4 Eylül Cuma günü "şüpheli" sıfatıyla ifade veren eski Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Melih Gökçek'in ardından oğlu Ahmet Gökçek ile gelini Hülya Gökçek de aynı soruşturma kapsamında ifadeye çağrıldı.

Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı, Gökçek çiftinin "şüpheli sıfatıyla ifadeleri alınmak üzere 7 Eylül Pazartesi günü saat 14.00'te başsavcılıkta hazır edileceğini" açıklamıştı.

Gökçek çifti, soruşturmaya ilişkin ifade verdi. Ahmet Gökçek ve Hülya Gökçek, yurt dışı çıkış yasağı adli kontrol şarkıyla serbest bırakıldı.

Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı, bazı basın ve yayın organlarında İbrahim Melih Gökçek hakkında yurt dışındaki şirketlere kayıt dışı para aktarıldığı yönünde yer alan iddialar üzerine 29 Ağustos'ta resen soruşturma başlatmıştı.

Bu paylaşım, ChatGPT üreticisinin şimdiye kadarki en güçlü ürünü olarak adlandırdığı GPT-6 Astra'yı piyasaya sürmesinden sadece birkaç gün sonra geldi.

OpenAI'ın yanı sıra Anthropic gibi diğer yapay zeka firmaları, yapay zeka ajanlarının otonom olarak hareket ederek diğer şirketlere karşı siber saldırılar gerçekleştirdiğine dair açıklamalar yapmıştı.

Temmuz ayında OpenAI, insan talimatıyla tek başına çalışabilen yapay zeka sistemleri olan yapay zeka ajanlarının Hugging Face adlı teknoloji platformunu hacklediği olayın benzerinin görülmediğini söylemişlerdi.

Başka bir raporda, firmanın yapay zeka ajanlarının aylar önce bir Alman internet sitesini de ele geçirdiği iddia edildi.

'Endişelere verilen yanıtlar yeterli değil'

Pachocki son blog yazısında, "İnanılmaz derecede zeki makinelerin olduğu bir dünyaya geçişle karşı karşıyayız ve bu geçişin insanlık için iyi sonuçlanmasını sağlamamız gerekiyor" diye yazdı.

OpenAI'ın "savunma sistemleri kurmaya" ve uyum sağlamaya yönelik teknik çözümler aramaya devam edeceğini söyledi. Uyum, bir makinenin eylemlerinin ve hedeflerinin insan niyeti ve güvenlik önlemleriyle mükemmel bir şekilde eşleşmesini sağlamak için kullanılan bir terim olarak kullanılıyor.

Pachocki, firmanın ilerleyen dönemdeki önceliklerinden birinin, insan araştırmacıların da sürecin bir parçası olarak kalmasını sağlarken, yapay zekadaki gelişmelere ayak uyduracak "otomatik yapay zeka araştırmacısı" geliştirmek olacağını sözlerine ekledi.

Cambridge Üniversitesi Minderoo Teknoloji ve Demokrasi Merkezi Başkanı Profesör Gina Neff bu öneriyi, "İnsanların güvenliğini sağlamak için daha iyi yapay zeka önlemleri, düzenlemeler veya güvenceler yerine, bu sorunları araştırmak üzere dahili yapay zeka ajanları geliştirmeyi öneriyorlar" şeklinde değerlendirdi.

Neff, "OpenAI'ın modellerinin siber güvenlik, iş kayıpları, hatalar, yanlışlıklar ve dolandırıcılık gibi sorunlara yol açmasıyla ilgili artan endişelere verilen bu tür yanıtlar kesinlikle yeterli değil." dedi

Savunuculuk grubu Encode AI'ın genel hukuk müşaviri Nathan Calvin, gelişmiş yapay zeka modeli geliştirmenin içerdiği tehlikeler konusunda Pachocki ile aynı fikirde olduğunu söyledi, ancak OpenAI'ın şeffaf olmaya yanaşmadığını ve bunun da uyarıların "sadece kendi çıkarlarına yönelik abartı laflar" olarak değerlendirilme riskini taşıdığı anlamına geldiğini iddia etti.

X'te, "Jakub ve OpenAI'daki diğer kişiler, yapay zeka sektöründeki ilgili kişilerin işlerin yolunda gitmesi için onlarla birlikte hareket etmesini istiyorlarsa, yapabilecekleri en önemli şeylerden biri, temkinli olmaları gerektiğini düşündüren şeyler hakkında çok daha fazla bilgi paylaşmaktır" diye yazdı.

Yapay zekaya yönelik hangi güvenlik önlemleri mevcut?

Küresel düzenlemeler, yapay zekanın gelişme hızına ayak uydurmakta zorlanıyor.

Avrupa Birliği'nin Yapay Zeka Yasası 2 Ağustos'ta yürürlüğe girdi ve OpenAI gibi yapay zeka devlerinin, Avrupa'da satılmalarına izin verilmeden önce en güçlü modellerinin otonom olarak siber saldırı başlatamayacağını veya insan kontrolünden kaçamayacağını kanıtlamalarını şart koşuyor.

Ancak yasanın yetki alanı Avrupa ile sınırlı olduğundan, başka bir yerde geliştirilen kontrolden çıkmış bir yapay zekanın kıtayı tehdit etmesini engelleyemez.

Pachocki blog yazısında, "üçüncü taraf denetçiler ağı" veya "devlet kurumları" tarafından uygulanabilecek, yasal veya uluslararası düzeyde zorunlu minimum güvenlik eşiklerinin belirlenmesi çağrısında bulundu.

Yapay zeka laboratuvarlarının, ölçeklendirmeye devam etmelerine veya gelişmiş modelleri kullanıma sunmalarına izin verilmeden önce bu eşikleri karşılamaları ihtiyacından söz etti.

Ortak güvenlik önlemleri oluşturulana kadar şirketlerin yapay zeka geliştirme süreçlerinin yavaşlatmasının yaygınlaşmasını umduğunu da sözlerine ekledi.

Ağustos ayında OpenAI, güvenliği artırmak için en gelişmiş yapay zeka modellerinden bazılarının eğitimini yavaşlattığını açıklamıştı.

Memur-Sen tarafından yapılan açıklamada, 2027-2029 dönemini kapsayan yeni OVP’de yer verilen enflasyon hedef ve tahminlerinin, önceki programda açıklanan rakamların oldukça üzerine çıktığı belirtildi.

Açıklamada, 2026 yılı için daha önce yüzde 16 olarak öngörülen enflasyon oranının yüzde 28,4’e, 2027 yılı için ise yüzde 9 olan tahminin yüzde 21’e yükseltildiğine dikkat çekildi. Bu değişimin, kamu görevlilerine ve emeklilere verilen zam oranlarının yeniden değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koyduğu savunuldu.

Memur-Sen, 8. Dönem Toplu Sözleşme sürecinde enflasyon tahminlerinin maaş artışları belirlenirken referans alındığını hatırlattı. Yeni OVP’de tahminlerin yukarı çekilmesinin, toplu sözleşme dönemindeki ekonomik öngörülerin piyasa gerçeklerinden uzak kaldığını gösterdiği ifade edildi.

Konfederasyon, 2027 yılı için belirlenen yüzde 5+4 oranındaki artışın yeni enflasyon tahminleri doğrultusunda güncellenmesini istedi. Kamu görevlileri ve emeklilerin satın alma gücünün korunması için ilave olarak seyyanen zam yapılması talep edildi.

Seyyanen zam çağrısı yapıldı

Açıklamada, 2026 yılında oluşan enflasyon kaynaklı kayıpların da acilen telafi edilmesi gerektiği belirtildi. Memur-Sen, ücret artışlarının yalnızca enflasyon farkıyla sınırlı kalmaması gerektiğini savundu.

Seyyanen zam yoluyla kamu çalışanlarının gelirlerinde iyileştirme yapılması çağrısında bulunan konfederasyon, ekonomik programların başarısının çalışanların refahına ne ölçüde yansıdığıyla da değerlendirilmesi gerektiğini kaydetti.

Memur-Sen, kamu çalışanları arasında oluştuğunu belirttiği ücret dengesizliği ve adaletsizliğinin giderilmesini de istedi. Mali disiplinin kamu görevlilerinin gelirleri üzerinden sağlanmaması gerektiği ifade edildi.

Açıklamada, ekonomik istikrar ve sürdürülebilir büyümenin önemsendiği ancak büyümeden elde edilen kazanımların çalışanlara ve emeklilere de yansıtılması gerektiği belirtildi. Sabit gelirlilerin satın alma gücünün artırılması gerektiğine dikkat çekildi.

Konfederasyonun bir diğer talebi ise görevdeki kamu çalışanlarının aylıkları ile emekli aylıkları arasındaki farkın azaltılması oldu. Memur-Sen, söz konusu makasın giderek açıldığını belirterek bu alanda kalıcı bir düzenleme yapılmasını istedi.

Açıklamada, kamu görevlileri ve emeklilerin gelir kayıplarının telafi edilmesi, 2027 yılı zam oranlarının revize edilmesi ve ücret sisteminde daha dengeli bir yapının oluşturulmasının beklendiği kaydedildi.

Davutoğlu, ifadesinde adliyede bulunmasının ve ifade vermeyi kabul etmesinin sebebinin "klasik anlamda bir savunma yapmak olmadığını" kaydetti.

Hukuk devletine inancını teyit etmek, adaletin bir gün herkese lazım olacağını hatırlatmak ve yalnızca kendisini değil; adaleti, kamu malını, demokrasiyi ve ifade özgürlüğünü savunmak için adliyede olduğunu söyleyen Davutoğlu, ifadesinde şunları kaydetti:

"Bu soruşturmanın hukuki gerekçelerle değil, siyasi saiklerle başlatıldığı; cezalandırmaktan çok itibarsızlaştırmayı amaçladığı kamu vicdanının malumudur. Soruşturmanın açıldığını medyadan öğrenmem, daha sonra ifade vereceğim tarihin de basına sızdırılması, ülkemizde yargı bağımsızlığının içine düşürüldüğü durumu açıkça göstermektedir.

Soruşturmayı öğrendiğimde müdafiim derhal savcılıkla temasa geçmiş, oğlumun 12 Eylül’deki düğünü nedeniyle 14 Eylül’de Ankara’ya gelerek ifade vereceğimizi bildirmiş ve bu konuda mutabakat sağlanmıştır. Buna rağmen, kaçma veya delilleri karartma şüphesi bulunmadığı ve soruşturma yıllar önce yapılmış aleni bir konuşmaya dayandığı halde, 7 Eylül için sözlü talimat verilmiştir. Bu yaklaşım, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun öngördüğü usullerle, hukuki güvenlik ilkesiyle ve devlet ciddiyetiyle bağdaşmamaktadır.

