2008'de tam zamanlı olarak başladığım ikinci işimde ise, Microsoft'ta kazandığım serveti dünyayı daha sağlıklı, daha eğitimli ve daha adil bir yer haline getirme hedefiyle geri veriyorum. Bu, hayatımın geri kalanında yapacağım işim olacak.

Bu iki deneyim de yapay zekâya bakış açımı şekillendiriyor. 13 yaşında bilgisayarlarla ilk tanıştığımda, onları daha zeki hale getirme ve o zamanlar sadece insanların yapabildiği şeyleri yapabilme fikrine hayran kalmıştım. "Yapay zekâ" terimi doğduğum zamandan beri kullanılsa da, teknoloji son on yılda önemli ilerleme kaydetti. Şimdi inanılmaz derecede yetenekli ve akıl almaz bir hızla gelişmeye devam ediyor. Yapay zekâ ilk kez insan bilişinin yerini alabilir ve hatta onu aşabilir.

Yapay zekâ ya şimdiye kadar icat edilmiş en büyük eşitlik sağlayıcı olacak ya da en büyük adaletsizlik kaynağı

Eşitlik açısından bakıldığında, yapay zeka ya şimdiye kadar icat edilmiş en büyük eşitleyici olacak ya da en büyük adaletsizlik kaynağı olacak. Meydan okuma çok büyük. En iyi koşullar altında bile, bu yeni yapay zeka çağına geçiş, insanlık tarihinin en çalkantılı dönemlerinden biri olacak. Bu teknolojiyi dünyayı daha adil bir yer haline getirmek ve zengin ile fakir arasındaki uçurumu genişletmesini önlemek için nasıl kullanacağız? Yapay zekanın neden olduğu zararlara karşı en savunmasız olan insanları, geçim kaynaklarını ve geleceklerini kontrol etme duygusunu kaybedenler de dahil olmak üzere, nasıl koruyacağız?

Bence bu soruları yanıtlamak ve yanıtlar doğrultusunda harekete geçmek dünyanın en büyük önceliği olmalıdır. Dünya doğru adımları atarsa, yapay zeka iyilik için bir güç olacak ve herkesin durumunu iyileştirecektir.

Maalesef şu anda buna hazırlanmıyoruz. Liderlerin, uzmanların ve toplulukların zorluklarla yeterince yüzleştiğine dair bir kanıt göremiyorum. Yapay zeka çağına geçişi kolaylaştıracak bir plan yok.

Bunun sebeplerinden biri, birçok yorumcunun yapay zekanın yaratacağı etkinin boyutunu hafife almasıdır. Bence bunun birkaç sebebi var.

Birincisi, yapay zeka modellerinin hala hata yapması gerçeği. Çok uzun zaman önce basit bir Sudoku bulmacasını çözemeyen veya çilek kelimesinde kaç tane R olduğunu bulamayan yapay zekaların insan bilişinin yerini alabileceğini hayal etmek zor .

Ancak güvenilirlik sorunu hızla çözülüyor, çünkü araştırmacılar kendi çalışmalarını kontrol edebilen ve kendilerini geliştirebilen modeller oluşturuyorlar. Yakında birçok görevde insanlardan önemli ölçüde daha iyi olacaklar.

İnsanların yapay zekayı hafife almasının bir diğer nedeni de, geçmişteki yeniliklerin etkilerine yapılan benzetmelerin yanıltıcı olmasıdır. Hızlı bir şekilde benimsenebilecek veya insan gibi düşünüp hareket edebilecek bir teknolojiyle ilgili deneyimimiz yok. Kişisel bilgisayar ortaya çıktığında, çalışma şeklimizi önemli ölçüde değiştirmesi yirmi yıl sürdü çünkü yazılımın geliştirilmesi, fiyatın düşmesi ve insanların araçları nasıl kullanacaklarını ve iş süreçlerine nasıl entegre edeceklerini öğrenmeleri gerekiyordu. Öte yandan yapay zeka, zaten sahip olduğumuz cihazlarda çalışır ve doğal dil kullanır. Ona uyum sağlamamız gerekmiyor çünkü o bize uyum sağlayabilir. İnsan çalışanları eğitmek için kullanılan aynı eğitim videosunu izleyebilir ve mevcut verilerden öğrenebilir.

Olası bir önyargıyı kabul etmek istiyorum. Teknoloji sektöründen çok büyük fayda sağladım. Portföyümü oldukça çeşitlendirmiş olsam da, hâlâ bu sektörle finansal bağlarım var. Gates Vakfı başkanı olarak Microsoft ve diğer yapay zeka şirketleriyle, yapay zekanın dünyadaki insanlara gerçekten fayda sağlayacak şekilde kullanılmasını sağlamak için çalışıyorum.

Ancak, yapay zekâ hakkındaki görüşlerim kendim için para kazanma potansiyeliyle motive edilmemiştir. Teknolojiyle ilgili olanlar da dahil olmak üzere yatırımlarımdan elde edilen tüm karlar, küresel eşitsizlikle mücadele etmek için Gates Vakfı'na gidecektir. Elbette, okuyucular bunun görüşümü etkileyip etkilemediğine kendileri karar vermelidir.

Bu sefer gerçekten farklı

Hatırladığım kadarıyla, her zaman yeniliklerin daha hızlı gerçekleşmesini diledim. Yapay zekâ söz konusu olduğunda ise duygularım daha karmaşık.

Keşke dünya faydaları hızla elde edip, yol açacağı sorunları olabildiğince geciktirebilseydi, ancak faydalar ve sorunlar aynı anda ortaya çıkıyor. Bence içine girmek üzere olduğumuz sosyal, siyasi ve ekonomik çalkantı dönemine hazırlanmak için zamana ihtiyacımız var. En çok zamana ihtiyacı olanlar ise en az zamana sahip olanlardır; bir robot tarafından yerini alan muhasebe çalışanı veya saatte 20 dolar kazanan ve işini saatte 10 dolar kazanan bir robota kaptıran işçi gibi.

Birçok gözlemci, bu teknoloji geçişinin önceki geçişlere benzeyeceğini söylüyor. Amerika Birleşik Devletleri'nde tarımdan ofis işine geçiş örneğini veriyorlar. Ancak bu geçiş birkaç nesil sürdü ve insan bilişinin gerekli olduğu yeni işler yarattı. Bu durumda ise teknoloji, insan bilişinin yerini alabilir.

Yapay zekâ, görebilme, duyabilme, konuşabilme ve akıl yürütme yeteneğine sahip olduğu ve nihayetinde herhangi bir insan kadar sorunsuz bir şekilde fiziksel iş yapabileceği için, yalnızca bir sektörü etkilemeyecektir. Yapay zekâ, hukuk, müşteri hizmetleri, tıp, yazılım ve üretim gibi alanlarda görev alacaktır. Bu sektörleri birkaç nesil yerine on yıl içinde hızla etkileyecektir. Bazı yeni işler ortaya çıkacaktır, ancak doğru politikalar olmadan, bugün var olanlardan çok daha az sayıda iş olacaktır.

Eğer birisi küresel ölçekte yapay zekâ gelişmelerini yavaşlatmak için inandırıcı bir plan sunsaydı, muhtemelen desteklerdim. Ancak bunun gerçekleşeceğini sanmıyorum. Jeopolitik ve ekonomik teşvikler, tam hızda ilerlemeyi çok fazla engelliyor.

Bu emsalsiz teknolojinin olumlu etkilerini en üst düzeye çıkarmak ve olumsuz etkilerini en aza indirerek genel olarak daha iyi durumda olmamızı sağlamak için hem faydaları hem de riskleri anlamamız gerekiyor. Risklerle başlayacağım.

Yapay zekaya geçiş üç büyük riski beraberinde getiriyor

Gelecekte bunların her biri hakkında daha detaylı yazmayı planlıyorum, bu yüzden şimdilik kısaca değineceğim.

Birçok iş sonsuza dek ortadan kaybolacak.

1933'te, Büyük Buhran sırasında, Amerika Birleşik Devletleri'nde işsizlik oranı yaklaşık yüzde 25 civarındaydı . Bu oran, takip eden on yılın büyük bir bölümünde çift haneli rakamlarda kaldı. Talep, yatırım ve büyümenin geri dönmesiyle nihayetinde toparlandı.

Yapay zekâ bu seviyeye ulaşmayabilir, ancak etkisi ekonomik döngüyle ortadan kalkmayacaktır. En büyük risk altındaki işler giriş ve orta düzey işlerdir ve yaratılan yeni işlerin çoğu, öğrenilmesi yıllar alan beceriler gerektirecektir.

Beyaz yakalı işler şimdiden hafif bir darbe alıyor. Üretken yapay zekanın yaygın olarak benimsenmesinin ardından, özellikle iş değiştirme riski yüksek olan işlerde çalışan genç işçiler arasında istihdam önemli ölçüde azaldı , ancak daha yaşlı meslektaşları arasında böyle bir durum gözlenmedi.

Bence bu trend devam edecek, ancak birkaç sektör veya meslekle sınırlı kalmayacak. Satış ve müşteri desteği (çevrimiçi ve telefon üzerinden), yazılım mühendisliği ve hukuk asistanlığı gibi işler ilk etkilenenler arasında olabilir, ancak yapay zeka bugün hala eğitimli çalışanlar gerektiren görevleri üstlendikçe, bu değişim çok daha geniş bir alana yayılacak: kredi başvurularını değerlendirmek, veri analizi yapmak ve hatta hastaları önceliklendirmek gibi. Yazılım mühendisliği gibi bazı alanlar, maliyetler düştükçe yeni talep yaratacak, bu nedenle tasarım gibi bazı görevler insanlar tarafından daha iyi yapıldığı sürece, bu alanlardaki net iş kaybı diğerlerine göre daha az olacaktır.

Mavi yakalı işler de etkilenecek. Robotlar yapay zekâ kadar gelişmiş olmasa da, sonunda maliyetleri de önemli ölçüde düşecek. Konuştuğum birçok Amerikalı, yetenekli robotların ne kadar hızlı ilerlediğinin farkında değil çünkü gelişmiş çalışmaların çoğu başta Çin olmak üzere diğer ülkelerde yapılıyor. Ya da son zamanlarda viral olan kötü dans eden robot videoları onları şaşırtıyor olabilir. Bence "akıllı" robotlar, örneğin inşaat ve otelcilik sektörlerinde, on yılın sonuna doğru bazı fiziksel işlerde insanlarla rekabet etmeye başlayacak.

Robotlar ve yapay zekâ birleştiğinde kısır bir döngü yaratabilir. Bir şirket bunları benimseyip tasarrufları fiyatlarını düşürmek için kullandığında, rakipleri de aynısını yapmak için büyük bir baskı hissedecektir. Mevcut şirketler bunları benimsemezse, yeni kurulan şirketler benimseyecektir. Birçok insan başka işlere geçecektir, ancak iş kaybetmenin, yeniden eğitim almanın ve başka iş bulmanın getirdiği karmaşa önemli olacaktır. Piyasa güçleri benimsemeyi daha da hızlandıracak ve müdahale etmezsek, daha az iyi iş imkanı kalacak ve faydalar küçük bir gruba kalacaktır.

Özellikle gençlerin durumu beni endişelendiriyor; çünkü onlar, giriş seviyesi iş imkanlarının daha az olduğu bir işgücü piyasasına girecekler. Yapay zekanın en aktif kullanıcıları oldukları ve hem yeteneklerini hem de gelişme hızını gördükleri için bu zorluğun farkındalar. Bu yüzden birçoğunun yapay zekaya karşı olumsuz duygular beslemesi hiç de şaşırtıcı değil.

