler "sulandırılmış bir yetki belgesini" kabul etti. Kampanya, bu yetkinin "hukuken bağlayıcı bir belgeye giden net bir yol göstermediğini" belirtiyor.

YZ destekli hedef tespiti yapan otonom silahların şimdiden kullanıldığını vurgulayan SKR Direktörü Nicole van Rooijen, "Hukuken bağlayıcı bir belgenin oluşturulmasını geciktirmek, siviller ile insanlığı tehlikeye atıyor" dedi.

SKR'ye göre otonom silah sistemleri, özellikle Rusya'nın 2022'de Ukrayna'ya yönelik geniş çaplı işgalinden bu yana hâlihazırda kullanılıyor ya da test ediliyor.

İnsan Hakları İzleme Örgütü'nden (Human Rights Watch) Verity Coyle da varılan sonucun, "Teknoloji hızla ilerlerken acil adımlar öngörmediğini" belirtti, bu hâliyle metni "hayal kırıklığı" olarak nitelendirdi.

Guterres ve Kızılhaç'tan bağlayıcı kural çağrısı

BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, konferansın açılışında ülkeleri otonom silah sistemleri için "net yasaklar ve kısıtlamalar" içeren bağlayıcı kurallar üzerinde anlaşmaya çağırmıştı.

Uluslararası Kızılhaç Komitesi (ICRC) de, öngörülemez biçimde hareket eden ve insanları doğrudan hedef alabilen otonom silahların yasaklanmasını talep ediyor.