"2021'de yaptığım konuşmanın arkasındayım"

Soruşturmaya konu edilen konuşma, Eylül 2021’de Bingöl’de yaptığım ve bugün de her cümlesinin arkasında durduğum siyasi bir konuşmadır. Devlet, milletin ortak emanetidir, kamu görevi ise bu emaneti koruma sorumluluğudur. Benim itirazımın ahlaki ve siyasi kaynağı budur. Kamu kaynaklarının kullanımı, nepotizm, liyakatsizlik ve belirli zümrelere tanınan imtiyazlar konusunda o gün ne söylediysem bugün de o sözlerin faili, sahibi ve savunucusuyum. Üstelik o konuşmada yaptığım tespitler, aradan geçen zamanda yaşanan gelişmelerle güncelliğini korumakla kalmamış, acı tecrübelerle doğrulanmıştır. Bu gerçekleri dile getirmem hakaret değildir. Bu, Türkiye Cumhuriyeti’nin bir vatandaşı ve bu ülkeye Dışişleri Bakanı ve Başbakan olarak hizmet etmiş bir devlet adamı sıfatıyla tarihî, ahlaki ve siyasi sorumluluğumdur. Siyasi hayatım boyunca akraba kayırmacılığına, liyakatsizliğe, kamu kaynaklarının kötüye kullanılmasına ve yolsuzluğa karşı tavizsiz mücadele verdiğime aziz milletim şahittir.

AİHM, Anayasa Mahkemesi ve Yargıtayın yerleşik içtihatlarına göre, siyasetçilere ve kamu gücü kullanan kişilere yönelik kabul edilebilir eleştirinin sınırları, sıradan bireylere göre çok daha geniştir. Siyasetçiler, görevlerinin ve kamusal konumlarının gereği olarak sert, sarsıcı, rahatsız edici, hatta incitici eleştirilere daha fazla hoşgörü göstermek zorundadır.

Nitekim Dışişleri Bakanlığı, Başbakanlık ve siyasi parti genel başkanlığı görevlerinde bulunduğum dönemlerde şahsıma yönelik çok ağır eleştiri ve ifadeler hakkında Cumhuriyet savcılıklarınca verilmiş yüzlerce takipsizlik kararı bulunmaktadır. Hukuk, kişilere ve siyasi konumlara göre değişemez. Bana yöneltilen sözler ifade özgürlüğü sayılırken, benim siyasi eleştirilerimin suç kabul edilmesi hukuk önünde eşitlik ilkesiyle bağdaşmaz.

Sayın Cumhurbaşkanı aynı zamanda bir siyasi partinin genel başkanıdır ve aktif siyasetin içinde, siyasi tartışma ve polemiklerin doğrudan tarafıdır. Bu gerçeklik, TCK’nın 299. maddesi uygulanırken mutlaka dikkate alınmalıdır. Aktif siyasetin tarafı olan bir kişinin siyasi eleştirilere karşı mutlak ve ayrıcalıklı bir ceza hukuku korumasından yararlandırılması demokratik toplum düzeniyle bağdaşmaz. Anayasa’nın 90. maddesi uyarınca, temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların çatışması hâlinde milletlerarası antlaşma hükümleri esas alınır. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 10. maddesi de siyasi ifade özgürlüğünü güvence altına almaktadır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, özellikle Vedat Şorli/Türkiye ile Artun ve Güvener/Türkiye kararlarında, devlet başkanına diğer kişilerden daha ayrıcalıklı bir koruma sağlanmasının demokratik toplum düzeniyle bağdaşmadığını ortaya koymuştur.

Anayasa Mahkemesinin Bekir Coşkun, Alişan Şahin ve Ergün Poyraz kararlarında da kamu otoritesi kullanan kişilerin daha geniş eleştiri sınırlarına katlanması gerektiği kabul edilmiştir. Kamu kaynaklarının kullanımı, ekonomik tercihler ve kadro politikaları hakkındaki değerlendirmeler siyasi tartışmanın merkezindedir. Değer yargılarının ispatı istenemeyeceği gibi, kamu yararına ilişkin sert eleştiriler de tek başına hakaret suçunu oluşturmaz. Yargıtay 4. Ceza Dairesi'nin E. 2020/16982, K. 2022/16062 ve Yargıtay 18. Ceza Dairesi'nin E. 2016/10294, K. 2018/6869 sayılı kararları da siyasi tartışmalarda kullanılan ağır, sarsıcı veya incitici sözlerin, bağlamları içinde siyasi eleştiri ve düşünceyi açıklama hakkı kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir.

"Korkmadan konuşulabilen, iktidarın hesap verdiği ve yargının talimat değil, hukuk dinlediği bir Türkiye idealini savunuyorum"

Ben bugün burada yalnızca kendimi savunmuyorum. Konuşma hakkı soruşturmalarla daraltılan siyasetçiyi, gazeteciyi, akademisyeni, öğrenciyi ve her bir vatandaşımızı savunuyorum. Korkmadan konuşulabilen, iktidarın hesap verdiği ve yargının talimat değil, hukuk dinlediği bir Türkiye idealini savunuyorum. Sözlerimin arkasındayım. Çünkü bu sözler şahsi bir öfkenin değil; milletin hukukunu, devlet ahlakını ve adaleti koruma iradesinin ifadesidir. Hakaret etmedim, hesap sordum. Aşağılamadım, eleştirdim. Suç işlemedim, anayasal hakkımı ve siyasi sorumluluğumu kullandım.

Bugün hakkımda verilecek karar, yalnızca şahsımla ilgili olmayacak, yarın çocuklarımızın nasıl bir Türkiye’de yaşayacağına da işaret edecektir. Biz çocuklarımıza korkunun sessizliğini değil, hür düşüncenin cesaretini, keyfiliğin karanlığını değil, hukukun aydınlığını bırakmak zorundayız. Adalet, gücün gölgesinde değil, hukukun ışığında tecelli eder. Hakikat susturulamaz, düşünce hapsedilemez, milletin vicdanı yargılanamaz. Açıkladığım hukuki, siyasi ve ahlaki gerekçeler doğrultusunda usulü ve zamanlaması siyasi saiklerle hareket edildiğini gösteren bu soruşturma dosyasında, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 172. maddesi uyarınca hakkımda derhal kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmesini talep ediyorum."

"Türkiye Cumhuriyeti tarihinde bir ilk"

İfade işlemlerinin ardından adliye önünde açıklama yapan Davutoğlu, şunları kaydetti:

"Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olarak yargıya duyduğum saygı, adalet idealine duyduğum hürmet dolayısıyla biraz önce benden talep edilen ifadeyi verdim. Her şeyden önce bütün bu süreçte desteğini esirgemeyen ve bugün de yanımda olan genel başkanlarımıza; Türkiye'nin her köşesinden, yurt dışından destek beyan eden bütün adalet, hukuk sevdalılarına teşekkür ediyorum.

Tabii bu, Türkiye Cumhuriyeti tarihinde bir ilk. Cumhuriyet tarihinde ilk kez bir başbakan, düşüncesini ifade ettiği, eleştirilerini dile getirdiği için şüpheli sıfatıyla adliyeye çağrıldı. Bunun herkes tarafından bilinmesini isterim. Ben yargıya duyduğum saygı gereği, hiç kimsenin de yargının üzerinde olmadığı inancıyla Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olarak ifademi verdim. Ama bu ülkeye dışişleri bakanı, başbakan olarak hizmet etmiş bir devlet adamı olarak da ilk kez böyle bir uygulamanın devletin üst katında yaşanmış olmasını da hüzünle karşılıyorum.

Soruşturmanın açıldığı ilk günden itibaren ulusal ve uluslararası basından çok sayıda görüşme talebi geldi. Geçmişte birlikte çalıştığım muhataplarımdan görüşme ve ne olup bittiğiyle ilgili sorular geldi. Bunların hiçbirisine cevap vermedim, hiçbir demeç vermedim. Ve hatta cuma günü son derece önemli bir kuruluşta eski devlet yetkililerinin, siyasilerin ve akademisyenlerin olduğu bir oturumda konuşmam vardı, onu da iptal ettim.

Çünkü kendi ülkemi, ülkemin yargısını bir olumsuz algıyla anılmasını asla istemedim. Böyle bir durumu savunmak bile bana zül olur. Hâlâ çok sayıda telefon alıyorum ve bu telefonlara da verdiğim. Kimisine cevap vermiyorum, kimisine verdiğimde de ülkemin yurt dışında olumsuz bir algıyla anılmamasına özen gösteriyorum.

Şimdi uzun bir açıklama yapacak değilim. Avukatım Sayın Hasan Seymen baştan itibaren süreci takip ettiği için sizlere bütün teknik detayı o verecek. Bundan sonra da ulusal basınımızın temsilcileri, çoğu da telefonla aradı, hiçbirisinin telefonuna dönmedim. Açık yüreklilikle söylüyorum; bundan sonra da ulusal ve uluslararası basının görüşmelerine asla olumlu bir yanıt vermeyeceğim. Çünkü bu benim şahsi itibarım değil, ülkemin itibarı.

Siyasetten çekilme kararı almıştım. Bundan sonra da aynı ilke çerçevesinde ama inandığım doğrular çerçevesinde görüşlerimi beyan etmeye devam edeceğim. Benim hayatımı yönlendiren en önemli ilke "Emrolunduğun gibi dosdoğru ol" ilahi kelamının kendisidir.

Akademik hayatta ders verirken, kitap yazarken; büyükelçi olarak devletimi temsil ederken; Dışişleri Bakanı olarak Türkiye'nin menfaatlerini gözetirken ve Başbakan olarak ülkede şeffaflığı, hukuk devletini savunup terörle mücadelenin en sert şartlarında görevimi yaparken hep bu ilkeyle davrandım. Dosdoğru, emrolunduğum gibi dosdoğru olmaya çalıştım, buna milletim şahittir.

11 Eylül 2021 tarihinde yaptığım o konuşma da bir provokatörün sorusu üzerine dosdoğru olmanın bir gereğiydi. O sözlerimin arkasındayım. Buradan milletime söz veriyorum: Bundan sonra da Rabbim ve milletim adına dosdoğru olmaya devam edeceğim. Soru almayacağım. İlkesel bir şey söyledim, bu konuda hiçbir soruya cevap vermeyeceğim ülkenin itibarı adına."

Davutoğlu hakkında soruşturma açılmasına gerekçe gösterilen videonun yaklaşık 4,5 yıl önce Diyarbakır ziyareti sırasında çekildiği belirtildi.

Volkswagen, Aşağı Saksonya eyaleti ve Tel Aviv merkezli yatırım şirketi Aurelius Capital tarafından yapılan ortak açıklamada, fabrikanın satışı için temel noktalar üzerinde anlaşıldığı ve 2027'de otomobil üretiminin sona ermesinin ardından tesisin aşamalı olarak güvenlik ve savunma alanında "çözümler üretecek" bir merkeze dönüştürüleceği bildirildi.

Plana göre İsrailli Aurelius, çoğunluk hissesi sahibi olarak eyaletle birlikte Volkswagen Osnabrück'ü devralacak. Bu sayede tesisin uzun vadede korunması ve burada üretimin sürdürülmesi hedefleniyor.