İşçiler için en büyük değişim, yapay zekanın neredeyse hatasız iş sağladığı zaman gerçekleşecek. O noktada, insan müdahalesi olmadan kendi başına çalışabilecek ve şirketlerin buna izin vermeleri için her türlü ekonomik teşvik olacak.

Bu durum, iş, gelir ve ekonomik güvenlik hakkındaki düşünce biçimimizde temel bir değişikliğe yol açacaktır. Daha az insan çalışıyorsa veya birçok insan daha az saat çalışıyorsa, istihdam üzerine kurulu bir ekonomi nasıl işleyecektir?

Kapitalist bir toplumda, çoğu insan için temel yaşam ihtiyaçlarını karşılamak için gereken parayı elde etmenin yolu iş bulmaktır; bu aynı zamanda onur ve sosyal bağ kurmanın da önemli bir kaynağıdır.

Bir toplulukta işsizlik yüksek olduğunda, bunun zincirleme etkileri yaygın olabilir. Araştırmalar, Amerika Birleşik Devletleri'nin bazı bölgelerinde fabrika kapanmalarının opioid aşırı dozundan kaynaklanan ölümlerin artmasına katkıda bulunduğunu göstermektedir. Şimdi, ülke genelinde hem beyaz yakalı hem de mavi yakalı çalışanlar üzerinde benzer baskıların olduğunu hayal edin.

Yapay zekanın yarattığı refahtan herkesin pay alabilmesi için iş kayıplarını nasıl azaltacağımızı şimdiden düşünmeliyiz. İnsanlar işsiz kaldığında veya eksik istihdam edildiğinde beklemek çok geç olacaktır. Yapay zeka, ekonomimizin örgütlenme biçimine yapısal bir meydan okumadır ve şimdi düşünmeyi ve harekete geçmeyi gerektirir.

Yapay zekâ, insanların (ve belki de yapay zekâların) daha fazla zarar vermesini sağlayacaktır.

Yapay zekâ ana akıma girmeden çok önce, bomba, biyolojik silah, hatta bilgisayar virüsleri gibi silahların nasıl üretileceğine dair bilgiler internette mevcuttu. Yapay zekâ, bu bilgilere ulaşmayı ve bunları uygulamaya koymayı çok daha kolay hale getirecek. Çok sınırlı becerilere sahip suçlular bile her ölçekteki kurbanları hedef alabilecek: bireyler, şirketler ve hükümetler.

Çok sınırlı becerilere sahip suçlular bile her ölçekteki kurbanı hedef alabilirler

Yapay zekâ destekli dolandırıcılık, dezenformasyon, deepfake'ler ve gözetim, birçok insanın günlük hayatında en yoğun şekilde hissedeceği zararlar arasında yer alıyor.

Yapay zekâ yetenekleri siber saldırılar için kullanılmaya başlandı. Tanıdığım en zeki siber güvenlik uzmanları önümüzdeki birkaç yıl konusunda endişeli, çünkü saldırganlar, savunmacıların tüm zayıf noktaları gidermesinden daha hızlı bir şekilde güçlü yeni yetenekler elde ediyorlar. Sonuçta, bir şirketin düzeltmesi için yazılımdaki bir hatayı bulabilen aynı yapay zekâ modeli, bir suçlunun da bundan faydalanmasına yardımcı olabilir. Saldırı yapmak için gereken kaynaklar önemli ölçüde azalıyor ve biz bu yetenekleri iyi niyetli kullanımdan ayıramıyoruz.

Saldırıya uğrayacak altyapıları düşünün: hastaneler, finans kurumları, su sistemleri, elektrik şebekeleri, devlet yardımlarını yöneten sistemler. Bu kurumlar saldırıya uğradığında, kaybedenler hastalar, müşteriler ve yardım alanlar olacaktır.

Aynı durum biyoterörizm için de geçerli. Yapay zekâ, ilaç ve aşılarda hayat kurtaran ilerlemelere yol açacak olsa da, ölümcül yeni bir hastalık tasarlamayı da kolaylaştıracak. Yine, olumlu yetenekleri tehlikeli olanlardan ayırmak zor. Bu küresel bir sorun.

Az önce bahsettiğim risklerin tamamı, yapay zekanın şu anda nispeten az güce sahip kötü niyetli aktörleri nasıl güçlendireceğiyle ilgili. Aynı araçlar, gücün zaten var olduğu yerlerde yoğunlaşmasına da yol açacak. Örneğin, otonom silahlar, hükümetlerin karar verme sürecinde insan olmadan ölümcül güç kullanma yeteneğini daha da artıracak. Kamuoyunu izlemek ve manipüle etmek daha kolay, daha ucuz ve daha etkili olacak.

Sonuç olarak, yapay zekayı insanlara zarar vermek için kullanma gücü, yalnızca insanlarla veya kurumlarla sınırlı kalmayacak. Yapay zeka sistemleri zaten zaman zaman tasarımcılarının amaçlamadığı şekillerde hareket ediyor. Teknoloji, herkesin beklediğinden daha hızlı ve şaşırtıcı şekillerde gelişiyor ve modeller daha güçlü hale geldikçe, çıkarlarımıza aykırı hareket etmeye başlayabilir ve kontrolü kaybedebiliriz. Bu konuda gelecekte daha fazla şey söyleyeceğim.

Yapay zekâ modelleri çıkarlarımıza aykırı hareket etmeye başlayabilir ve kontrolü kaybedebiliriz

Yapay zekâ, çocuklarımızın gelişimini engelleyebilir ve insan ilişkilerinin yerini alabilir.

Seattle'da büyürken, benim gibi birkaç erkek çocuk dışında pek fazla arkadaşım yoktu. Farklı insanlarla iletişim kurabilmek için sosyal becerilerimi geliştirmek çok çaba gerektirdi ve annemden de çok yardım aldım. 70 yaşında bile bugün hala bu derslerden faydalanıyorum.

O zamanlar bir yapay zekâ arkadaşım olsaydı aynı çabayı göstereceğimi sanmıyorum. Sizinle zaten rahat olduğunuz şekillerde konuşuyorlar. Sizi konfor alanınızın dışına itmiyorlar. Her zaman ulaşılabilirler ve asla size kızmıyorlar. Bu da onları son derece bağımlılık yapıcı hale getirme ve diğer insanlarla bağlantı kurmaktan öğrendiğimiz dersleri bizden çalma potansiyeline sahip kılıyor.

Bu konudaki kanıtlar henüz az ve biraz karışık olsa da, endişelenmemiz gerektiğine dair işaretler var. Örneğin, yapay zekâ destekli arkadaşlık uygulamaları kullanan 1100'den fazla kişi üzerinde yapılan bir çalışmada , Stanford ve Carnegie Mellon'daki araştırmacılar, daha küçük sosyal ağlara sahip olanların arkadaşlık için bir sohbet robotuna yönelme olasılığının en yüksek olduğunu buldu. Ve bu kullanım ne kadar ağır ve duygusal olarak kişisel hale gelirse, kendilerini o kadar kötü hissettiler.

Gençler tüm yaşamları boyunca etkilenebilirler. Jonathan Haidt, Kaygılı Nesil adlı kitabında , sosyal medyanın etkisi hakkında, yapay zekâ için daha da geçerli olan bir gözlemde bulunuyor: "Rüzgara maruz kalan genç ağaçlar gibi, düzenli olarak küçük risklere maruz kalan çocuklar, paniklemeden çok daha büyük risklerle başa çıkabilen yetişkinler haline gelirler. Tersine, korunaklı bir serada büyütülen çocuklar bazen olgunluğa ulaşmadan önce kaygı nedeniyle işlevsiz hale gelirler."

Sizi asla rahatsız etmeyecek şekilde tasarlanmış bir yapay zekâ arkadaşı, büyük, korunaklı bir sera gibidir.

İnternetin, özellikle de sosyal medyanın, gençlerin gelişimine verebileceği tehlikeleri anlamaya henüz yeni başlıyoruz. Bağımlılık yaratan kullanım, uyku bozuklukları, siber zorbalık ve zararlı içeriklere maruz kalma gibi sorunlar görüyoruz. Yapay zeka, bu risklerin çoğunu daha ikna edici ve kaçması daha zor hale getirerek büyütebilir ve bunları ciddiye almaya başlamak için bir nesil daha beklememeliyiz. Avustralya, Birleşik Krallık ve Norveç gibi ülkeler, çocukları çevrimiçi ortamda korumak için önlemler alıyor. Çin ise en ileri adımı attı. Kuralları, yapay zeka destekli uygulamaları genel olarak kısıtlıyor, duygusal bağımlılığı teşvik eden tasarımları yasaklıyor ve reşit olmayanlar için sanal akrabaları ve romantik partnerleri yasaklıyor.

İnsanların her zamankinden daha fazla şey öğrenmesini sağlayacak aynı araç, birçok insanın daha az şey öğrenmesine de yol açabilir

Yapay zekanın eğitim üzerindeki etkisinden de endişeliyim. İronik bir şekilde, insanların her zamankinden daha fazla şey öğrenmesini sağlayacak aynı araç, birçok insanın daha az şey öğrenmesine de yol açabilir. Ön bir araştırma, yapay zekanın daha yoğun kullanımının eleştirel düşünme yeteneğinin azalmasıyla ilişkili olduğunu öne sürdü. Bu etki, gençlerde daha güçlüydü.

İnsanların eleştirel düşünme becerilerini kaybetmeleri için bundan daha kötü bir zaman olamazdı. Derin sahtekarlıkların ve kişiye özel olarak uyarlanabilen yanlış bilgilerin yaygın olduğu bir çağda, doğruyu yanlıştan ayırt edebilme yeteneği hayati bir yaşam becerisi haline geliyor.

Bu psikososyal sorunlarda sınırın nerede çizileceği belirsiz. Bazı durumlarda yapay zeka, insanların insan ilişkilerinde nasıl daha iyi davranacaklarını anlamalarına yardımcı olabilir. Yalnız yaşayan yaşlılar ve hareket kabiliyeti sınırlı kişiler için dış dünyayla tek bağlantı noktası olabilir ve hiç olmamasından daha iyidir. Sınırı nerede çizeceğimiz, bilinçli olarak alınmış bir karar olmalıdır.

Yapay zekâ ile yapabileceğimiz iyi şeyler çok, çok iyi olabilir

Genellikle kısa vadede ne kadar değişiklik olacağını abarttığımız, uzun vadede ne kadar değişiklik olacağını ise hafife aldığımız söylenir.

Yapay zekâ ile ilgili olarak farklı bir şey görüyorum. Bazı insanlar yapay zekânın sadece olumlu yönlerini görüyor ve olumsuz yönlerine yeterince odaklanmıyor. Diğerleri ise tam tersi hatayı yapıyor; potansiyel faydaları gözden kaçırarak sadece tehlikelere (ki bunlar gerçek) odaklanıyorlar.

Hem yapay zekanın yol açabileceği ve en aza indirmemiz gereken zararlar konusunda derin bir endişeye, hem de yapay zekanın herkes için faydalarını en üst düzeye çıkarırsak ortaya çıkacak olumlu sonuçlar konusunda gerçekçi bir iyimserliğe ihtiyacımız var.