İşçi konseyinin bildirdiğine göre öngörülen çözüm, toplam bin 800 çalışandan yaklaşık bin 400'ü için bir gelecek sunuyor. Böylelikle işgücünün yaklaşık dörtte üçü korunmuş olacak.

"Demir Kubbe" üreticisi

Yapılan açıklamaya göre Osnabrück'teki tesiste, İsrailli savunma şirketi Rafael ile iş birliği öngörülüyor.

Hava savunma sistemleri, güdümlü füzeler ve elektronik harp sistemleri üreten Rafael, İsrail'in roketlere, seyir füzelerine ve insansız hava araçlarına karşı kullandığı "Iron Dome" (Demir Kubbe) savunma sisteminin de üreticisi olarak biliniyor.

DW haberine göre işbirliğinin, yeni şirketin çatısı altında başka ortaklıklar ve projelerin de önünü açması bekleniyor. Rafael CEO'su Joav Tourgeman, "Bugün Alman ortaklarımızla uzun vadeli bir endüstriyel ortaklık kuruyoruz. Amaç, Almanya'yı ve Avrupa'yı koruyacak teknolojinin tamamen Almanya'da üretilmesidir" ifadelerini kullandı.

Anlaşma uyarınca, öncelikle hava savunma sistemleri bileşenlerin geliştirilmesi ve üretimine odaklanacak. Volkswagen'in açıklamasına göre Osnabrück'teki işgücü, üretimin kurulması ve endüstrileşmesinde merkezî bir rol üstlenecek.

Bu arada anlaşmaya varılmış olsa da satış henüz resmen gerçekleşmiş değil. Ortak açıklamada, anlaşmanın sonraki adımlar için temel oluşturduğu ifade edilerek bu adımlara sorumlulukların belirlenmesi, ekonomik ve organizasyonel yapılandırma ile olası geçiş sürecinin dahil olduğu aktarıldı.

Satış işleminin tamamlanması, nihai anlaşmalara, ilgili kurulların kararlarına ve resmî onaylara bağlı. Bu aşamalar geçildikten sonra iş birliğinin ayrıntıları hakkında bilgi verileceği belirtiliyor.

Sözkonusu fabrikada Porsche modellerinin üretimi 2025 sonunda sona erdi. Ayrıca Porsche elektrikli otomobillerin bu tesiste üretimini de durdurdu.

Osnabrück'teki tesiste an itibarıyla sadece Volkswagen'in T-Roc Cabrio modeli üretiliyor. Bu nedenle tesisin klasik binek otomobil üretimi dışında kullanımı uzun süredir gündemdeydi.

CNN'den David Goldman, savaşın ekonomiye etkilerini analiz ettiği yazısında, önceki ve son durumu karşılaştırıp, geleceğe ilişkin uzmanların tahminlerine yer veriyor

İran, Hürmüz Boğazı'nı kontrol ediyor

Savaştan önce, herhangi bir ülkenin bayrağı altındaki gemiler, Orta Doğu'ya mal getirmek ve getirmek için Hürmüz Boğazı'ndan serbestçe geçebiliyordu. Dünyanın petrolünün beşte biri her gün bu dar geçitten taşınıyordu.

Şubat ayı sonlarında ABD ve İsrail'in İran'a saldırmasının ardından boğazı kimin kontrol ettiği fikri kalıcı olarak değişti. İran boğazı kendi kontrolü altına aldığını ilan etti ve Basra Körfezi'ne girmeye veya çıkmaya çalışan gemilere saldırdı. Boğazın fiilen kapatılması, İran'a ABD ve Körfez ülkelerindeki müttefikleri üzerinde ekonomik bir kaldıraç sağladı ve küresel ekonomiye 13 milyon varil petrol arzını kesti.

İran, Mayıs ayında boğaz taktiğini değiştirdi. Boğazı kapatmaya çalışmak yerine, kanalın kullanımını düzenlemeye başladı. Basra Körfezi Boğazları Otoritesi'ni kurdu ve geçiş yapan gemilerin gruba kayıt yaptırmasını, yetkili bir seyir yolunu izlemesini ve geçiş ücreti ödemesini şart koşmaya başladı. Haziran ayında Amerika Birleşik Devletleri ile bir Mutabakat Anlaşması imzaladıktan sonra, İran 60 gün boyunca geçiş ücreti almayı durdurmayı kabul etti, ancak otoriteye kayıt yaptırmayan geçiş yapan gemilere saldırmaya devam etti.

ABD ordusu Basra Körfezi petrol ihracatını artırmak ve İran'ın insansız hava aracı saldırılarından kaçınmak için boğazdan geceleyin "gizli" geçişleri koordine etmeye ve refakat etmeye başladı. Bu çaba işe yarıyor, ancak böylesine büyük, yorucu ve pahalı bir operasyona duyulan ihtiyaç, İran'ın Hürmüz Boğazı üzerinde ne kadar nüfuz kazandığını kanıtlıyor.

Baird yatırım stratejisti Ross Mayfield, “İran’ın savaştan boğazın kontrolü konusunda daha güçlü bir konumla çıkması muhtemel görünüyor ve bu da Orta Doğu ham petrolüne bağımlı ülkeleri uyum sağlamaya zorlayacak. Hürmüz Boğazı'nın kapatılması, varsayımsal bir risk olmaktan çıkıp kanıtlanmış ve etkili bir taktiğe dönüştü.” dedi.

Petrol analistleri, çatışmanın nihai çözümünün, İran'ın boğazdan güvenli geçiş için ücret talep etmesine izin verecek bir tür anlaşmayı içerebileceğine inanıyor. Bazı eleştirmenler ise bunun, diğer ülkelerin de uluslararası su yollarından geçiş için gemilerden ücret talep etmesi için bir emsal teşkil edeceğinden endişe ediyor.

Ancak JPMorgan'da emtia analizi başkanı Natasha Kaneva'nın belirttiği gibi, bu tür emsaller zaten mevcut. Birleşmiş Milletler, ülkelerin su yollarından geçiş için değil, seyrüsefer güvenliği, trafik yönetimi, güvenlik refakatçiliği, acil müdahale ve çevre koruma için hizmet ücreti almasına izin veriyor. Kaneva, Türkiye, Danimarka, İsveç, Rusya ve Endonezya'nın çeşitli boğazlardan geçiş için hizmet ücreti aldığını belirtti.

Kaneva'ya göre, İran'ın Türk Boğazları için Türkiye'nin uyguladığına benzer bir ücret yapısı benimsemesi durumunda, bu değişiklik petrol fiyatına yaklaşık 1 dolar ekleyebilir. Çok büyük bir ham petrol tankeri, gidiş-dönüş transit için yaklaşık 260.000 dolar ödeyebilir.

Çin, petrol piyasasındaki gücünü pekiştiriyor.

Çok fazla petrol üretmiyor, ancak Çin İran savaşı sırasında petrol piyasasındaki en güçlü güç olduğunu kanıtladı.

RSM ABD'nin baş ekonomisti Joe Brusuelas'a göre bunun nedeni, Çin'in talebini düzenleme konusunda eşsiz bir yetenek sergilemesidir.

Çin'in savaş öncesinde oluşturduğu devasa petrol stoklarına aşırı bağımlılığı, ülkenin ham petrol ithalatını günde yaklaşık 5 milyon varil azalttı. Bir noktada, stoklarını yeniden doldurması gerekecek ve talep tekrar artacak.

Ancak Çinli tüketicilerin davranışlarındaki bazı değişiklikler kalıcı hale gelecek.

Örneğin, Çin Ulaştırma Bakanlığı'na göre, beş günlük 1 Mayıs tatili boyunca Çin otoyollarındaki elektrikli araç şarjı bir önceki yıla göre %55,6 arttı. Tatil süresince Çin otoyollarında seyreden araçların neredeyse dörtte biri elektrikli araçtı; bu da bir önceki yıla göre %33'lük bir artış anlamına geliyor.

Çin, benzeri görülmemiş bir petrol şoku karşısında emsalsiz bir direnç göstererek, petrol ve doğalgazla çalışan elektrik santrallerinden kömürle çalışan santrallere hızla geçiş yapabildi.

Savaş sırasında petrol talebi , petrol endüstrisi analistlerinin beklediğinden çok daha fazla düştü; bu da dünyanın petrol kullanımı konusunda daha önce inanıldığından çok daha esnek olduğunu kanıtlıyor.

JPMorgan'a göre, savaş süresince Orta Doğu ham petrol piyasasının kaybettiği 1,9 milyar varil petrolün 800 milyon varili (neredeyse yarısı) daha az petrol tüketen insanlar ve işletmeler tarafından absorbe edildi.

Bu esnekliğin ne kadarının kalıcı, ne kadarının geçici olduğu net değil. Ancak, sadece Çin'den kaynaklanan petrol kullanımındaki kalıcı düşüşler bile, talebi tam olarak toparlanamayacak kadar azaltabilir. Petrol üretiminde zirve noktasına ulaşmış olabiliriz .

Kaneva, "Tarih, geçmişteki petrol şoklarının genellikle benzin talebinde kalıcı düşüşlere yol açtığını gösteriyor ve bu olay da farklı olmayabilir" dedi.

Orta Doğu dışındaki üretim hızlandı.

İran savaşı sırasında yaşanan bir diğer önemli değişiklik ise beklenmedik kaynaklardan petrol üretiminin artmasıydı.

Lipow Oil Associates Başkanı Andy Lipow, Orta Doğu dışında alternatif enerji arama ve geliştirme çalışmalarının hız kazandığını belirtti. Mevcut petrol projeleri de sondaj faaliyetlerini artırıyor: JPMorgan'a göre Brezilya ham petrol üretimini günde 800.000 varil, Guyana 300.000 varil, Kanada 200.000 varil ve Norveç 150.000 varil artırdı.

Başlangıçta geçici bir petrol fiyat artışından zarar görme korkusuyla üretimini artırmaya direnen Amerika Birleşik Devletleri, şimdi geçen yılın aynı dönemine göre günde 900.000 varil daha fazla petrol üretiyor.

Amerika'nın üretim artışının büyük kısmı, Avrupa pazarı için jet yakıtı ve doğal gaz üretmek üzere rafinerilere sevkiyat yapan özel işletilen petrol platformlarından kaynaklanıyor; Avrupa'da ise arz sıkıntısı yaşanıyor. Hürmüz Boğazı tamamen açıldığında ABD üretimi biraz düşebilir, ancak JPMorgan, Amerika'nın üretiminin bugünkü seviyelere yakın kalmasını bekliyor.

Brezilya, şu an için tahmin edilenden çok daha fazla üretim yaparak petrol analistlerini şaşırttı, ancak petrol projelerindeki güçlü uygulama, ülkenin üretimi daha da artırmasına yol açacak gibi görünüyor. Ayrıca, bu ay Guyana kıyılarına ulaşacak yeni bir açık deniz üretim gemisi, ülkenin devasa kuyusundan üretim hızını artırmasına yardımcı olacak.

Bunu telafi etmek için Orta Doğu üreticileri ham petrol taşıma yöntemlerini değiştiriyor ve alternatif güzergahlar geliştiriyor. Suudi Arabistan, malları ülke genelinde Kızıldeniz'e taşımak için devasa kamyon konvoyları kiraladı ve boğazı bypass etmek için Doğu-Batı boru hattının kapasitesini sonuna kadar kullandı. Irak ise Akdeniz'e bir boru hattı inşa etmek için Chevron ile görüşmeler yapıyor.

Bu arada, OPEC , konsorsiyumun en önemli üyelerinden biri olan Birleşik Arap Emirlikleri'nin Nisan ayında gruptan ayrılacağını açıklamasının ardından kendi varlığını sürdürme mücadelesi veriyor .

Birliğin ikinci büyük petrol üreticisi olan Irak'ın da sıradaki hedef olduğu bildiriliyor. Ülkenin petrol bakanı Bloomberg'e verdiği demeçte, üretim hedefleri önemli ölçüde artırılmazsa Irak'ın OPEC'te kalıp kalmayacağına karar vermek zorunda kalacağını söyledi. Bloomberg'in haberine göre Irak, savaştan sonra rekor seviyede günlük 5 milyon varil üretim izni istiyor ve uzun vadeli hedefi ise günlük 7 milyon varile kadar çıkmak.

Bu durum Suudi Arabistan'ı diğer ülkelerin dünya talebinden daha fazla petrol üretmesine izin vermeye zorlayabilir. Bu, tüketici fiyatları için iyi olabilir ve fiyatları düşürebilir. Ancak aynı zamanda kalıcı bir petrol fazlalığı yaratabilir ve petrol karlarını önemli ölçüde azaltabilir.

Eurometal, Çin'den gelen artan rekabet nedeniyle 2026 yılının geri kalanında imalat sektöründe 300.000 iş kaybı yaşanacağını öngörüyor. Çin şu anda blokla günde 1 milyar avroluk rekor bir ticaret fazlası elde etmiş durumda.

Eurometal, bugün Brüksel'deki karar vericilere endişelerini iletmek üzere, Avrupa Komisyonu genel merkezi çevresinde 10 sembolik tabut kullanarak bir protesto yürüyüşü düzenleyecek.

Tabutların üzerine “AB rekabet gücü”, “sanayi işleri” ve “Avrupa fabrikaları” gibi ifadeler yazılacak.

Avrupalı ​​üreticiler, Çin'in bileşen satışları yoluyla tedarik zincirlerine entegre olmasıyla endüstrilerinin nasıl bir iç rekabete sürüklendiğinin Avrupa Komisyonu tarafından tam olarak farkında olunmadığından endişe duyuyorlar .

Eurometal Başkanı Alexander Julius, Guardian'a şunları söyledi:

"Çin ne yaptığını gizlemedi. Bu, beş yıllık planlarında yer alıyor. Çin, hammadde tedarikçisi olmak istemiyor, nihai ürün tedarikçisi olmak istiyor. Temel ürün tedarik zincirlerinde yer almak istiyorlar çünkü tedarik zincirini kontrol altına aldıklarında tüm değer zincirine sahip olacaklarını biliyorlar. Komisyonun, imalatın %90'ında kullanılan metaller ve kimyasallar da dahil olmak üzere, bileşen düzeyinde Çin ihracatının etkisini tam olarak anlamasını istiyoruz."

AB, 2024 yılında Çin'den ithal edilen elektrikli araçlara gümrük vergisi uygulayarak zaten harekete geçmişti ve Haziran ayında yabancı çelik ithalatına daha yüksek gümrük vergileri getirmişti. Birliğin ticaret komiseri Maroš Šefčovič de, AB'nin Çin ile yıllık 360 milyar avroluk ithalat/ihracat dengesizliğinin "sürdürülebilir olmadığını" söylemiş ve iki taraf da ticaret savaşını önlemek için Ekim ayında sona erecek üç aylık görüşmeler yapma konusunda anlaşmıştı .

Julius, “Almanya gibi yerlerdeki sektörlerde biriken iş kayıplarına bakın. Medya, politikacılar sonuçlarını görüyor, ancak buna neden olan virüsün peşine düşmüyorlar? Neden böyle olduğunu görmüyorlar veya şirketlerin neden Çin'e veya Hindistan'a taşındığını ya da iflas ettiğini sormuyorlar?” dedi.

“Virüsün” yayılmasına olanak sağlayan koşullar arasında, Avrupa metal üreticilerinin çelik ithalatına uygulanan gümrük vergileri ve yüksek enerji tüketimli sektörler için karbon emisyon vergileri nedeniyle katlanmak zorunda kaldıkları artan maliyetler de yer alıyor.

Julius, Çin'de üretilen parçaların bu vergilerden hiçbirine tabi olmadığını ve bunun, Çin para birimi yuanın değerinin düşük olmasıyla birleştiğinde, Çinli rakiplerle rekabet etmeyi zorlaştırdığını söyledi.

Trump'ın özel temsilcileri Witkoff ve Kushner, Cumartesi günü Moskova'da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile görüşmelerinin ardından Pazar günü de Kiev'de Ukrayna Devlet Başkanı Volodomir Zelenskiy ile bir araya geldi.

Bu, Kushner ve Witkoff'un Ukrayna savaşının başlamasından bu yana Moskova'ya sekizinci, Kiev'e ise ilk ziyaretleri oldu.

Witkoff, Ukrayna ve Rusya arasındaki barış çabalarına ilişkin temkinli ancak iyimser açıklamalarda bulundu. Zelenskiy ile yaptıkları yaklaşık üç saatlik görüşmeyi "kapsamlı" olarak nitelendiren Witkoff, "Son derece anlamlı, kapsamlı ve önemli bir görüşme gerçekleştirdik. Bu görüşmeden aldığımız cesaretle, gerektirdiği sürece görüşmeleri sürdürmeyi sabırsızlıkla bekliyoruz" diye konuştu.

Witkoff, Kiev'de düzenlediği basın toplantısında Ukrayna ve Rusya'ya taviz verme çağrısında bulundu. "Her iki taraf da uzlaşmaya gitmeli ve görüş ayrılıklarını azaltmalı" diyen Witkoff, "Bir uzlaşma için gereken unsurlara sahip olduklarını düşünüyoruz" ifadesini kullandı.

Kushner ise Başkan Trump'ın Ukrayna'da kalıcı barış hedeflediğini söyledi. Varılacak bütün uzlaşmaların yeni bir savaş ihtimalini ortadan kaldırması gerektiğini vurgulayan Kushner, ayrıca sağlanacak anlaşmanın, Ukrayna'ya savaş sırasında gösterdiği yaratıcılığı ülkenin yeniden kalkınması için de ortaya koyma imkanı vermesi gerektiğini kaydetti.

Zelenskiy, Ukrayna, Rusya ve ABD arasında üçlü görüşme istiyor

Witkoff ve Kushner ile ortak basın toplantısında konuşan Ukrayna Devlet Başkanı Zelenskiy ise, görüşmede Ukrayna için güvenlik ve ekonomik garantiler, hava savunma füzelerinin tedariki ve kış için yardım paketi konularının ele alındığını açıkladı. "Ukrayna, Avrupa ve ABD'nin yakında bir araya gelmesine karar verdik" diyen Zelenskiy, bu görüşmenin ne zaman gerçekleşeceği konusunda ise bilgi vermedi.

Zelenskiy, Ukrayna meselesinde çözümü zor olan çatışmaların yaşandığı bölgelerin paylaşılması gibi konularda ise en üst düzey temasların şart olduğunu vurguladı. Ukrayna Devlet Başkanı, Ukrayna, Rusya ve ABD arasında üçlü görüşmelerin yeniden başlamasını umduğunu da sözlerine ekledi.

Kiev'deki görüşmelere Berlin, Paris ve Londra'dan temsilciler de katıldı. Ancak görüşmelerde ABD'nin Ukrayna'da barışın sağlanması için hangi önerileri sunduğu belirsizliğini koruyor. ABD arabuluculuğunda Ukrayna ile Rusya arasında doğrudan müzakerelerin yeni başlayıp başlamayacağı da henüz netlik kazanmadı.

Witkoff ve Kushner Putin ile de görüştü

Witkoff ve Kushner, Cumartesi günü de Moskova'da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile bir araya geldi.

Trump'ın özel temsilcilerinin Rusya ve Ukrayna ziyaretleri, Ukrayna savaşının sona erdirilmesine yönelik tıkanan müzakerelere yeniden ivme kazandırılmasını amaçlıyor. Görüşmelerin gerçekleşebilmesi için hem Rusya hem de Ukrayna karşı tarafından başkentlerine üç gün boyunca saldırı düzenlemeyeceğini açıklamıştı.

Putin ile görüşmede "somut planlar" ele alındı

Beyaz Saray'dan verilen bilgiye göre, Witkoff ve Kushner'in Putin ile yaptığı görüşmede savaşın sona erdirilmesi için atılacak adımlara ilişkin "somut planlar" ele alındı. Fransız haber ajansı AFP'ye konuşan bir Beyaz Saray yetkilisi, Witkoff ve Kushner'in temasları ile "Başkan Trump'ın Rusya-Ukrayna Savaşı'nda barış gündemini ilerletmeyi" amaçlarını söyledi.

Beyaz Saray yetkilisi, "Taraflar atılacak adımlara ilişkin somut planları görüştü. Bu planlar gelecek haftalarda açıklanacak. Yarın Ukrayna'da da aynı derece verimli görüşmeler gerçekleştirmeyi umuyoruz" dedi.

Kremlin danışmanı: Görüşme yapıcı geçti

Kremlin danışmanı Yuri Uşakov ise "ABD tarafının bu ziyarete kapsamlı hazırlık" ile geldiğini söyledi. Uşakov, Witkoff ve Kushner'in "Çatışmaların hızlı bir şekilde sona erdirilmesi yönelik ilgilerini dile getirmelerinin yanı sıra çözüme ulaşmak için izlenebilecek olası yollar konusunda çeşitli fikirler sunduğunu" ifade etti.

Putin ile Trump'ın özel temsilcileri arasındaki görüşmenin "yapıcı, son derece açık ve güvene dayalı" olarak geçtiğini söyleyen Uşakov, Rus tarafının görüşmede Moskova'nın "Ukrayna'nın doğusunun geri kalanını ele geçirme yönündeki askeri hedeflerine ulaşacağından emin olduğunu" ilettiğini de sözlerine ekledi.

Witkoff ve Kushner ile görüşmesi öncesinde Devlet Başkanı Putin televizyondan canlı yayımlanan açıklamasında "kolay olmamasına" rağmen Ukrayna savaşını sona erdirmek için çabalarını sürdüren Trump'a teşekkür etti. Putin, Witkoff ve Kushner'in Kiev'de güvenliğinin sağlanacağını da vurguladı. Putin, "Müzakere sürecinin ve sizin gibi arabulucuların güvenliğinin sağlanması için elimizden gelen her şeyi yapacağız" dedi.