Faydaları en üst düzeye çıkarmak, zararları en aza indirmek kadar önemlidir. İnsanlar yapay zekanın hayatlarını nasıl kolaylaştırdığını görürlerse, geçişin daha zor kısımlarını yönetmek için gerekli olan kamu güvenini oluşturmaya yardımcı olacaktır. Yapay zekanın çoğu insanın hayatında yaptığı ilk şey işlerini ellerinden almaksa, zaten şüpheci olanlar onu tamamen reddedeceklerdir. Bu, faydaların sağlanmasını daha da zorlaştıracak ve hükümetlerin, tıp sektörü de dahil olmak üzere sektörlerin ve yapay zeka şirketlerinin şimdi birlikte çalışmasının bir başka nedenidir.

Her bilimsel alandan bilgi sentezleme yeteneğiyle yapay zeka, dünyanın en zorlu teknik sorunlarında yeniliği hızlandırabilir: herkese güvenilir temiz enerji sağlamak, iklim değişikliğiyle mücadele etmek, yeterli gıda üretmek, hastalıkları ortadan kaldırmak ve daha fazlası. Kanser tedavileri veya nükleer enerji üzerinde çalışan araştırmacılar, yapay zekayı kullanarak devasa miktarda bilimsel literatürü tarayabilirler. İnsanların gözden kaçırabileceği kalıpları belirlemelerine ve hangi deneylerin en büyük umudu sunduğuna karar vermelerine yardımcı olabilir. Zekanın bugün olduğu gibi sınırlayıcı bir faktör olmaktan çıktığı zaman, daha küçük şirketler çok daha büyük araştırma bütçelerine sahip kuruluşlarla rekabet edebileceklerdir. Ar-Ge ve inovasyon ivme kazanacaktır.

Sağlık sektörü, yapay zekanın gerçek dünya sorunlarını çözmeye yardımcı olabileceği alanlardan biridir. Birçok küçük Amerikan hastanesinde, hayati tehlike arz eden acil durumlarda hastayı hızlı bir şekilde teşhis edebilecek uzman doktor bulunmamaktadır. Bu yerlerde, yapay zeka kalp krizinin zamanında tespit edilmesini ve bir ailenin tıbbi acil durumun ezici masraflarından kaçınmasını sağlayabilir. Viz.ai bunun bir örneğidir. Felç ve diğer acil durumları tespit etmek için taramaları analiz eder ve tıbbi ekiplerin hastalarının bakımını koordine etmelerine yardımcı olur. ABD'deki yaklaşık 2.000 hastanede kullanılmaktadır.

Yapay zekâ, birinci basamak hekimlerinin daha iyi teşhis koymalarına ve klinikte olmadıkları zamanlarda hastalarıyla iletişimde kalmalarına da yardımcı olacak. Hastaların test sonuçlarını ve ilaçlarını alma konusunda karmaşık programları anlamalarına da katkı sağlayacak.

Düşük gelirli ülkelerde yapay zekanın en hızlı etkisini tarım sektöründe görüyorum

Düşük gelirli ülkelerde yapay zekanın en hızlı etkisini gördüğüm ikinci alanın tarım olduğunu söylediğimde birçok insanı şaşırtıyorum. Çoğu düşük gelirli ülkede çiftçiler güvenilir hava tahminlerine veya hangi tohumları ekmeleri gerektiği, mahsullerini ve hayvanlarını hastalıklardan nasıl koruyacakları veya topraklarını nasıl iyileştirecekleri konusunda tavsiyelere ulaşamıyorlar. Bu ülkelerdeki nüfus artışı ve iklim değişikliğinin zorluklarıyla birlikte, bu çiftçilerin her zamankinden daha fazla yardıma ihtiyacı var. Yapay zekayı kullanarak, düşük gelirli çiftçiler yakında tüm bu konularda en zengin çiftçilerin bile bugün aldığı tavsiyelerden daha iyi tavsiyeler alabilecek ve üretimlerini önemli ölçüde artırabilecekler.

Yapay zekanın insanların hayatını kolaylaştırabileceği üçüncü bir alan da kamu hizmetleridir. Amerika Birleşik Devletleri'nde, sağlık sigortası, öğrenci yardımı veya gıda yardımı başvurusu sürecinden haklı olarak bunalmış ailelerle tanıştım. Bir sürü karmaşık bürokratik formla karşı karşıya kalan birçok kişi pes etmek istedi. Yapay zeka, işleri önemli ölçüde kolaylaştırarak ihtiyaç duydukları yardımı daha hızlı almalarını ve hükümetin daha verimli çalışmasını sağlayabilir. Hükümetler, özellikle sosyal güvenlik ağı hizmetlerine en çok ihtiyaç duyanlardan başlayarak, vatandaşların deneyimini çok daha iyi hale getirebilir.

Zihinsel sağlığımız üzerindeki etkisine dair endişelerime rağmen, yapay zekanın bu konuda da çok yardımcı olabileceğini düşünüyorum. Çoğu toplulukta yeterli sayıda danışman, psikiyatrist ve bağımlılık uzmanı bulunmuyor. Doğru gizlilik önlemleri alındığında, yapay zeka araçları insanların uyarı işaretlerini tanımasına yardımcı olabilir. Ardından, gerekirse, kanıta dayalı başa çıkma stratejileri sunabilir ve daha etkili tedavi sağlamak için bir insanla iş birliği yapabilirler.

Daha önce bahsettiğim endişelere rağmen, yapay zekâ eğitim için de büyük bir nimet olabilir. Öğretmenlerin öğrencilerle bire bir veya küçük gruplar halinde daha fazla zaman geçirmelerini sağlayabilir ve tüm sınıfın nerede zorlandığına dair daha net bir bakış açısı sunabilir. Öğrenciler için, araştırmacıların "verimli mücadele" olarak adlandırdığı, anlamayı geliştiren bilişsel çalışmayı koruyan bir yapay zekâ aracı, öğrenmeyi güçlendirebilir. Bir öğrenci yeni bir fikirle ilk karşılaştığında, yapay zekâ kapsamlı açıklamalar sunar ve hem sorular hem de cevaplar verir. Daha sonra, anlama düzeylerini kontrol ederken, cevabı saklar ve öğrencinin kendi başına cevaba ulaşmasına yardımcı olur.

Bütün bu alanlardaki gelişmeler bir araya geldiğinde, günlük yaşamı daha kolay, daha uygun fiyatlı ve kişinin gelirine veya bağlantılarına bağlılıktan daha az etkilenen bir hale getirebilir.

Yapay zekâ, bireylere ve küçük işletmelere bugün pahalı profesyonel yardım veya büyük kadrolar gerektiren yeteneklere erişim imkanı sağlarken, ürün ve hizmetleri daha iyi ve daha ucuz hale getirebilir. Engelli bireylerin daha bağımsız yaşamalarına yardımcı olabilir ve iyi fikirleri olan çalışanların ve girişimcilerin bugün yapabildiklerinden çok daha fazlasını başarmalarını sağlayabilir.

En önemlisi, bu durum insanlara evrak işleri, bürokrasi, güvenilir bilgi arama ve başkasına yaptırmak için para ödeyemeyecekleri işler için harcadıkları zaman ve dikkatin bir kısmını geri kazandırabilir. Bu faydalar mütevazı görünebilir, ancak milyonlarca insanın hayatına yayıldığında çok büyük etkiler yaratır: daha fazla insan ihtiyaç duyduklarında iyi tavsiye alabilir ve kurmak istedikleri hayata odaklanmak için daha fazla özgürlüğe sahip olabilir.

Bu sistemin sadece zengin bir azınlığa değil, herkese fayda sağlamasını sağlamak konusunda bilinçli olmalıyız.

Tüm bu alanlarda kilit kelime "yapabilir"dir; yapay zeka her gelir seviyesindeki insanların yaşamını iyileştirebilir . Ancak bunu otomatik olarak yapmayacaktır. Her yeni teknolojide olduğu gibi, sadece zengin birkaç kişiye değil, herkese fayda sağlamasını sağlamak için bilinçli hareket etmeliyiz. Bu, daha az varlıklı vatandaşların ve düşük gelirli ülkelerin tam olarak faydalanabilmesi için hükümetlerin ve hayır kurumlarının güçlü bir rol oynamasını gerektirecektir.

Gates Vakfı'nın kalan 200 milyar dolarlık bütçesini harcayacağı 20 yılın 19 yılı kaldı. Yapay zeka, HIV, tüberküloz, sıtma ve yetersiz beslenme için aşı ve ilaç keşfini hızlandırarak ve sağlık çalışanlarının ve hastaların bu araçları nasıl kullanacaklarını öğrenmelerine yardımcı olarak, vakfın iddialı hedeflerine ulaşmasına yardımcı olacak. Vakfın hedefleri arasında, 2000 ile 2024 yılları arasında olduğu gibi, her yıl ölen çocuk sayısını tekrar yarıya indirmek de yer alıyor. Sadece sağlık değil, tarım ve eğitim alanlarındaki tüm çalışmalarımız yapay zekadan tam olarak faydalanacak.

Vakfın yıllık "Kaleciler" raporunda bu çabalar hakkında önümüzdeki ay çok daha detaylı bilgi vereceğim; bu bilgiler arasında, yapay zeka modellerinin yalnızca zengin ve orta gelirli ülkelerde yaygın olan dillerle sınırlı kalmayıp, desteklediğimiz tüm ülkelerdeki insanların konuştuğu dillerde de kullanılabilir olmasını sağlamaya odaklanmamız da yer alıyor. OpenAI, Anthropic, Google ve Microsoft dahil olmak üzere önde gelen birçok yapay zeka şirketi, bu girişimlerin tamamında vakıfla ortaklık yapıyor ve bu da büyük bir fark yaratıyor.

Dünyanın bir plana ihtiyacı var

Bazı yapay zeka şirketlerinin kendi teknolojilerinin ortaya çıkardığı zorluklara çözümler önermesi harika, ancak onlardan öncülük etmelerini beklememeliyiz. Bazı konular onların uzmanlık alanlarının dışında kalıyor ve demokratik bir toplumda bu tür şeylere karar vermek onların görevi değil.

Bunun yerine, çözümler, seçilmiş yetkililer, politika yapıcılar, eğitimciler, sağlık çalışanları, yerel yetkililer ve toplum liderlerini içeren halka açık demokratik bir süreç yoluyla geliştirilmelidir. Milyonlarca insanın hayatı altüst olacak ve geçişi yönetmelerine yardımcı olmak için daha güçlü, daha esnek bir sosyal güvenlik ağına ihtiyacımız olacak. Yerel topluluklar, veri merkezleri için gereken enerji ve su konusunda şimdiden endişelerini dile getiriyorlar. Çözümler olmadan, bazı gruplar yapay zeka geliştirme ve dağıtımını tamamen durdurmak için baskı yapacaklardır.

Çözümler, yapay zekânın ortaya koyduğu derin sorulara verdiğimiz cevaplarla şekillenmelidir; bu sorular arasında, makinelerin bizden daha zeki olabildiği bir çağda insanlığımızı nasıl koruyacağımız da yer almaktadır. İnsan olmanın ne anlama geldiği üzerine hayatlarını düşünen kişiler olarak, dinî liderler bu konuda kilit bir rol oynayabilirler. Papa Leo XIV'ün yapay zekâ üzerine yazdığı "Yapay Zekâ Çağında İnsan Kişiliğini Korumak Üzerine" başlıklı genelgesi beni çok etkiledi. Bu genelge, yapılması gereken çalışmalar için güçlü bir temel oluşturuyor.

Önümüzdeki aylarda, yapay zekanın faydalarının neden olduğu zararlardan daha fazla olmasını sağlamaya yönelik daha fazla fikir paylaşacağım. İşte başlangıç ​​olarak üç fikir, bence en önemlisiyle başlıyoruz.

Geçiş sürecini yönetmek için yeni bir sistem kurun

En yüksek öncelik, devasa bir görev olan yapay zekâ ile başa çıkmak için ulusal ve uluslararası bir çerçeve oluşturmaktır.