ABD Başkanı Donald Trump, Ukrayna savaşının sona erdirilmesi için yeni bir diplomatik girişim başlatacağını açıklamış ve Witkoff ile daması Kushner'in "Savaşı sona erdirecek bir plan" ile Rusya'ya gittiğini söylemişti. Trump, bu planının Ukrayna'nın Rusya'ya bazı topraklarını bırakmayı içerip içermediği konusunda bilgi vermemiş, "Barış için bir fikrimiz var" demekle yetinmişti.

Kacır, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, KOBİ'lerin yüksek katma değerli üretim yapmalarını, uluslararası pazarlarda daha güçlü konuma ulaşmalarını ve sürdürülebilir büyümelerini destekleyecek destek paketine ilişkin bilgi verdi.

Kacır, şu değerlendirmede bulundu:

"KOSGEB eliyle yürütülen Küresel Rekabetçilik Destek Programı ile işletmelerimizin yüksek katma değerli üretim yapmalarını, uluslararası pazarlarda daha güçlü bir konuma ulaşmalarını ve sürdürülebilir büyümelerini destekliyoruz. 75 milyon liraya kadar kredi imkanı, 20 puanlık geri ödemesiz finansman desteği ve KGF kefaleti desteği sağlayacağız."

Bakan Kacır, programa, hızlı büyüyen ve ihracatını artıran işletmelerin yanı sıra AR-GE yatırımlarını artıran KOBİ'lerin, yüksek teknoloji alanında faaliyet gösteren orta ölçekli işletmelerin, HAMLE Programı kapsamında öncelikli ürünler listesinde yer alan ürünlere ilişkin faaliyet gösteren işletmelerin ve Turcorn 100 Programı kapsamındaki işletmelerin başvurabileceğini kaydetti.

Gürlek 4,3 milyar lira bağış toplandığının, 950 milyon liranın nakit çekildiğinin ve 29 şirket ile 7 şahıs şirketine toplam 1 milyar 757 milyon 547 bin lira transfer edildiğinin belirlendiğini bildirdi.

Bakan Gürlek operasyonun, İçişleri Bakanlığı müfettiş raporları, özel denetim raporları, derneğin mali kayıtları ve envanteri, banka hareketleri, bilirkişi incelemeleri ile etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanan şüphelilerin ifadeleri doğrultusunda elde edilen delillere dayandığını ifade etti.

Son olarak Ahbap Derneği ile ilgili soruşturmanın dördüncü dalga operasyonunda gözaltına alınan 13 kişiden yedisi tutuklanmıştı.

30 Temmuz'da sulh ceza hakimliğine sevk edilen altı kişi de adli kontrol şartıyla serbest bırakıldı.

Ons altın daha sonra kayıplarının bir bölümünü telafi ederek 4 bin 403 dolar civarında işlem görmeye başladı.

Gram altın da düşüşten etkilendi. Gram altın fiyatı yüzde 1,3 kayıpla 6 bin 853 TL seviyelerinde seyretti.

Kripto para piyasası da satış baskısında

ABD istihdam verisinin ardından yalnızca altın değil, kripto para piyasası da satış baskısıyla karşılaştı.

Bitcoin fiyatı 80 bin dolar seviyesinin altını test ederek 79 bin 707 dolara kadar geriledi.

Tepki alımlarıyla yeniden 80 bin 100 doların üzerine çıkan Bitcoin, buna rağmen düne göre yaklaşık yüzde 1,7 değer kaybetti.

İçişleri Bakanlığı'nın paylaştığı bilgiye göre, FİLOJET isimli yolcu gemisinin Girne Limanı'nın 4 deniz mili (yaklaşık 7 kilometre) açığında su almaya başladığı ve batma tehlikesi geçirdiği bilgisi alındı.

Marine Traffic'in bildirdiğine göre, 40 metre uzunluğunda ve 10 metre genişliğindeki gemi Türk bayrağı altında seyrediyordu.

Aynı şekilde takip sitelerinden elde edilen veriler, feribotun 23 knots civarında yani 43 kilometre ile ilerlediğini gösterdi.

Kaptanın yardım çağrıları üzerine sahil güvenlik ve liman yönetimince bölgeye kurtarma ekipleri sevk edildi.

KKTC Başbakanı Ünal Üstel, 31 Ağustos'ta kayıp sayısının 20 olduğunu söyledi.

Cenazesine ulaşılabilen sekiz yolcu bulunuyor.

Gemi kaptanı ve mürettebat Girne'de çıkarıldıkları mahkemede tutuklandı.

Kıbrıs'ın kuzeyindeki Türk yönetimi Başbakanı Ünal Üstel, geminin kötü hava şartları nedeniyle seferinin ertelediğini söyledi.

Geminin işletmecisi Filo Denizcilik'ten yapılan açıklamada "kaza nedeniyle derin üzüntü" duydukları, yetkili arama kurtarma ekipleriyle tam koordinasyon halinde sahada çalışma yapıldığı belirtildi.

Filo Jet feribotunun batması, Kıbrıs Türk yönetimi meclisinde siyasi kriz de yarattı.

Türk yönetiminin başbakanı Ünal Üstel, Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanı Erhan Arıklı'yı görevden aldı.

Bunun üzerine Yeniden Doğuş Partisi Genel Başkanı da olan Arıklı hükümetten çekilme kararı aldıklarını duyurdu.

Arıklı, Başbakan Ünal Üstel'in gemi kazası soruşturmasının selameti açısından kendisini görevden almak zorunda olduğunu söylediğini belirtti.

Beş yüz elli metredeki batığa ulaşma çalışmaları ise sürüyor.

Su altı arama kapasiteleri olan TCG Alemdar ve TCG Işın gemileri görevlendirildi.

TCG Işın'ın komutanı komutanı Binbaşı Ulaş Cesur'un açıklamasına göre, geminin enkazına TGC Işın gemisindeki uzaktan kumandalı sualtı aracı ile dalış yapılması planlanıyordu.

Binbaşı Cesur, göreve çıkış öncesi yaptığı açıklamada, geminin bin metre kurtarma sistemleri ve 365 metreye dalabilen atmosferik dalış sistemine sahip olduğunu belirtti.

Şüphelilerin 10'u gözaltına alınırken, birinin yurt dışında firari olduğu kaydedildi.

Adalet Bakanı Akın Gürlek soruşturmayla ilgili yaptığı paylaşımda "Yıllar geçse de hiçbir şüpheli ölümü karanlıkta bırakmamakta kararlıyız" dedi.

Gürlek "yeni soruşturma kapsamında gizlilik kararı alındığını ve özel bir soruşturma ekibi oluşturularak olayın tüm yönleriyle yeniden aydınlatılmasına yönelik kapsamlı çalışmaların başlatıldığını" söyledi.

Eski MİT yöneticisi Kaşif Kozinoğlu, 2011'de Ergenekon soruşturması kapsamında tutuklanmıştı.

Kozinoğlu, ifadesine kısa bir süre kala tutukluluğunun sekizinci ayında 12 Kasım 2011 günü cezaevinde hayatını kaybetmiş, ölüm nedeni kalp krizi olarak açıklanmıştı.

Oğlu Özel Kozinoğlu, "Babamın kalbiyle ilgili hiçbir rahatsızlığı yoktu. Öyle iddia edildiği gibi 'uzun süreli spor ve ağır spor nedeniyle öldü' iddiaları da asla gerçeği yansıtmıyor" demişti.

1976 yılında Kara Harp Okulu'ndan mezun olan Kaşif Kozinoğlu, ilk olarak 1980 yılında Özel Harp Dairesi'nde göreve başladı.

1995 yılına kadar Özel Kuvvetler Komutanlığı'nın Tim Komutanlığı'nda İstihbarat Subaylığı, İstihbarat Şube Müdürlüğü ve Eğitim Öğretim Grup Komutanlığı'nda görev yaptı.

Sonrasında ordudaki görevinden istifa edip Millî İstihbarat Teşkilatı'na girdi.

Orduda görev yaparken Orta Asya'dan sorumluydu.

Sonrasında Suriye, Bosna-Hersek ve Afganistan'da da görev yapan Kozinoğlu, Eylül 2010'da Hakan Fidan'ın talimatıyla "Baş Müşavir" sıfatıyla Asya Bölgesi'ne atandı.

2011 yılında devam eden Ergenekon operasyonları sırasında hakkında gözaltı kararı çıkarıldı.

Ancak hakkında gözaltı kararı verildiğinde MİT göreviyle Afganistan-Pakistan bölgesinde bulunuyordu.

Bunun üzerine bir askeri kargo uçağıyla Türkiye'ye döndü ve sonrasında önce gözaltına alındı, ardından da tutuklandı.

Filenin Sultanları, Sinan Erdem Spor Salonu'nda oynanan mücadeleyi 3-2 kazanarak Avrupa Şampiyonu oldu.

A Milli Kadın Voleybol Takımı 2023 yılındaki zaferin ardından üst üste ikinci kez Avrupa şampiyonluğuna ulaştı.

Karşılaşmanın set sonuçları şöyle:

5. Set Sonucu:

TÜRKİYE: 15

İTALYA: 9

4. Set Sonucu:

TÜRKİYE: 25

İTALYA: 21

3. Set Sonucu:

TÜRKİYE: 12

İTALYA: 25

2. Set Sonucu:

TÜRKİYE: 25

İTALYA: 22

1. Set Sonucu:

TÜRKİYE: 16

İTALYA: 25

Finale nasıl geldiler?

İstanbul'da oynadığı A Grubu maçlarının 4'ünü kazanan, 1'inde mağlup olan "Filenin Sultanları", son 16 turunda Azerbaycan'ı 3-0, çeyrek finalde Almanya'yı 3-1, yarı finalde ise Sırbistan'ı 3-0'lık skorlarla geçmeyi başardı.

Son Avrupa şampiyonu Türkiye, organizasyonda 8 maçta 7 galibiyet alarak finale adını yazdırdı.

A Milli Takımın kadrosu

Başantrenör Daniele Santarelli yönetimindeki Türkiye'nin Trendyol 2026 Avrupa Kadınlar Voleybol Şampiyonası'ndaki kadrosu şöyle:

Pasörler: Cansu Özbay, Elif Şahin

Pasör Çaprazı: Melissa Vargas

Smaçörler: Hande Baladın, Saliha Şahin, İlkin Aydın, Derya Cebecioğlu, Yaprak Erkek

Orta Oyuncular: Eda Erdem Dündar, Zehra Güneş, Sinead Jack Kısal, Deniz Uyanık

Liberolar: Gizem Örge, Eylül Akarçeşme Yatgın

AfD'yi yüzde 18,5 ile Hristiyan Demokrat Birlik (CDU), yüzde 9,5 ile Sol Parti (Die Linke) ve yüzde 8,0 ile Sosyal Demokrat Parti (SPD) takip ediyor. Bu sonucun Doğu Almanya'daki siyasi dengeleri yeniden şekillendirmesi bekleniyor.