Mevcut kurumlarımızın hiçbiri, bu kadar hızlı yayılan ve hayatımızın birçok alanına dokunan bir teknolojiyi yönetmek üzere tasarlanmamıştır. Bu nedenle yenilerini oluşturmamız gerekecek.

Bunun ne kadar büyük bir girişim olacağını abartmak zor. 11 Eylül saldırılarından sonra, ABD hükümeti, yalnızca tek bir işlevi, ulusal güvenliği iyileştirmek amacıyla II. Dünya Savaşı'ndan bu yana en büyük yeniden yapılanma sürecinden geçti.

Yapay zekâ çok daha fazlasını gerektirecek. Ulusal güvenliğin yanı sıra istihdam, eğitim, vergilendirme, enerji, seçimler, hava ve su, halk sağlığı, finans sistemi, kolluk kuvvetleri, ulaşım, kamu arazileri ve bilişim sistemlerini de etkileyecek.

Bu sektörler, mevcut bürokrasimizin yönetmek üzere tasarlanmadığı şekillerde örtüşüyor. Bir çalışma bakanlığı işgücü piyasasındaki aksaklıkları anlayabilir, ancak güvenlik riskini anlayamayabilir. Bir işletme düzenleyicisi piyasa yoğunlaşmasını anlayabilir, ancak yapay zekanın çocuklar ve gençler üzerindeki etkilerini anlayamayabilir. Kendi hallerine bırakıldıklarında, kurumlar sistemin yalnızca bir bölümünü göreceklerdir; oysa yapay zekanın sonuçları tüm sisteme yayılacaktır.

Ulusal düzeyde, ülkelerin hükümet kurumları arasında öncelikleri belirleyebilecek organlara ihtiyacı olacak. Amaç, her riskin hesaba katılmasını sağlamak olacaktır. Aksi takdirde, yapay zeka destekli bir saldırı başarılı olabilir çünkü kimse bunu durdurmanın kendi görevi olduğunu düşünmez.

Ancak kendi iç işlerini düzene koyan bir ülke bile sınırları aşan risklere maruz kalmaya devam edecektir. Bu nedenle paralel olarak uluslararası bir örgütün kurulması gerekecektir.

Oluşturduğumuz diğer kurumlardan tamamen farklı olacak, ancak mevcut bazı sistemlerin modelini izleyebilir. Nükleer silahlar için bir denetim rejimi, uluslararası havacılık için düzenlemeler ve ozon tabakasını koruyan anlaşmalar var. Yapay zeka için yeni bir küresel organizasyonun, bunların üçünün ve daha fazlasının unsurlarına ihtiyacı olacak.

Dünya kurumlarının bu yeni mimariyi tasarlama ve uygulama görevini yerine getirebilecek kapasitede olup olmadığını sorgulamak yerinde bir sorudur. Hükümetler, hareket ettiklerinde bile çok yavaş hareket ederler ve ülkeler içindeki ve arasındaki kutuplaşma, işlerin yapılmasını her zamankinden daha zor hale getirir. ABD ve Çin arasında bir işbirliği gerekecektir.

Yavaş hareket etme lüksümüz yok. Başlangıç ​​noktası, hükümetleri kriz moduna sokmadan önce doğru kurumları inşa etme sürecidir. Ulusal liderler, mevcut kurumların nerede başarısız olduğunu ve hangi yeni otoritelerin gerekebileceğini belirlemek için ekonomistler, teknoloji uzmanları, işgücü uzmanları, iş dünyası liderleri ve işçilerin kendilerini düzenli olarak bir araya getirmelidir. Ülkeler birbirlerinden öğrenmelidir.

Önde gelen yapay zeka geliştiricilerine ev sahipliği yapan ve tedarik zincirinin kritik kısımlarını kontrol eden ülkeler, rekabet baskısı iş birliğini zorlaştırmadan önce, ortak normlar oluşturmak için şimdiden bir araya gelmeye başlamalıdır.

Bahsettiğim çerçeveyi oluşturmak yıllar alacak, bu yüzden şimdi başlamamız gerekiyor.

Bazı işleri insanlara bırakın

Babam 2020 yılında Alzheimer hastalığından vefat etti. Hastalığının son evrelerinde, kendisini ifade etmekte zorlandığı zamanlarda bile onu anlayan ücretli bakıcılar tarafından gece gündüz bakıldı. Acıktığında bunu her zaman onlara söyleyemezdi, ama bakıcılar her zaman bilirdi.

Ailem ve ben, o muhteşem profesyonel ekibe her zaman minnettar olacağız. Babama gösterdikleri bakımda yeri doldurulamaz bir insani yön vardı. Hiçbir robot bunu yapamazdı veya yapmamalıydı.

Hangi işlerin ortadan kalkacağı ve hangilerinin kalacağı sorusu gündeme geldiğinde o takımı düşünüyorum. Yapay zekâ ve robotlar geliştikçe, bazı şeyleri sadece insanların yapması için ayıracağımıza inanıyorum. Bu alanı "İnsanlara Ayrılmış Alan" olarak adlandırmaya başladım ve bu, dikkate almamız gereken fikir türlerine bir örnek teşkil ediyor.

"İnsan Koruma Alanı" ifadesini seviyorum çünkü bana doğa koruma alanlarını hatırlatıyor; binalar ve yollar inşa edebileceğimiz ama kayıpların çok büyük olacağı için bunu yapmamayı tercih ettiğimiz yerler.

Ekonomik nedenlerle İnsan Kaynakları Rezervi olarak bir miktar kaynak ayırabiliriz. Örneğin, makinelerin belirli bir rolü üstlenmesine izin vermek, kolayca iş değiştiremeyen çok sayıda insanın işsiz kalmasına yol açacağı için bunu yapabiliriz. Kariyerinin tamamını inşaat sektöründe geçirmiş 55 yaşındaki birine yaşlı bakım tesisinde çalışması gerektiğini söyleyip, bunun onu tatmin edeceğini bekleyemezsiniz.

Bazen bir şeyi İnsan Kaynaklarına Özel hale getirme kararı başka faktörlerden de etkilenir. Örneğin sağlık alanında, bir robotun size iyileşmesi mümkün olmayan bir hastalığınız olduğu yönündeki korkunç haberi verdiğini hayal edin. Bunu yapmasının önünde teknik bir engel yok. Yine de yapmamalı.

İnsan Kaynaklarına Ayrılmış Alan zamanla gelişecektir; örneğin, bazı işleri şimdiden bir kenara bırakıp, bazı işleri koruma taahhüdüyle yapay zekayı yıllar veya on yıllar içinde yavaş yavaş devreye sokmayı düşünmeliyiz. Eğitim ve ruh sağlığı hizmetleri gibi bazı alanlarda ise, teknolojiyi kullanarak yapabileceklerini genişleten bir insan sorumlu olacak ve bu durum bir karışım şeklinde gerçekleşecektir.

Bu kurallar yerden yere de değişecektir. Bazı ülkeler yaşlı bakımının insanlar tarafından yapılmasında ısrar edebilir. Ancak işgücü azalan ve yaşlılara bakacak yeterli genç nüfusu olmayan Japonya gibi bir ülke, bakım robotlarını memnuniyetle karşılayabilir.

İnsan Rezervi fikri, cevaplarını bilmediğim bir dizi soruyu gündeme getiriyor. İnsanlar için neleri ayıracağımıza kim karar verecek? Hangi kriterleri kullanmalıyız? Şirketlerin hile yapmasını ve yine de robotları kullanmasını nasıl önleyeceğiz? Bir ülke robotların bir şey üretmesine izin verirken, başka bir ülke izin vermezse uluslararası ticarete ne olacak? Bunların, geçiş planının bir parçası olarak kamuoyu önünde ele alınması gerekecek.

Emek ve sermayeyi vergilendirme şeklimizi yeniden dengeleyelim.

İşçiler farklı işlere yönlendirildikçe, yeniden eğitim ve sosyal güvenlik ağından diğer desteklere ihtiyaç duyacaklar. Ancak daha az çalışacakları için daha az gelir vergisi ödeyecekler ve bu da hükümet gelirlerinin, bu hizmetlere olan talebin en yüksek olduğu dönemde düşmesi anlamına geliyor. Bütçelerin kısıtlı olduğu bir dönemde, fonların bir yerden sağlanması gerekecek.

Bence yapay zekâ token'larına ve robotlara vergi uygulamalıyız. Şu anda, bir işveren olarak birini işe alırsanız, kazançları üzerinden bordro vergisi ödüyorsunuz. Ancak bir robot satın alırsanız, genellikle bunu hemen işletme gideri olarak düşebilirsiniz. Vergi sistemi, insanları makinelerle değiştirmeye doğru yönlendiriyor.

Bir vergi, insan emeğinden uzaklaşma eğilimini biraz yavaşlatır ve yeniden eğitim için para toplar ve daha güçlü bir sosyal güvenlik ağı oluşturur. Ancak, tıp ve eğitim gibi yapay zekanın tamamen faydalı kullanım alanlarını yavaşlatmayacak şekilde hedefli olması gerekir.

Bu fikrin eleştirmenleri, ekonomik anlamda en verimli yöntem olmadığını belirtiyorlar, ancak bireyler ve toplum için işin daha geniş değerini göz önünde bulundurmuyorlar. Ve yaşayacağımız hızlandırılmış inovasyon sayesinde, insanların istihdamda kalmasının bedeli olarak biraz verimsizliğe katlanabiliriz.

Yıllar önce robot vergisi önerisinde bulunmuştum ve çoğu kişi bunun garip bir fikir olduğunu söylemişti. Ben hâlâ bunun büyük bir savunucusuyum. Yapay zekâ tehdidine karşı tam bir çözüm olmasa da, akıllıca bir yanıtın parçasıdır.

Ancak daha fazla yardım için nasıl para toplarsak toplayalım, bu paranın en çok ihtiyaç duyan insanlara ulaşması gerekiyor; bunlar arasında yapay zekâ ve robotlar nedeniyle işlerini kaybeden işçiler, çalışma saatleri veya ücretleri azalan kişiler ve kayıpların yoğunlaştığı topluluklar yer alıyor. Sistemler, ihtiyaç acil hale geldiğinde hazır olsun diye bu çalışmaya şimdi başlamamız gerekiyor.

Ne yapıyorum ben?

Yapay zekâ ve eşitlik konularını kamu gündeminde daha üst sıralara taşımak için sesimi ve zamanımı kullanacağım. Washington DC'yi her ziyaret ettiğimde ve dünyanın dört bir yanındaki liderlerle görüştüğümde bu konuyu yasa koyucularla gündeme getireceğim. Yapay zekâ modelleri geliştiren kişilerle yaptığım görüşmelerde de bu konu ön planda olacak. Daha önce bahsettiğim ulusal ve uluslararası çerçeveyi savunacağım. Gates Vakfı, Afrika da dahil olmak üzere faydalı kullanımı teşvik etmeye yardımcı olacak. Kurduğum Breakthrough Energy şirketi, şirketlerin ucuz ve temiz enerji geliştirmelerine ve iklim sorununu çözmelerine yardımcı olmak için yapay zekâyı kullanacak. Ayrıca düzenli olarak yapay zekâ hakkında yazılar yazacağım.

Liderlere mesajım şu:

İşsizlik oranları hızla yükselmeden, topluluklar zarar görmeden ve kamu güveni sarsılmadan önce harekete geçme şansınız var . Hükümetinizin sorunu birden fazla bürokratik bölgeye bölmek yerine bütüncül bir yaklaşımla ele almasını sağlayabilirsiniz. Yapay zekanın herkese fayda sağlamasını sağlayabilirsiniz. Ve bu ulusal ve küresel zorluğun üstesinden gelmek için diğer hükümetlerle birlikte çalışabilirsiniz.

Son olarak, bu tartışmayı şekillendiren insanların çevresini genişletmeye çalışacağım. Bu çevre, işçileri, işgücüne katılmak üzere olan üniversite öğrencilerini, toplum liderlerini, dini liderleri ve inanç temelli kuruluşları, ebeveynleri, eğitimcileri ve sesleri genellikle duyulmayan ancak geçişin insanların yaşamlarını nasıl etkileyeceği konusunda bilgi sahibi olan diğer kişileri içermelidir.

Yapay zekânın faydalarının, halihazırda zenginliğe, nüfuza ve erişime sahip olmayan insanlara ulaşmasını nasıl sağlarız?

Yerlerinden edilmiş olsalar bile, sosyal güvenlik ağını nasıl güçlendirebiliriz ve işçilerin ve toplulukların gelişmesine nasıl yardımcı olabiliriz?

Kamu kurumları nasıl uyum sağlamalı?

Peki tüm bunların içinde insanlığımızı nasıl koruyacağız?

Bu emsalsiz teknoloji, emsalsiz bir küresel yanıt gerektiriyor. Eğer doğru yaparsak, insanlık için getirisi olağanüstü olacak ve dünya daha adil bir yer haline gelecek.

Yapay zekâ hakkında düşünmeyi nadiren bırakıyorum; bunun nedeni tüm cevaplara sahip olmam değil, ortaya attığı soruların küçük bir teknoloji uzmanı grubuna bırakılamayacak kadar önemli olmasıdır. Akademinin, iş dünyasının, hükümetin ve sivil toplumun liderlerinin, geleceği şekillendirmede oynayacakları bir rol var.

* Bu yazı Google tarafından değişiklik yapılmadan otomatik çevrilmiştir.

* Yazının orijinali için tıklayınız

Uluslararası Finansal İstikrar Kurulu (FSB) başkanı sıfatıyla uluslararası finans bakanlarına ve merkez bankası başkanlarına gönderdiği iki sayfalık mektupta Bailey, "öncü" yapay zeka modellerinin "giderek daha gelişmiş özerklik ve problem çözme yeteneklerinin yanı sıra tehdit oluşturma yetenekleri de gösterdiğini" belirtti.

Ona göre bu modeller, "farklı yargı bölgelerine yayılabilen" siber saldırılar yoluyla "son derece birbirine bağlı" küresel finans sistemini istikrarsızlaştırma riski taşıyor.

Bailey, bu hafta ABD'nin Kuzey Carolina eyaletinde gerçekleşen G20 maliye bakanları ve merkez bankası başkanları toplantısı öncesinde onlara yazdığı mektupta şunları belirtti: "Son gelişmeler bana ayrıca birçok yargı bölgesinin, gelişmiş sınır yapay zeka modellerinin geliştirilmesi, piyasaya sürülmesi ve kullanıma sunulmasını yönetmek için gerekli protokollere sahip olmadığını ve bunun da finans sektörü ve ötesi için riskleri artırdığını gösterdi."

Mektubu, son birkaç haftadır önde gelen teknoloji uzmanları tarafından yapay zekâ konusunda dile getirilen uyarılara yenilerini ekliyor ve daha önce Londra finans çevrelerine yaptığı, artan yapay zekâ tehditleriyle mücadele için uluslararası iş birliği çağrılarını yansıtıyor : "Hiçbir ülke, günümüzde yaygın olan sistemlerin sınır ötesi doğasından kendini izole edemez."

Geçtiğimiz ay, başta OpenAI, Anthropic ve Google DeepMind olmak üzere öncü yapay zeka laboratuvarlarında çalışan 1.367 araştırmacı ve mühendisin imzaladığı bir mektup da, bu teknoloji üzerinde her gün çalışan mühendislerin endişelerine ışık tuttu.

Açıklamada şu ifadeler yer aldı: "Yetenek geliştirmenin , ortaya çıkan sistemleri anlama veya kontrol etme yeteneğimizin ötesine hızla geçmesi gerçek bir risktir " ve ardından ABD hükümetinden "otomatik yapay zeka geliştirmenin sınırlarını bilinçli bir şekilde belirlemek için gereken teknik ve yönetim araçlarını geliştirmeye yönelik uluslararası bir çabaya" destek vermesi istendi.

Bu ayın başlarında, OpenAI çalışanlarının, son teknoloji ürünü yapay zekâ ajanlarının eğitim ortamlarından kaçıp küresel çapta alarma yol açan benzeri görülmemiş bir siber saldırı başlatmalarından haftalar önce, bu ajanlar arasında tehlikeli davranış belirtileri gözlemledikleri de ortaya çıkmıştı .

"Sistem genelinde piyasa güvenini zedeleyebilir"

Bailey, bu temayı finans politikası dünyasına genişleterek şöyle devam etti:

“Finans sistemi için en acil endişe, ileri düzey yapay zekanın siber risk üzerindeki potansiyel etkisidir. İleri düzey yapay zeka, siber riskin hızını, ölçeğini ve ekonomisini önemli ölçüde değiştirebilir; bu da özellikle üçüncü taraf hizmet sağlayıcılarının yüksek oranda yoğunlaşması nedeniyle sistem genelinde piyasa güvenini zedeleyebilir.”

Bailey, dünyanın finansal sistemlerini korumakla görevli olanlara, "küresel ölçekte güvenli ve sorumlu model yayınlama ve dağıtımını desteklemek için uygun adımları önceliklendirmeleri" çağrısında bulundu.

Mektupta ayrıca Bailey'nin tahvil ve hisse senedi piyasalarında artan kaldıraç kullanımına ilişkin endişeleri de dile getirildi; Bailey, bunun, özellikle yatırımcıların yapay zekânın geleceğine dair iyimserliğiyle beslenen, yoğunlaşmış finansal piyasalardaki yüksek değerlemelerle birleşerek gelecekteki bir piyasa düzeltmesini şiddetlendirebileceğini söyledi.

Bailey, "Bu nedenle, büyük bir şokun veya şokların birleşmesinin aynı anda birden fazla güvenlik açığını tetikleyebileceğinden endişe duyuyorum," diye yazdı.

Bailey, Mart 2020'den beri İngiltere Merkez Bankası başkanlığı görevini yürütüyor ve daha önce İngiltere'nin iki ana finansal düzenleyici kurumu olan Finansal Davranış Otoritesi (FCA) ve İhtiyatlı Düzenleme Otoritesi'nin (PRA) başkanlığını yapmıştı. Geçen yıl FSB başkanlığına atandı.

Merkezi İsviçre'nin Basel kentinde bulunan FSB, finansal istikrarın sağlanması amacıyla etkili düzenlemeler ve politikalar geliştirmek için ulusal finansal otoritelerin ve uluslararası standart belirleme kuruluşlarının uluslararası düzeydeki çalışmalarını koordine etmektedir.

Araştırmaya göre, dört kişilik bir ailenin sağlıklı ve dengeli beslenebilmesi için yapması gereken aylık gıda harcamasını ifade eden açlık sınırı ağustosta 37 bin 388 TL oldu. Bu tutar temmuz ayında 36 bin 940 TL seviyesindeydi.

Böylece açlık sınırı bir ayda 448 TL arttı.

TÜRK-İŞ'in hesaplamasında yalnızca gıda giderleri değil, kira, ulaşım, eğitim, sağlık ve diğer temel ihtiyaçlar da dikkate alınıyor. Bu kapsamda dört kişilik bir ailenin tüm temel harcamalarını karşılayabilmesi için haneye girmesi gereken aylık toplam gelir tutarı olarak tanımlanan yoksulluk sınırı ağustosta 121 bin 786 TL olarak hesaplandı.

Yoksulluk sınırı temmuz ayında 120 bin 325 TL seviyesindeydi. Böylece bir aylık dönemde yoksulluk sınırında 1.461 TL'lik artış yaşandı.

Bekâr bir çalışanın aylık yaşama maliyeti 48 bin 305,38 TL olarak hesaplandı.

Mutfak enflasyonu ağustosta yüzde 1,21 arttı

TÜRK-İŞ verilerine göre Ankara'da yaşayan dört kişilik bir ailenin gıda için yapması gereken asgari harcama tutarı, Ağustos 2026'da bir önceki aya göre yüzde 1,21 arttı.

Gıda harcamalarındaki son 12 aylık değişim ise yüzde 37,90 olarak hesaplandı. Yıllık ortalama artış yüzde 40,33'e ulaşırken, yılın ilk sekiz ayındaki artış oranı yüzde 24,03 oldu.

Ağustos ayı araştırmasına göre dört kişilik bir ailenin yalnızca yeterli ve dengeli beslenebilmesi için ayda 37 bin 388,30 TL gerekiyor. Gıda dışındaki zorunlu ihtiyaçlar da hesaba katıldığında ihtiyaç duyulan aylık tutar 121 bin 786 TL'ye yükseliyor. Tek başına yaşayan bir çalışanın hesaplanan aylık yaşama maliyeti ise 48 bin 305,38 TL seviyesinde bulunuyor.

Gürlek, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, 22-30 Ağustos arasında çıkan 22 orman yangınına ilişkin soruşturmalarda 23 şüphelinin tespit edildiğini belirtti. Gürlek, bu şüphelilerden 3’ünün tutuklandığını, 9’u hakkında adli kontrol tedbiri uygulandığını, 1’inin gözaltı işlemlerinin sürdüğünü ve 2 şüpheli hakkında yakalama kararı bulunduğunu kaydetti.

Gürlek, 1 Haziran’dan bugüne kadar çıkan 97 orman yangınına ilişkin adli işlemlerde ise toplam 69 şüphelinin tespit edildiğini açıkladı. Şüphelilerden 15’inin tutuklandığını ve 30’u hakkında adli kontrol tedbiri uygulandığını bildiren Gürlek, 1 şüphelinin gözaltında olduğunu ve 2 şüpheli hakkında yakalama kararı bulunduğunu belirtti.

Cumhuriyet başsavcılıklarının kolluk birimleri ve orman muhafaza ekipleriyle koordinasyon içinde çalışmalarını sürdürdüğünü ifade eden Gürlek, şunları kaydetti:

“Cumhuriyet Başsavcılıklarımız, kolluk birimlerimizle ve orman muhafaza ekiplerimizle koordinasyon içerisinde yangınların çıkış nedenlerini ve sorumlularını en ince ayrıntısına kadar araştırmaya devam ediyor. Bir kez daha ifade ediyorum: Kasıtlı, ihmaliyle veya tedbirsizliğiyle Yeşil Vatanımıza zarar veren hiç kimse yaptığının karşılıksız kalacağını düşünmesin.”

Z kuşağının fiyat konusunda hassas ancak içecek özel, daha büyük veya işlevsel hissettiriyorsa daha fazla ödemeye razı olduğuna dikkati çeken Höver, soğuk içeceklerde, boyut, katmanlar ve görsel çekiciliğin daha yüksek fiyatı haklı çıkarmaya yardımcı olduğunu ifade etti.

IHL Group'ta analist olarak çalışan Jerry Sheldon, bu alışkanlıkları daha büyük bir kültürel değişimin parçası olarak görüyor.

"Soğuk içecekler bir tür kendini ifade etme biçimidir," diyen Sheldon, tıpkı kıyafet veya saç rengi gibi, kimliği işaret etmenin bir başka yolu olarak görüldüğünü kaydetti.