Seçim öncesinde belirlediği hedefe ulaşan AfD'nin liste başı adayı Ulrich Siegmund, partinin Saksonya-Anhalt'ta tarih yazdığını ifade etti. Tahminler, AfD'nin eyalet parlamentosundaki en güçlü siyasi aktör konumuna geldiğini gösteriyor.

Eyalet Başbakanı Sven Schulze liderliğindeki CDU ise ciddi bir kan kaybı yaşayarak yarışta ikinci sırada kaldı. BSW'nin (Bündnis Sahra Wagenknecht) oy oranının yüzde 5 seviyesinde kalması ise parlamentoya girip giremeyeceği konusunda belirsizlik yarattı.

1,7 milyondan fazla seçmenin sandık başına gittiği oylama, Başbakan Friedrich Merz liderliğindeki federal koalisyon hükümeti için de kritik bir test olarak görülüyordu.

Infratest Dimap araştırmasına göre seçmen tercihlerinde dört temel başlık belirleyici oldu: Yerleşik partilere olan güvenin azalması, sosyal güvenlik, ekonomi ve göç politikaları.

AfD'nin bir eyalet hükümeti kurmayı başarması halinde parti, İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana Almanya'da bir eyalet yönetimine liderlik eden ilk aşırı sağcı parti olarak tarihe geçecek.

Hükümetin 2027-2029 dönemine ilişkin ekonomi politikalarını ve temel makroekonomik hedeflerini içeren Orta Vadeli Program (OVP) açıklandı. Bu yazıda programın politika hedeflerinden çok, bu hedeflerin sonucunda ortaya çıkması beklenen ekonomik göstergelere bakacağız.

Metnin altındaki ilk tablo OVP’de yer alan temel tahminleri özetliyor. İkinci tablo ise bu tahminlerin bir önceki yıl açıklanan OVP’ye göre ne kadar değiştiğini gösteriyor.

Şimdi bu iki tabloyu birlikte değerlendirelim.

Tahminler ve Tutarlılıkları

Önce büyüme tahminlerine bakalım.

OVP’deki tahminler, Türkiye ekonomisinin 2025 yılını da hesaba kattığımızda dört yıl boyunca potansiyel büyüme oranı olarak kabul edilen yüzde 4,8’in altında büyüyeceğini, ancak 2029 yılında bu düzeye ulaşabileceğini gösteriyor.

Bu tahminlerin tutarlı olup olmadığını anlamak için enflasyon oranlarına bakalım. OVP, bu yılın sonunda enflasyonun yüzde 28,4 olacağını tahmin ediyor. Bu oran, TCMB’nin son tahmini olan yüzde 28’in 0,4 puan üzerinde. Bu nedenle söz konusu tahmini gerçekçi buluyoruz. Ayrıca enflasyonun önümüzdeki yıllarda düşerek 2029’da yüzde 9’a gerileyeceği tahmini de büyüme oranlarıyla belirli bir tutarlılık içinde görünüyor.

İşsizlik oranı tahminleri de yine büyüme oranındaki değişimle genel olarak uyumlu görünüyor. Büyümenin hızlandığı yıllarda işsizlik oranında düşüş, büyümenin daha düşük kaldığı dönemde ise daha sınırlı bir iyileşme öngörülmesi, ekonomik ilişkiler açısından beklenen bir tablo.

Bütçe dengesi ise özellikle faiz giderleri açısından daha ilginç bir görünüm ortaya koyuyor.

Faiz giderlerinin 2027 yılında 2026 yılına göre yüzde 41’e yakın artması bekleniyor. Buna karşılık sonraki yıllarda artış oranının hızla düşeceği öngörülüyor. Böyle bir gelişme bütçe dengesinin ve faiz dışı dengenin iyileşmesiyle mümkün olabilir. Nitekim OVP de bunu öngörüyor.

Ancak bu tahminin hangi varsayımlara dayandığını anlamak için iki noktaya bakmamız gerekiyor.

İlk olarak, bütçe açığı faiz giderlerinin artış hızındaki bu değişimi açıklayacak ölçüde bir düşüş göstermiyor. Faiz dışı dengenin GSYH’ye oranı da aynı şekilde faiz giderlerindeki hızlı düşüşü tek başına destekliyor gibi görünmüyor.

İkinci olarak, enflasyonda beklenen gerilemenin gerçekleşmesi halinde faiz oranlarının da zaman içinde düşmesi mümkün olabilir. Bu durumda faiz ödemelerinin artış hızı da giderek yavaşlayabilir.

Dolayısıyla burada belirleyici unsur, enflasyon ve buna bağlı olarak faiz oranlarının OVP’de öngörülen patikayı izleyip izlemeyeceği olacak.

Dış ticaret dengesi ise önceki tahminlere kıyasla çok büyük bir değişiklik göstermiyor. Dönemin 100-110 milyar dolar dolayında bir dış ticaret açığıyla geçmesi bekleniyor.

İhracat ve ithalattaki değişimler 2027 yılı dışında büyüme tahminleriyle genel olarak uyumlu duruyor. Ancak 2027 yılında büyümenin artmasına karşın ithalatın çok az değişmesi ve buna bağlı olarak dış ticaret açığının da hemen hemen aynı kalması dikkat çekiyor. Ekonomik büyüme ile ithalat arasındaki ilişki açısından bakıldığında bu durumun ayrıca açıklanması gerekiyor.

Seçim 2027’de mi?

Bu OVP’de dikkati çeken noktalardan biri de 2027 yılına ilişkin bütçe tahminleri.

2027 yılında bütçe açığının büyümesi, faiz dışı fazlanın ise azalması öngörülüyor. Üstelik bütçe açığındaki büyüme, faiz giderleriyle açıklanabilecek miktardan daha yüksek görünüyor.

Bunun arkasında faiz dışı giderlerin —personel giderleri, cari giderler ve yatırım giderleri— enflasyonun üzerinde artmasının öngörülmesi yatıyor.

Burada diğer yıllardaki genel tutarlılıktan bir miktar uzaklaşılıyor. Çünkü o bütçeyle seçime gitmek mümkün olabilir ama enflasyonu yüzde 21’e düşürmek pek mümkün olmaz.

Bu tablo elbette tek başına 2027 yılında seçim yapılacağı anlamına gelmiyor. Ancak bütçe göstergelerinde 2027 yılı için ortaya çıkan bu farklılaşma, seçimlerin 2027’de yapılıp yapılmayacağı sorusunu akla getiriyor.

Başka bir ifadeyle, OVP’deki bütçe rakamları 2027 yılı için seçim ekonomisi ihtimalini düşündüren bir görünüm sergiliyor. Bunun gerçekleşip gerçekleşmeyeceğini ise önümüzdeki dönemde bütçe uygulamalarının nasıl şekilleneceği gösterecek.

GSYH Meselesi

Bir de OVP’deki GSYH tahminlerine ilişkin önemli bir noktaya bakalım.

Cari fiyatlarla GSYH, ekonomide bir yıl içinde üretilen mal ve hizmetlerin o yılın fiyatlarıyla toplam değerini gösteriyor. Fiyatlar hızla yükseldiğinde, üretim miktarı çok fazla değişmese bile GSYH’nin TL cinsinden değeri ciddi biçimde artabiliyor.

Ekonominin gerçekte ne kadar büyüdüğünü anlamak için ise fiyat etkisinden arındırılmış reel büyümeye bakıyoruz. 2026’nın ikinci çeyreğinde reel büyüme yüzde 2,3 olarak gerçekleşti.

Bunu basit bir örnekle düşünelim.

Yalnızca ekmek üreten kapalı bir ekonomi olsun. Yılda 100 ekmek üretiliyor, ekmeğin fiyatı 1 lira, dolar kuru da 2 lira olsun. Bu durumda GSYH 100 lira, dolar cinsinden GSYH ise 50 dolar olur.

Şimdi üretim 100’den 103 ekmeğe çıksın. Yani ekonomi reel olarak yüzde 3 büyüsün.

Aynı dönemde ekmeğin fiyatı 1 liradan 1,36 liraya, dolar kuru da 2 liradan 2,20 liraya yükselsin.

Bu durumda GSYH:

103 × 1,36 = 140,1 lira olur.

Dolar cinsinden GSYH ise yaklaşık 63,7 dolara çıkar.

Böylece ekonomi gerçekte yüzde 3 büyümüşken, dolar cinsinden GSYH yaklaşık yüzde 27 artmış görünür. Oysa üretimdeki gerçek değişiklik yalnızca 3 ekmektir.

Şimdi bu çerçevede 2026 yılı tahminine bakalım.

OVP’ye göre 2026 yılında GSYH’nin 85.346 milyar TL olması, kur artışının yüzde 18,7 ve yılın ortalama GSYH deflatörünün yüzde 30,6 olması bekleniyor.

Bunun anlamı şu: İç fiyatların ortalama yüzde 30,6 artması beklenirken, TL’nin dolar karşısındaki değer kaybının yüzde 18,7 ile sınırlı kalacağı varsayılıyor.

İki oran arasındaki fark (30,6 - 18,7 =) 11,9 puan oluyor.

Bu fark, TL cinsinden nominal büyüklüklerin dolar cinsinden hesaplandığında daha yüksek görünmesine katkıda bulunuyor. Hesabı daha geriye götürdüğümüzde bu tür farkların daha da büyüdüğünü görüyoruz.

Burada herhangi bir hata veya yanlış hesap söz konusu değil. Özellikle yüksek enflasyon yaşayan ülkelerde dolar bazındaki GSYH ve kişi başına gelir rakamları, kurun fiyatlar genel düzeyine göre nasıl hareket ettiğinden ciddi biçimde etkilenebiliyor.

Bu nedenle Türkiye’nin ekonomik performansını değerlendirirken yalnızca “GSYH kaç milyar dolar oldu?” sorusuna bakmak yeterli değil. Bu artışın ne kadarının gerçek üretim artışından, ne kadarının fiyat ve kur hareketlerinden kaynaklandığına da bakmak gerekiyor.

Sonuçta dolar bazında GSYH önemli bir gösterge. Ancak tek başına ekonomik refahın veya reel büyümenin ölçüsü değil.

Özellikle yüksek enflasyon dönemlerinde nominal büyüklüklerle reel büyümeyi birbirinden ayırmadan yapılan karşılaştırmalar, ekonominin gerçekte olduğundan daha hızlı büyüdüğü izlenimini yaratabilir.

Sonuç

Özetle söylemek gerekirse, OVP’de (2027-2029) yer alan tahminler önceki yıllarda açıklanan OVP’lerdeki tahminlere göre daha tutarlı ve daha gerçekçi görünüyor.

Büyüme, enflasyon ve işsizlik arasındaki ilişki genel olarak ekonomik beklentilerle uyumlu. Bütçe ve dış ticaret tarafında ise özellikle 2027 yılına ilişkin bazı noktalar daha fazla açıklamayı gerektiriyor.