Vanderbilt Üniversitesi Pazarlama Profesörü Kelly Goldsmith, Starbucks'ı Louis Vuitton gibi markaların ürettiği uygun fiyatlı lüks bir el çantasına benzeterek, tüketicilerin "bardağın içindekine değil, bardağın üzerindeki tasarıma para ödediğini" söylüyor.

Ona göre bu imaj, Starbucks'ın yıllardır fiyat üstünlüğünü korumasına yardımcı oldu.

Sosyal medya da rol oynuyor.

Starbucks'ın Unicorn Frappuccino'su TikTok'ta büyük yankı uyandırdı ve Ağustos ayında sadece üç günlüğüne satışta kaldı.

Placer.ai adlı veri analizi firmasına göre, pembe, mavi ve mor girdaplarla bezeli, yoğun ve parlak renkli, üzerine krem ​​şanti ve çıtır bir malzeme eklenmiş bu içecek, kısa süreli ortaya çıkışında Starbucks'ın müşteri trafiğini %44 oranında artırdı.

Diğer zincirler de bu trendden faydalanmaya çalışıyor.

Dunkin' Donuts, protein takviyeli içecekler ve kişiselleştirilebilir soğuk seçeneklerle denemeler yapıyor ve son zamanlarda Kylie Jenner gibi ünlülerle iş birliği yaparak sınırlı süreli içeceklerin tanıtımını gerçekleştiriyor.

500.000'den fazla takipçisi olan TikTok yiyecek ve içecek içerik üreticisi Natalie Ludwig, Dunkin'in soğuk içeceklerini denedi.

Jenner ile yapılan kampanyanın, zincirin daha genç bir kitleye ulaşma çabalarının bir örneği olduğunu söyleyen yetkili, eğer bu tanıtım başarılı olursa "belki de bu genç kitle kalıcı olur" diye ekliyor.

McDonald's, Chick-fil-A ve Taco Bell gibi fast food zincirleri, aynı hedef kitleye yönelik olarak meyve bazlı "ferahlatıcı" içecekler, kahveye benzer seçenekler ve diğer kafeinsiz soğuk içecekler piyasaya sürdü.

BBC haberine göre, İngiltere'den elde edilen veriler, bu eğilimin yalnızca ABD ile sınırlı olmadığını gösteriyor.

Numerator bünyesindeki Worldpanel'de tüketici içgörüleri direktörü olan Isabella Reeve, 25 yaş altı alışveriş yapanların ev dışında sıcak içeceklerden daha çok soğuk içecek satın aldığını söylüyor.

Bu yaş grubundaki tüketicilerin içecek alımlarının %60'ından fazlası soğuk içecek iken, 55 yaş ve üzeri tüketicilerde bu oran sadece %30'dur.

Ona göre soğuk içecekler sadece yaz aylarına özgü bir alışkanlık değil. İnsanların %70'inden fazlası yıl boyunca, %80'inden fazlası ise yaz aylarında soğuk içecek satın alıyor.

Kanada'daki Guelph Üniversitesi'nde tüketici tercihlerini inceleyen pazarlama profesörü Tirtha Dhar, soğuk içeceklerin Starbucks'ın karlılığı için "en karlı nokta" haline geldiğini söylüyor.

Köpükler, aromalar ve proteinler aracılığıyla sunulan "sınırsız kişiselleştirme", zincir için "neredeyse tamamen kârlı" bir durum.

Soğuk içecekler, satışlarda yaşanan düşüşün ardından Starbucks'ın toparlanmasına da yardımcı oldu; bu kategori, ABD'deki içecek satışlarının %70'inden fazlasını oluşturuyor ve bu değişim, şirketin toparlanma stratejisinin merkezine yerleşti.

Dünya sıralamasında dördüncü sıradaki Djokovic, New York'ta 7-6 (7-5) 5-7 4-6 6-2 6-1'lik skorla mağlup olmadan önce her zaman ünlü olduğu mücadeleci ruhunu sergiledi.

Bu, Sırp tenisçinin Flushing Meadows'da ilk turda mağlup olduğu ayrıca 2006'dan beri bir Grand Slam turnuvasının ilk turunda kaybettiği ilk seferdi.

Djokovic maçtan sonra, özellikle sıcak ve nemin de etkisiyle kötüleşen bir sağlık sorununun fiziksel zorluklarının arkasında yattığını söyledi. Djokovic, "Bence kortta benim için korkunç bir duygu olduğu aşikardı. Mariano'nun zaferinden çok fazla şey çıkarmak istemiyorum. Kendisini tebrik ederim, iyi bir adam ve savaşçı." dedi.

Djokovic, dünya sıralamasında 49. sırada yer alan 25 yaşındaki Navone'yi kariyerinin en büyük zaferlerinden biri olarak nitelendirilebilecek bu galibiyetinden dolayı tebrik etti.

Bu yenilgi, Djokovic'in Avustralyalı Margaret Court'u geride bırakarak tek başına 25. Grand Slam tekler şampiyonluğunu kazanma rekoruna yönelik son girişimini de sona erdirdi.

İngiltere'deki Anglia Ruskin Üniversitesi'nden araştırmacıların yürüttüğü çalışmada, 30 yaş ve üzerindeki erkeklerden oluşan küçük bir odak grupla görüşmeler yapıldı. Katılımcıların çoğunun beyaz, evli ve eğitimli olduğu belirtildi.

Geçmişteki kilo verme deneyimleri sorulduğunda, katılımcıların çoğu diyet konusunda olumsuz görüş bildirdi. Katılımcılar, diyeti kısıtlayıcı ve hızlı sonuç vaat eden, ancak uzun vadede sürdürülebilir olmayan bir yöntem olarak değerlendirdi.

Bir katılımcı, “Bence diyetler çoğu zaman kısa süreli, ani bir program oluyor ve bunları sürdürmek çok zor” derken, bir diğeri “Bence diyet kelimesi çok olumsuz; çünkü ‘diyet’ dendiği anda herkes otomatik olarak kısıtlama, kısıtlama, kısıtlama diye düşünüyor” ifadelerini kullandı.

Katılımcılar ayrıca diyet kültürünü daha kadınlara ait bir alan olarak gördüklerini, bunun da görselliğe odaklanan imajlar ve söylemlerle pekiştirildiğini anlattı.

“İnternette yazılara baktığınızda ya da televizyonda zayıflama programlarına çıktığınızda hep kadınları görürdünüz; hep kadınların ince görünmesi gerektiği mesajı veriliyordu” diye konuştu katılımcılardan biri.

Buna karşılık çalışma, erkekler kadın partnerlerinden destek gördüğünde diyetle ilgili önyargılarının azaldığını ve kilo vermenin ilk aşamalarındaki engelleri aşmak için daha motive olduklarını da ortaya koydu.

Çalışmanın ortak yazarlarından, Cambridge’deki Anglia Ruskin Üniversitesi’nde Beslenme Fizyolojisi profesörü olan Justin Roberts, Euronews Sağlık'a şunları söyledi: “Çalışmaya katılan bazı erkeklerin geçmişte kilo vermelerinin tek nedeni, eşlerinin [diyet] programının nasıl yürütüldüğünü adeta denetlemesiydi.”

“Bazı erkekler ise bir mentordan söz etti; deneyimine ya da uzmanlığına güvendikleri, ya da programdan geçmiş ve onlara yolu gösterebilecek birinden.”

Obezite, Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ-WHO) verilerine göre, 2022 yılında dünya genelinde 18 yaş ve üzerindeki yetişkinlerin yüzde 43’ünün fazla kilolu, yüzde 16’sının ise obez olmasıyla hâlâ en önemli küresel sağlık sorunlarından biri olmayı sürdürüyor.

Ulusal Sağlık Servisi’ne (NHS) göre 2024’te erkeklerin yüzde 70’i, kadınların ise yüzde 62’si fazla kiloluydu. Bu oranlar, fazla kilonun erkeklerde kadınlara kıyasla daha yaygın olduğuna işaret ediyor.

Çalışmanın yazarlarının da belirttiği gibi, araştırmada katılımcı seçiminden kaynaklanan bir yanlılık bulunuyor. Buna rağmen bulgular, kilo verme programlarının nasıl tasarlandığı ve bu programlar hakkında nasıl konuşulduğuna ilişkin daha geniş sorunlara dikkat çekiyor. Araştırmacılar, mevcut yaklaşımın başarısızlığın tekrarlandığı kısır döngülere yol açabileceğini belirtiyor.

Düzenli takipler ve kişiye özel başa çıkma stratejilerini içeren daha güçlü destek mekanizmalarının devreye sokulmasının, erkeklerin kilo verme konusunda başarı şansını artırabileceği görüşünde olduğunu belirten Roberts, “Bu noktaları erken aşamada hızla tespit edip insanların bu tür tuzaklara düşmesini önleyebilirsek, elde edilen faydaların kalıcı olma olasılığı çok daha yüksek” diyor.

Kararlara göre Kültür ve Turizm Bakanlığı, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu (BTK) ile Devlet Hava Meydanları İşletmesi (DHMİ) Genel Müdürlüğü’nde yeni görevlendirmeler yapıldı.

Kültür ve Turizm Bakanlığı Bakan Yardımcılığına yeni isim

Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanı Coşkun Yılmaz, Kültür ve Turizm Bakanlığı Bakan Yardımcılığına atandı.

Atamanın, 3 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 2 ve 3’üncü maddeleri uyarınca gerçekleştirildiği belirtildi.

BTK’ya 5 atama

Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu Başkanlığına Mehmet Koçyiğit getirildi.

Kurul üyeliklerine ise Kültür ve Turizm Bakanlığı Bakan Yardımcısı Batuhan Mumcu, DHMİ Genel Müdürü ve Yönetim Kurulu Başkanı Enes Çakmak, Celalettin Dinçer ve Liman Pekker atandı.

DHMİ’de Fatih Çakmak atandı

Resmi Gazete’de yayımlanan kararla Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü ve Yönetim Kurulu Başkanlığına Fatih Çakmak atandı.

DHMİ Genel Müdür Yardımcısı ve Yönetim Kurulu Üyesi olarak görev yapan Çakmak’ın ataması, ilgili mevzuat hükümleri kapsamında gerçekleştirildi.

TÜİK'in bağımsız yıllık GSYH hesaplamasına göre Türkiye ekonomisi, zincirlenmiş hacim endeksiyle 2025 yılında bir önceki yıla göre yüzde 3,7 büyüdü.

Cari fiyatlarla GSYH ise yüzde 41,6 artışla 63 trilyon 240 milyar 524 milyon TL olarak hesaplandı.

2025 yılında kişi başına Gayrisafi Yurt İçi Hasıla cari fiyatlarla 714 bin 682 TL oldu.

Kişi başına GSYH'nin ABD doları karşılığı ise 18 bin 103 dolar olarak hesaplandı.

Ekonomide en büyük pay imalat sanayinin

GSYH içinde 2025 yılında en yüksek payı yüzde 15,6 ile imalat sanayi aldı.

İmalat sanayini yüzde 12,9 ile toptan ve perakende ticaret; motorlu kara taşıtlarının ve motosikletlerin onarımı, yüzde 9,2 ile gayrimenkul faaliyetleri takip etti.

Büyüme şampiyonu inşaat oldu

Sektörel verilere göre inşaat sektörü yüzde 11 ile 2025 yılında en fazla büyüyen sektör oldu.

İnşaatı yüzde 8,5 büyüyen kültür, sanat, eğlence, dinlence ve spor faaliyetleri ile yüzde 7,9 büyüyen bilgi ve iletişim sektörü izledi.

Buna karşılık tarım, ormancılık ve balıkçılık sektörü yüzde 8,5 küçüldü. Su temini, kanalizasyon, atık yönetimi ve iyileştirme faaliyetlerinde yüzde 5, hanehalklarının işverenler olarak faaliyetlerinde ise yüzde 4,2 daralma kaydedildi.

Hanehalkı tüketimi yüzde 4,2 arttı

Yerleşik hanehalklarının nihai tüketim harcamaları 2025 yılında zincirlenmiş hacim endeksine göre yüzde 4,2 arttı. Hanehalkı tüketiminin cari değerlerle GSYH içindeki payı yüzde 54,4'e ulaştı.

Hanehalkı harcamalarında en büyük payı yüzde 21,4 ile gıda ve alkolsüz içecekler aldı. Bunu yüzde 18 ile konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlar; yüzde 15 ile ulaştırma izledi.

Devletin tüketim harcamaları yüzde 1 arttı

Devletin nihai tüketim harcamalarının GSYH içindeki payı 2025 yılında yüzde 13,9 olarak gerçekleşti. Devletin nihai tüketim harcamaları bir önceki yıla göre yüzde 1 artarken, gayrisafi sabit sermaye oluşumu yüzde 7,3 yükseldi.

Gayrisafi sabit sermaye oluşumunun GSYH içindeki payı ise yüzde 30,7 oldu.

İhracat azaldı, ithalat arttı

Dış ticaret tarafında 2025 yılında farklı yönlü bir seyir görüldü. Mal ve hizmet ihracatı zincirlenmiş hacim endeksine göre yüzde 0,6 azalırken, ithalat yüzde 4,6 arttı.

Cari GSYH içinde mal ve hizmet ihracatının payı yüzde 24,7, ithalatın payı ise yüzde 25 olarak gerçekleşti.

Gelir yöntemiyle yapılan GSYH hesaplamalarına göre işgücü ödemeleri 2025'te bir önceki yıla göre yüzde 40 arttı. Brüt işletme artığı/karma gelirdeki artış ise yüzde 41,3 oldu.

İşgücü ödemelerinin cari gayrisafi katma değer içindeki payı 2024'te yüzde 36,9 iken 2025'te yüzde 36,6'ya geriledi. Net işletme artığı/karma gelirin payı ise aynı dönemde yüzde 43,3'ten yüzde 44,3'e yükseldi.

Buna göre mevsim etkisinden arındırılmış işsiz sayısı temmuzda bir önceki aya kıyasla 150 bin kişi artarak 2 milyon 860 bine çıktı. Böylece işsizlik oranı da 0,5 puanlık yükselişle yüzde 8,1 olarak kaydedildi.

İşsizlik oranı erkeklerde yüzde 6,8, kadınlarda ise yüzde 10,6 seviyesinde gerçekleşti.

İstihdam ve iş gücüne katılım geriledi

Aynı dönemde istihdam edilenlerin sayısı 388 bin kişi azalarak 32 milyon 362 bine geriledi. İstihdam oranı ise 0,6 puan düşüşle yüzde 48,3 oldu. Bu oran erkeklerde yüzde 65,5, kadınlarda yüzde 31,4 olarak hesaplandı.

İstihdamdaki düşüşe paralel olarak iş gücü de temmuzda 238 bin kişi azaldı ve 35 milyon 222 bin kişiye indi. İş gücüne katılma oranı, önceki aya göre 0,4 puan gerileyerek yüzde 52,5’e düştü. Katılım oranı erkeklerde yüzde 70,3, kadınlarda yüzde 35,2 olarak belirlendi.

Birleşmiş Milletler, engebeli arazi ve yağmurun yardım ulaştırmayı "son derece zor" hale getirdiğini belirtirken, Nepal-Tibet sınırında kurtarma çalışmalarına yaklaşık 20.000 güvenlik gücü sevk edildi.

Dağcılık turizmi ve kutsal mekanların ziyareti açısından popüler bir destinasyon olan Nepal'de kayıplar arasında çok sayıda yabancı turist de var.

Hindistan 320, Çin 100, ABD 90, Ukrayna 62, Malezya 51, Avustralya 41, İngiltere 33, Kanada 30 vatandaşının kayıp olduğunu açıkladı. Güney Kore, Güney Afrika, Portekiz, Hollanda ve Yeni Zelanda'dan da daha az sayıda kayıp bildirimleri var.

Çin devlet medyası, 29 Ağustos Cumartesi günü tespit edilen bir heyelanın ardından oluşan yeni bir bariyer gölünün sel riski açısından incelendiğini bildiriyor.

Farklı bir bariyer gölünden kaynaklanabilecek sel korkusu, bu hafta başında sınırın her iki tarafında da paniğe yol açmıştı. 28 Ağustos Cuma günü, dağdan göle düşen buz ve kar, gölün taşmasına neden oldu.

Bölgeyi izleyen bir drone bir heyelan daha tespit edince, Tibet sınırındaki kurtarma ekipleri güvenli bir yere tahliye edildi.

Devlet medyasının Çin Acil Durum Yönetimi Bakanlığı'na atıfta bulunarak verdiği haberlere göre, Pruqpu Qiang Zangbu Nehri üzerinde yıkıntı ve molozların içinde oluşmuş bir gölün aşağısında bir heyelan tespit edildi.

Bu durum, ikinci bir "bariyer gölü"nün oluşmasına neden oldu.

Nepal Afet Dairesi, ülkedeki ölü sayısının 794'e yükseldiğini açıkladı.

Ayrıca şu rakamlar paylaşıldı:

• Kayıp kişi sayısı: 2.502

• Kurtarılan: 8.186

• Yaralı: 242 (taburcu edilenler dahil)

• Görevlendirilen güvenlik güçleri: 19.895

Bu aşamada, taşınmaz sahibi gerçek kişi tarafından e-Devlet Kapısı'ndaki "kira sözleşmesi işlemleri" bölümü üzerinden hazırlanacak sözleşmenin, kiracı ve varsa kefil tarafından e-Devlet Kapısı üzerinden onaylanması sağlanıyor.

Uygulamanın ikinci aşamasında 9 Mayıs 2025'te geçildi. Buna göre, emlak danışmanları ve yetkilendirilen kişilere de sözleşme hazırlama ve tarafların (taşınmaz sahibi/hissedar, kiracı ve varsa kefil) onayına sunma imkanı tanındı.

Bu hizmetin fonksiyonları, kullanıcıların talepleri doğrultusunda sürekli geliştiriliyor. Bu kapsamda "hata düzeltme" ve "güncelleme" fonksiyonları da kullanıcıların hizmetine sunuldu.

Bu sayede hazırlanan sözleşmelerde onay verilmesinin ardından 15 gün içinde yazım, rakam veya bilgi girişlerindeki maddi yanlışlıklar giderilebiliyor. "Güncelle" fonksiyonu ile de sözleşmenin taraflarının iletişim bilgileri, kira tutarı ve ödenmesine ilişkin bilgiler sürekli güncel tutulabiliyor.

Uygulamayla, kira sözleşmeleri için zaman damgalı "barkodlu belge" oluşturulabiliyor ve e-Devlet Kapısı üzerinden doğrulama işlemi gerçekleştiriliyor.

Bakanlıkça, bütün kira sözleşmelerinin e-Devlet üzerinden yapılmasını zorunlu hale getirecek bir çalışma da yapılıyor.

Kira sözleşmelerinin kurumlara iletilmesine gerek kalmıyor

Bu hizmetle, hem vatandaşlar hem de emlak işletmeleri bakımından olası mağduriyetlerin önüne geçilmesi amaçlanıyor. Ayrıca vatandaşlar, doğrulanmış şeffaf bilgilere de erişebiliyor. Böylece, yetki belgesiz kira işlemlerine aracılık edilmesi önlenirken, kiralamaya konu taşınmazın sahipliği de kontrol edilebiliyor. Vatandaşlar, kurumlara kira sözleşmelerini iletme yükünden de kurtulurken, entegre hizmetlerle bürokrasi de azalmış oluyor.

Hizmet kapsamında bugüne kadar 72 bin 581 kira sözleşmesi onaylandı. Uygulama kapsamında 81 ilin tamamında "e-kira sözleşmesi" düzenlendi. Bu hizmetin vatandaşlarca etkin kullanımının sağlanması amacıyla ekranlar kullanıcı dostu olarak tasarlandı. Ayrıca, "kira sözleşmesi işlemleri" giriş ekranında hizmetin kullanım videosuna ve kullanım kılavuzuna yer verildi, böylece vatandaşlar hizmetin adımları konusunda bilgilendirildi. Aynı amaçla hazırlanan kamu spotları da televizyonlarda yayımlanıyor.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, e-Devlet Kapısı üzerinden vatandaşların erişimine açılan "kira sözleşmesi işlemleri" uygulamasının ilgi gördüğünü belirterek, bu sistemi, vatandaş odaklı hizmet anlayışı kapsamında devreye aldıklarını bildirdi.

Uygulamanın, vatandaşların bu hizmetten faydalanması için ek maliyete katlanmasına gerek olmayacak şekilde kurgulandığına işaret eden Şimşek, "Hizmet kalitesini artırmak için ekiplerimiz arka planda çalışmaya devam ediyor. Vatandaşlarımızı kira sözleşmesi işlemlerini e-Devlet Kapısı üzerinden yapmaya davet ediyoruz. Böylece, mekandan bağımsız, zaman ve belge maliyeti olmadan hızlı, kolay ve güvenilir şekilde sözleşme işlemleri yapılabilir." dedi.

İran Devrim Muhafızları, 30 Ağustos Pazar günü gerçekleşen saldırıda çok sayıda kişinin öldüğünü ve yaralandığını belirterek "karşılık ve cezalandırma" sözü verdi.

İran devlet medyasına göre, daha sonra Ürdün'deki ABD askeri hedeflerine saldırı düzenlediğini açıkladı.

Ürdün ordusu, Devrim Muhafızları'nın açıklamasından kısa bir süre sonra, 31 Ağustos'un ilk saatlerinde sekiz füzeyi engellediğini bildirdi.

ABD, bu ayın başlarında boğazın ana nakliye yolundaki tüm mayınları temizleme işlemini tamamladığını açıklamıştı.

Lark Adası, önemli liman kenti Bender Abbas'ın hemen açıklarında ve küresel denizcilik için hayati önem taşıyan Hürmüz Boğazı'nın kıyısında yer alıyor.

İran şu anda tanker trafiğini kontrol için bu adanın üzerinden geçiriyor ve gemilerden geçiş için 1,5 milyon sterlin talep ettiği bildiriliyor.

İran Devrim Muhafızları Sözcüsü Hüseyin Muhibbi, saldırıyı "Trump rejiminin stratejik ve ölümcül bir hatası" olarak nitelendirdi ve "düşman bu yanlış hesaplamanın sonuçlarını hem ekonomik hem de askeri alanda ödeyecek" dedi.

İran Devrim Muhafızları'na bağlı Tasnim haber ajansı, saldırının insansız hava araçlarıyla gerçekleştirildiğini bildirdi.

Ajans, saldırıda iki kişinin öldüğünü ve iki kişinin de yaralandığını belirtti.

Katamaran tipi feribotta 259'u yolcu ve 8'i mürettebat olmak üzere toplam 267 kişi bulunuyordu.

Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, 8 kişinin öldüğünü, 19 yolcunun kayıp olduğunu duyurdu.

Bakan Uraloğlu, 240 kişinin kurtarıldığını söyledi.

Gemi kaptanı ve yedi mürettebat Kıbrıs'ta gözaltına alındı.