Kuşkusuz bir programın yalnızca hedefleri ortaya koyması yeterli değil. Bu hedeflere nasıl ulaşılacağına ilişkin somut bir yol haritası ve takvim de gerekiyor.

Ne yazık ki bu eksiklik OVP’de de devam ediyor.

Tablolar:

* Yazının orijinali için tıklayınız

Kongrede parti organlarının seçimi de gerçekleştirildi. Eş Genel Başkanlar Tuncer Bakırhan ve Tülay Hatimoğulları, kongrede yaptıkları konuşmalarda barış, demokratikleşme ve yeni döneme ilişkin mesajlar verdi.

Kongre sonrasında önümüzdeki siyasi döneme ilişkin bildirgenin de kamuoyuna duyurulması bekleniyor.

DEM Parti'nin önceki kongresi 15 Ekim 2023'te yapılmıştı.

Yeşil Sol Parti adıyla gerçekleştirilen kongrede partinin adı DEM Parti olarak değiştirilmiş, Tuncer Bakırhan ve Tülay Hatimoğulları eşbaşkanlığa seçilmişti.

Siyasi Partiler Yasası ve parti tüzüğüne göre büyük kongrelerin, önceki kongrenin üzerinden en az iki, en fazla üç yıl geçmeden yapılması gerekiyor.

DEM Parti Sözcüsü Ayşegül Doğan, 6 Eylül kongresinin "yeni yapılanma döneminin başlangıç kongresi" olacağını belirterek, asıl köklü değişim ve dönüşümün daha sonra yapılacak kongrede gerçekleşeceğini söyledi.

Kongrenin siyasi partiler mevzuatından kaynaklanan süre nedeniyle yapılması gerektiğini belirten Doğan, DEM Parti'nin daha önce de çözüm sürecinin gidişatı nedeniyle kongre takvimini ertelediğini belirtti.

Doğan, 11 Temmuz'daki silah bırakma sürecinin ilk adımı ve yasal çerçevenin oluşturulmasının gecikmesi nedeniyle planlanan dönüşüm kongresinin de ertelendiğini kaydetti.

"Biz bu kongreyi o dönüşümü sağlamak istiyorduk. Yasa gecikince, kurulmuş komisyonlara, bölge konferanslarına rağmen bir yandan değişim ve dönüşüm hazırlıklarını yürütüyorduk" diyen Doğan, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Gerçek bir değişiklik ve dönüşüm için gerekli tartışmaları yürütmek, hem yasal gereklilik nedeniyle kongreyi yapmak hem de bu çalışmalara hız vermek, start vermek için 6 Eylül kongresini gerçekleştiriyoruz."

6 Eylül'den sonra değişim ve dönüşüm dönemini örgütleyeceklerini belirten Doğan, kapsamlı değişimin yapılacağı kongrenin tarihinin henüz belirlenmediğini söyledi.

Hazırlıkları birkaç ay içinde tamamlamayı hedeflediklerini belirten Doğan, yeni kongreyi belirli bir takvime sıkıştırmak istemediklerini ifade etti.

Yeni tüzük ve program hazırlanıyor

Doğan'ın verdiği bilgilere göre DEM Parti'nin değişim hazırlıkları üç ayrı çalışma üzerinden yürütülüyor. Bunlar hazırlık, genişleme ve mutabakat çalışmaları ile program ve tüzük değişikliklerine ilişkin çalışmalar.

Partinin yeni tüzük ve programının, PKK'nın cezaevindeki Abdullah Öcalan'ın dile getirdiği "demokratik cumhuriyet" anlayışı doğrultusunda şekillendirilmesi hedefleniyor.

Doğan, yeni yapılanmayla demokratik cumhuriyet anlayışını güçlendirecek bir model oluşturmayı hedeflediklerini belirterek bu kapsamda parti tabanı ve farklı toplumsal çevrelerle görüşmeler yürütüldüğünü söyledi.

Yaklaşık bir yılı aşkın süredir farklı çevrelerle bir araya geldiklerini ve eleştirileri dinleyip önerileri topladıklarını belirten Doğan, dönüşümün kişiler üzerinden değil, tüzük, program ve siyasi anlayış üzerinden yürütüleceğini vurguladı.

Doğan, "Vitrine değil, yeni bir süreci inşaya hazırlanıyoruz" dedi.

Karahan, bir yıl içinde enflasyonun hedefin üzerinde gerçekleşmesinin sonraki yıllara sarkan etkileri olduğunu belirterek, revizyonun bir bölümünün bu etkiden, bir bölümünün ise konjonktürden kaynaklandığını söyledi.

Karahan, "En son enflasyon raporumuzda 2026 yıl sonu enflasyonunu güncellerken 2027 ve sonrası için olan süreci OVP sürecinde yapacağımızı söylemiştik. Bugünkü revizyon bunun yansıması. Eşgüdüm içinde birlikte belirlenmiş hedefler. Bir yıl içinde enflasyonun gerçekleşmenin üzerinde olunca sonraki yıllara sarkan etkisi oluyor. Revizyonun bir bölümü bundan, bir bölümü konjoktür kaynaklı" dedi.

Enflasyon görünümünde karamsarlığa neden olacak bir revizyon görmediklerini belirten Karahan, "Ciddi bir revizyon ama enflasyon görünümünde karamsarlığa sebep olacak bir revizyon olarak değerlendirmiyoruz" dedi.

Savaşın maliyetleri artırdığını belirten Karahan, para politikasının etkilediği kalemlerde başarılı sonuçlar görüldüğünü söyledi.

Karahan, açıklanan hedeflerin birlikte belirlenmiş hedefler olduğunu belirterek, özellikle yönlendirilen fiyatlarda bundan sonraki süreçte eşgüdümün daha güçlü olacağı mesajını içerdiğini ifade etti.

Enerji maliyetlerindeki artışın enflasyon üzerinde doğrudan etkileri bulunduğunu belirten Karahan, bu maliyetlerin ulaştırma hizmetlerine ve ulaştırma hizmetleri üzerinden gıdadan birçok ürüne yansıyan etkilerinin de olduğunu söyledi.

Karahan, bu yılki temel sapmanın savaşın beklenenden daha şiddetli gerçekleşmesi ve sürecin devam etmesinden kaynaklandığını belirtti.

Yeni OVP'de 2026 yıl sonu enflasyon tahmini yüzde 28,4 olarak belirlenirken, enflasyonun 2027'de yüzde 21'e, 2028'de yüzde 13,5'e ve 2029'da yüzde 9'a gerilemesi hedeflendi. Böylece önceki OVP'de 2027 için yüzde 15 olarak belirlenen enflasyon hedefi yüzde 21'e yükseltildi.

Yeni programda büyümenin 2026'daki yüzde 3,3 seviyesinden 2027'de yüzde 4,2'ye, 2028'de yüzde 4,6'ya ve 2029'da yüzde 5'e çıkması hedeflenirken aynı dönemde enflasyonun yüzde 28,4'ten yüzde 9'a indirilmesi öngörülüyor.

"Hala iyimser kalsa da en azından daha gerçekçi"

Ekonomist ve akademisyen Prof. Dr. Hakan Kara, programda en fazla merak edilen göstergenin 2027 enflasyon hedefi olduğuna dikkat çekerken, "OVP’de en çok merak edilen 2027 enflasyon hedefiydi. Yüzde 15’ten yüzde 21’e revize edildi. Hala iyimser kalsa da en azından daha gerçekçi." ifadelerini kullandı.

"Piyasalar farklı okuyabilir"

Merkez Bankası'nın eski yöneticilerinden ve TEPAV Makroekonomi Çalışmaları Program Direktörü Ali Çufadar ise yüzde 21'lik 2027 hedefini dezenflasyon programının seyri açısından eleştirdi.

2026'da yüksek baz etkisinin de bulunduğuna işaret eden Çufadar, hedefteki revizyonun piyasalarda ekonomi yönetiminin yüzde 25 civarında bir enflasyonu yeterli gördüğü şeklinde yorumlanabileceğini savundu. Çufadar, enflasyonla mücadelede daha güçlü sonuçların seçim sonrasına kalabileceği değerlendirmesinde bulundu.

Ekonomist ve akademisyen Prof. Dr. Emre Alkin de OVP'nin enflasyon öngörülerini geçmiş tahminlerle birlikte değerlendirerek, "'Bu gidişle tek hane enflasyonu 2030 veya sonrasında görürüz' dediğim zaman karşı çıkanlar olmuştu. OVP’nin öngörü karnesine bakınca böyle olacağı anlaşılıyor" dedi.

Ekonomist ve akademisyen Prof. Dr. Selva Demiralp ise OVP'nin açıklanmasından önce yaptığı paylaşımda OVP'lerde büyüme ile dezenflasyon hedefleri arasındaki olası tutarsızlığa dikkat çekerek, "Orta Vadeli Program (OVP) öncesinde, geçtiğimiz yıl (ve önceki yıllarda) sistematik olarak tekrar eden bir içsel tutarsızlığı hatırlamakta fayda var. Eylül 2025'te açıklanan son OVP'de (önceki yıllarda olduğu gibi) büyümede bir hızlanma beklenirken (mucizevi şekilde) kuvvetli bir dezenflasyon patikası öngürülüyordu. Bakalım yeni OVP bu içsel tutarsızlığı kaldıracak mı?" ifadelerini kullandı.

Prof. Dr. Serap Durusoy, 2027-2029 dönemini kapsayan OVP’nin hedeflerinin zayıf temellere dayandığını belirterek, bu hedeflere hangi dinamiklerle ulaşılacağının açıklanmadığını savundu.

Durusoy, programda öngörülemezliğe vurgu yapılarak hedeflere ulaşılamaması durumunda gerekçenin şimdiden ortaya konulduğu değerlendirmesinde bulundu.

Ekonomi yönetiminin söylemlerinin ve reflekslerinin değişmediğini ifade eden Durusoy, her koşulda kalıplaşmış olumlu söylemlerin sürdürüldüğünü belirtti.

Dr. Altuğ Özaslan, OVP’nin piyasa açısından kredibilitesinin düşük olduğunu ve programı bir “niyet beyanı” olarak gördüğünü belirtti.

2026 ve 2027 enflasyon hedeflerindeki revizyonları ise gerçekçi bulan Özaslan, 2027 hedefinin piyasa beklentisine yakın açıklanmasını olumlu değerlendirdi.

Kişi başına milli gelir ve büyüme hedeflerine dikkat çeken Özaslan, TL’nin reel değerlenmesinin 2027 sonuna veya seçimlere kadar sürebileceğini öngörürken, yeni yılda yaklaşık yüzde 25, seçim öncesinde ise yüzde 10-15 civarında ikinci bir asgari ücret artışı beklediğini ifade etti.

Yılmaz'ın konuşması özetle şöyle;

Program, makroekonomik hedef ve tahminlerimizi, gelir ve gider ile borçlanma görünümünü, kamu idarelerinin ödenek teklif tavanlarını ve reform gündemimizi ortaya koymakta; aynı zamanda bütçe sürecinin temel çerçevesini oluşturmaktadır.

Orta Vadeli Program, her yıl olduğu gibi bu yıl da Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığımız ile Hazine ve Maliye Bakanlığımızın müşterek çalışmasıyla hazırlanmıştır. Hazırlık sürecine bakanlıklarımız ile ilgili kamu kurum ve kuruluşlarımız önemli katkı sunmuş; özel sektör ve meslek kuruluşlarımızın görüş ve değerlendirmeleri alınmıştır.

Ortak aklı ve katılımcılığı esas alan bir anlayışla hazırladığımız Programımızda, ilgili tüm taraflarla yürüttüğümüz istişareler de politika ve tedbirlerimize yansıtılmıştır.

2026 enflasyon tahmini yüzde 28,4

2026 yılı büyüme tahminimizi yüzde 3,3 olarak güncelledik. Sanayi büyümesi tahminimiz yüzde 2,3’e gerilerken yıl sonu enflasyon tahminimiz yüzde 28,4’e yükseldi.

Enflasyonun; 2027 yılında yüzde 21’e, 2028 yılında yüzde 13,5’e ve 2029 yılında yüzde 9’a gerileyerek Program dönemi sonunda yeniden tek haneli seviyelere inmesini hedefliyoruz.

Merkez Bankamıza göre savaşın enflasyon üzerindeki doğrudan ve dolaylı etkileri yaklaşık 7 puan olarak hesaplanmıştır.

2027 büyüme tahmini yüzde 4,3'ten yüzde 4,2'ye çekildi

Büyümenin, kademeli olarak güçlenerek 2027 yılında yüzde 4,2’ye, 2028 yılında yüzde 4,6’ya ve 2029 yılında yüzde 5’e ulaşmasını öngörüyoruz.

Programda, bütçe açığının kademeli olarak düşürülmesini hedefliyoruz. Geçtiğimiz yıl 2026 için yüzde 3,5 olarak öngördüğümüz bütçe açığını aldığımız tedbirlerle yüzde 3,1 olarak gerçekleştirmeyi bekliyoruz.

İşsizlik tahmini

2026 yılında yüzde 8,1 seviyesinde gerçekleşmesini beklediğimiz işsizlik oranını, 2027’de yüzde 8’e, 2028’de yüzde 7,8’e ve 2029’da yüzde 7,6’ya düşürmeyi hedefliyoruz.

"Programın ana çerçevesinde değişiklik anlamına gelmiyor"

Enerji fiyatlarındaki yükselişin dış dengemiz üzerinde doğrudan etkisiyle enerji ithalatı tahminimiz 63 milyar dolardan 71 milyar dolara yükselirken dış ticaret açığı tahminimiz 96 milyar dolardan 105 milyar dolara çıkmıştır. Buna bağlı olarak cari işlemler açığının millî gelire oranına ilişkin tahminimizi de yüzde 2,6’ya güncelledik. Turizm gelirleri tahminimiz ise yine savaşın etkisiyle 68 milyar dolardan 65 milyar dolara revize edilmiştir.

Bu güncellemeler Programımızın yönünde veya ana çerçevesinde bir değişiklik anlamına gelmemektedir.

"Enflasyonla mücadelede önemli mesafe kat ettik"

Programımızın temel önceliği olan enflasyonla mücadelede önemli mesafe kat ettik. 2024 yılı Mayıs’ında yüzde 75,5 seviyesine yükselen enflasyon, uyguladığımız politikalarla belirgin bir düşüş eğilimine girmiştir.

Uyguladığımız politikalar çerçevesinde TL'ye güven artmaya devam etmiş, TL mevduatımızın toplam mevduat içindeki payının yüzde 31,6 seviyesinden 28 Ağustos itibarıyla yüzde 61,5 seviyesine yükselmesi izlediğimiz politikaların isabetli olduğunun somut göstergesi olmuştur.

Koşullu yükümlülüklerimizden olan KKM’den çıkış kararının alındığı tarihten bu yana, YP mevduatın payı yüzde 38,5 düzeyinde gerçekleşmiştir. Buna karşın, KKM’den sorunsuz bir şekilde çıkış süreci tamamlanmıştır.

Kararlılıkla uyguladığımız politikalarla küresel ekonomik görünümdeki belirsizliklere ve jeopolitik risklere rağmen brüt rezervlerimiz 89,7 milyar dolar artarak 188,2 milyar dolara ulaşmıştır. Rezervlerde sağlanan bu güçlü artış ekonomimizin dış şoklara karşı dayanıklılığını desteklemektedir. Jeopolitik gerilimlere rağmen risk primimiz de önemli ölçüde gerilemiş ve 700’lü seviyelerden 220 seviyesinin de altına inmiştir.

Bu önemli gelişme gerek kamu gerekse özel kesimin yabancı para cinsi borçlanmasında faiz yükünü azaltmıştır.

Program dönemi sonunda milli gelirimizi 2,2 trilyon doların üzerine, mal ve hizmet ihracatımızı ise 450 milyar dolara taşımayı hedefliyoruz.

"Gıda fiyatlarındaki politikalar"

Vatandaşlarımızın günlük hayatında en doğrudan hissettiği alanlardan biri olan gıda fiyatlarında ise arz yönlü politikaları daha güçlü biçimde devreye alacağız. Tarımsal üretimde verimliliği artırarak üretim planlamasını güçlendirerek ve maliyet baskılarını azaltacak yapısal adımları hızlandırarak gıda fiyatlarındaki oynaklığı sınırlamayı hedefliyoruz. Böylece kaliteli gıdaya makul fiyatlarla erişimi kolaylaştırırken özellikle düşük gelirli vatandaşlarımızın bütçesindeki yükün hafifletilmesini sağlayacağız.

Özellikle dar ve orta gelirli vatandaşlarımızın konuta erişiminin kolaylaştırılması için sosyal konut yatırımlarını yüzde 150 artırıyoruz.

Şimşek: Enflasyonda arzuladığımız noktada değiliz

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek toplantıda yaptığı konuşmada "Enflasyonda arzuladığımız noktada değiliz. Bu zor konjonktürde enflasyonun kontrolden çıkmaması önemliydi" dedi. Gelir dağılımında da iyileşme olduğunu söyleyen Şimşek "Vatandaşların tüm şoklara rağmen Liraya olan güveni farklı bir noktada, bunları ben programın kazanımı olarak görüyorum" diye konuştu.

Bakan Şimşek'in açıklamaları şu şekilde:

"Kamuda tasarrufta yatırımların milli gelir içerisindeki payında bir düşüş yok, tam aksine milli gelire oranla kamu yatırımalrının oranında cüzi de olsa bir artış söz konusu. Tasarrufu yatırımları azaltarak yapıyorsunuz ifadesi gerçeklerle uyuşmuyor.

Tasarruf genelgesi yayınlandı. Çok güçlü bir izleme, denetleme ve yaptırım uygulaması ortaya koyuldu. Çok güçlü bir fonksiyonla sonuç alıyoruz. Kamu taşıtları, kamu binaları, enerji, su, ulaşım, iletişim giderleri var burada…

Genelgeden önceki 10 yılda bütçe içerisindeki bu kalemlerin payı yüzde 4,6’ydı, yüzde 2,9’a indi.

484 milyar TL tasarruf edildi.

Kamuda taşıt kullanımı, 2025 yılında sözleşmesi sona eren kiralık araçlarda, yeniden kiralanan taşıtları yüzde 21 düşürdük.

Hizmet bina yapımlarını gözden geçirdik yatırımlar konusunda yalnızca… Özellikle enerji ve su kullanımında ciddi tedbirler aldık.

Kayıt dışılıkla mücadele konusunda ise gönüllü uyumu önceliklendiriyoruz. Tespitlerimizde mükellefe 'git düzelt' diyoruz. Vergi denetim kurumu yeni ilkeler ortaya koydu, önceden büyük veri analitiğini kullanarak mükelleflerimizin temsilcileriyle paylaşıp biz denetlemeden önce düzeltmek isterseniz siz düzeltin diyoruz.

Büyük şirketlerde denetim oranını 3’e katladık. Küçük ölçekli şirketlerde ise denetim oranı geriledi. Burada büyüklere bir yoğunlaşma var.

Vergi gelirlerinin milli gelire oranı 2026’da yüzde 17’nin üzerine çıktı 2027’de yüzde 17,9 tahmin ediyoruz.

Programlar küresel konjonktürle ilişkilidir. Dünyada çoklu şoklar yaşandı. Zor bir coğrafyada, belirsizliklerin yüksek olduğu bir dönemdeyiz. Bunları bahane olarak sunmuyorum size. Önceki dönemlere göre daha zorlu bir süreçle karşı karşıyayız. Bu programın en önemli getirisi öngörülebilirliktir. Hedefler tartışılabilir ancak OVP’ler öngörülebilirliği artırdı.

Ekonomide bu zor coğrafyada hakikaten şoklara karşı dayanıklılığımızda ciddi bir artış var. OVP’nin çok güçlü bir siyasi idareyle sahiplenilmesi değerli.

Enflasyon kontrolden çıkabilirdi çıkmadı. Arzuladığımız noktada tabii ki değiliz. Ataleti muhtemelen düşük ölçtük. Ancak deprem yaşanmış, KKM’nin doğurduğu sonuçlar var… Ancak bütün bunlara rağmen Türkiye’nin kırılganlığının azaldığını gördük.

KKM önemli koşullu yükümlülüktü. Oradan çıkış da çok önemliydi.

Bütün bu koşullara rağmen TL’ye güven çok önemliydi.

İhracat kredilerinin toplamdaki oranı yüzde 12’lere çıkmış durumda. Enflasyonun 2 kat artmadığı dönemde reeskont kredilerini 17 kat artırdık biz. Üretimi ve ihracatı önemseyerek bunları yaptık.

Bu sene 244 milyar TL çiftçimize faiz sübvansiyonu vermişiz. Benzer şekilde esnafımıza da, 2025 yılında 258 bin esnafımız bu kredilerden yararlanmış.

Biz sanayicimizin, üreten kesimin yanındayız. Desteklemeye devam edeceğiz."

Türkiye ekonomisinin üç yıllık hedef ve politikalarının yer aldığı Orta Vadeli Program'ın (OVP) onaylanmasına ilişkin Cumhurbaşkanı Kararı, Resmi Gazete'nin mükerrer sayısında yayımlandı.

Sekiz kez Olimpiyat altın madalyası kazanan Bolt, 2009'da 100 metreyi 9.58 saniyede koşarak insanlar için dünya rekorunu kırdı.

Robot, Çinli akıllı telefon üreticisi Honor'un ürettiği de dahil olmak üzere diğer iki robotu geride bıraktı. Honor'un ürettiği robot, test sürüşünde mesafeyi 9,32 saniyede kat etmişti.