KKTC Başbakanı Ünal Üstel, cumartesi günü yola çıkacak geminin kötü hava şartları nedeniyle seferi bugüne ertelediğini söyledi.

Gemi 30 Ağustos Pazar günü 11.58'de Girne limanından Mersin'deki Taşucu limanına doğru hareket etti.

İçişleri Bakanlığı'nın paylaştığı bilgiye göre, FİLOJET isimli yolcu gemisinin Girne Limanı'nın 4 mil (yaklaşık 7 kilometre) açığında su almaya başladığı ve batma tehlikesi geçirdiği bilgisi alındı.

Kaptanın yardım çağrıları üzerine sahil güvenlik ve liman yönetimince bölgeye kurtarma ekipleri sevk edildi.

Kayıp yolcuları arama çalışmaları sürüyor.

Arama yapılan bölgeye insansız hava araçlarının gönderildiği de kaydedildi.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, kayıplara ulaşmak için çalışmaların aralıksız sürdüğünü söyledi.

30 Ağustos Zafer Haftası kapsamında Kara Harp Okulu'nda 'Milli Savunma Üniversitesi Harp Okulları Diploma Alma ve Sancak Devir Teslim Töreni'nde konuşan Erdoğan, "Devletimizin tüm imkanlarını seferber ettiğimiz bu süreci biz de yakından takip ediyoruz" dedi.

Geminin işletmecisi Filo Denizcilik'ten yapılan açıklamada "kaza nedeniyle derin üzüntü" duydukları, yetkili arama kurtarma ekipleriyle tam koordinasyon halinde sahada çalışma yapıldığı belirtildi.

Şirketin kriz masası kurduğu ve yolcu yakınlarına bilgi akışı için özel hat oluşturulduğu aktarıldı.

Görgü tanıkları zorlu hava koşullarına işaret ederek kazaya rüzgar ve yüksek dalgaların neden olmuş olabileceğine işaret ederken uzmanlar söz konusu teknenin hafif bir malzemeden yapıldığını iddia etti.

Oylama ile, ülkede uzun süredir tartışılan AB üyeliği ikinci kez gündeme gelmiş ve yeniden rafa kalkmış oldu.

Dünkü oylamada seçmenlere "İzlanda, Avrupa Birliği ile üyelik müzakerelerine yeniden başlamalı mı?" şeklinde basit bir "evet" ya da "hayır" sorusu yöneltildi.

Referandumda, AB ile müzakerelerin yeniden başlatılmasına karşı çıkanların oranı yüzde 52,5, destekleyenlerin oranı ise yüzde 47,5 oldu.

İzlanda'nın kamuoyu yayıncısı, henüz tüm sandıklarda sayımın bitmediğini ancak kalan oyların sonucu değiştirmesinin neredeyse imkânsız olduğunu bildirdi.

NATO üyesi olan İzlanda, hâlihazırda AB'nin mal, hizmet, sermaye ve kişilerin serbest dolaşımına dayalı ortak pazarına dahil ve aynı zamanda Schengen bölgesinin de bir parçası.

Yeni kurallarla birlikte serbest fonların yalnızca bir şirkete ne kadar yatırım yapabileceği değil, şirketin borsada dolaşımda bulunan hisselerinin ne kadarını satın alabileceği de halka açıklık oranına göre sınırlandırıldı.

Düzenleme, bir serbest fonun tek bir şirkette aşırı ağırlık oluşturmasının yanı sıra, birden fazla fonun aynı hisseye yönelerek piyasadaki fiili dolaşımın önemli bölümünü kontrol etmesinin de önüne geçmeyi amaçlayan bir çerçeve oluşturuyor.

Bloomberght haberine göre, yeni sistemde serbest fonların bir şirketin fiili dolaşımdaki hisselerinden alabileceği miktar, doğrudan şirketin halka açıklık oranına bağlandı.

Buna göre, fiili dolaşım oranı yüzde 25’in altında olan şirketlerde serbest fon, dolaşımdaki payların en fazla yüzde 8’ine, fiili dolaşım oranı yüzde 25 ile yüzde 50 arasında olan şirketlerde yüzde 6’sına, fiili dolaşım oranı yüzde 50 ile yüzde 75 arasında olan şirketlerde yüzde 4’üne, fiili dolaşım oranı yüzde 75’in üzerinde olan şirketlerde yüzde 2’sine yatırım yapabilecek.

Böylece halka açıklığı düşük olan bir şirkette dahi serbest fonun dolaşımdaki hisselerin önemli bir bölümünü toplamasının önüne geçiliyor.

Örneğin bir şirketin halka açıklık yüzde 10 ise fon en fazla yüzde 0,8’lik payını alabilecek.

Yani halka açıklık oranı düşük bir şirkette fonun satın alabileceği toplam pay, şirketin toplam sermayesine göre çok daha düşük bir seviyede kalacak.

Tek fon değil, aynı yöneticinin yönettiği tüm fonlar da hesapta

SPK yalnızca tek bir serbest fonun pozisyonunu değil, aynı yöneticinin yönettiği fonların toplam pozisyonunu da dikkate alıyor. Aynı yöneticinin yönetimindeki, aynı kurucuya ait serbest fonlar dahil tüm menkul kıymet yatırım fonları birlikte değerlendirildiğinde, bir şirketin fiili dolaşımdaki paylarının; fiili dolaşım oranı yüzde 25’in altındaysa yüzde 16’sından, yüzde 25-50 arasındaysa yüzde 12’sinden, yüzde 50-75 arasındaysa yüzde 8’inden, yüzde 75’in üzerindeyse yüzde 4’ünden fazlasına sahip olunamayacak. Başka bir ifadeyle SPK, birden fazla fonun aynı hisseye yönelerek tek bir fonun ulaşamayacağı büyüklükte pozisyon oluşturmasını da sınırlıyor.

Yatırımcı şirket üzerinde kontrol sahibi ise sınır daha da aşağıda

Serbest fon yatırımcılarının yönetim hakimiyetine sahip olduğu bir şirkette ise sınır daha düşük tutuluyor. Böyle bir şirketin fiili dolaşımdaki paylarının yüzde 1’inden fazlası tek bir serbest fon tarafından alınamayacak. Aynı yöneticinin yönettiği, aynı kurucuya ait serbest fonlar dahil tüm menkul kıymet yatırım fonlarının toplam sahipliği ise fiili dolaşımdaki payların yüzde 2’sini aşamayacak.

Büyük pozisyonların toplamı yüzde 20’yi aşamayacak

Serbest fonlar açısından bir diğer önemli değişiklik de fon portföyündeki yoğunlaşmaya ilişkin. Yeni düzenlemeye göre, fon portföy değerinin yüzde 5’inden fazlasını oluşturan sermaye piyasası araçlarının toplam değeri, fon portföy değerinin yüzde 20’sini aşamayacak. Öte yandan aynı yöneticinin veya üst yönetiminin hakimiyetindeki ihraççıların sermaye piyasası araçlarında yapılabilecek toplam yatırım da fon portföy değerinin yüzde 20’siyle sınırlandırılıyor.

Tek şirkete borçlanma aracı yatırımına da sınır

Yoğunlaşma yalnızca hisse senetleriyle sınırlı değil. Bir serbest fon, tek bir ihraççının tedavülde bulunan borçlanma araçlarının yüzde 10’undan fazlasını portföyüne alamayacak. Yönetim sözleşmesine dayalı kira sertifikalarında da sınır yüzde 10, diğer kira sertifikalarında ise yüzde 25 olarak uygulanacak.

Serbest fonların başka yatırım fonlarına yaptığı yatırımlarda da sınır bulunuyor. Fon sepeti serbest fonlar dışındaki serbest fonlar, diğer fonların katılma paylarına portföylerinin en fazla yüzde 15’i kadar yatırım yapabilecek. Tek bir fona yapılabilecek yatırım ise yüzde 10’u aşamayacak.

Tüm yatırım fonlarında “tek şirkete” yüzde 10 çerçevesi

Yeni rehberde fonların tek bir ihraççıya yönelik yoğunlaşmasının hesaplanmasında yalnızca doğrudan hisse alımı değil, o şirkete dayalı türev araçlar ve swap işlemleri de dikkate alınıyor.

Fon Tebliği kapsamında bir fonun toplam değerinin yüzde 10’undan fazlasının tek bir ihraççının para ve sermaye piyasası araçlarına ve bunlara dayalı türev araçlara yatırılması mümkün değil.

Yeni rehber, bu hesabın nasıl yapılacağını da ayrıntılı biçimde ortaya koyuyor. Aynı ihraççının hisse ve borçlanma araçlarının yanı sıra varant, sertifika, saklı türev araçlar ve swap işlemleri de hesaplamaya dahil ediliyor.

Böylece fonun bir şirketteki gerçek ekonomik pozisyonunun yalnızca elindeki hisse miktarına bakılarak değil, türev ve benzeri araçlar da hesaba katılarak ölçülmesi sağlanıyor.

PYŞ’lere serbest fon ağırlığına göre ek sermaye yükümlülüğü

Portföy yönetim şirketleri açısından da yeni bir yükümlülük geliyor. Bir PYŞ’nin yönettiği aylık ortalama kolektif portföy büyüklüğünün yüzde 50’sinden fazlasının serbest fonlardan oluşması halinde, şirketin çıkarılmış sermayesini yüzde 10 oranında nakit artırması için SPK’ya başvurması zorunlu olacak. İlk kontrol 2026 hesap dönemi sonunda yapılacak. Bu yükümlülük, faaliyet yetki belgesinin alınmasını takip eden ikinci hesap dönemi sonundan itibaren başlayacak. Bu düzenlemeyle serbest fonların PYŞ’lerin toplam faaliyetleri içindeki ağırlığı arttıkça, şirketin sermaye tamponunun da güçlendirilmesi amaçlanıyor.

Bir yönetici en fazla 7 fon yönetecek

SPK, fonların yönetim tarafında da yoğunlaşmayı sınırlandırıyor. Bir portföy yöneticisi, serbest fonlar dahil en fazla 7 fonun portföy yönetiminde görevlendirilebilecek. Girişim sermayesi yatırım fonları ve gayrimenkul yatırım fonları bu hesabın dışında tutuluyor. Mevcut yapısı nedeniyle yedi fon sınırına hemen uyamayan şirketler için kademeli geçiş öngörülüyor. Buna göre 1 Ocak 2029'dan itibaren bir portföy yöneticisi en fazla 10 fon, 1 Ocak 2031'den itibaren ise en fazla 7 fon yönetebilecek. Ayrıca her fon için biri sorumlu olmak üzere en az iki portföy yöneticisi görevlendirilecek. Sorumlu portföy yöneticisi, fonun yatırım stratejisine, KAP'ta açıklanan sınırlamalara ve mevzuata uygun yatırım kararlarının alınmasından sorumlu olacak.

Serbest fonların sayısı da yöneticilere bağlandı

Bir portföy yönetim şirketinin kurduğu serbest şemsiye fona bağlı olarak ihraç edeceği serbest fonların sayısı, özel fonlar dahil olmak üzere, şirkette istihdam edilen portföy yöneticisi sayısını aşamayacak. Yeni sınır 29 Ağustos 2026'da yürürlüğe girecek. Mevcut durumda sınırı aşan PYŞ'lerin ise en geç 30 Haziran 2029'a kadar uyum sağlaması gerekecek.

Para piyasası fonlarına da yeni kurallar

Değişiklik yalnızca serbest fonlarla sınırlı değil. Para piyasası fonlarının portföy yapısında da önemli bir değişiklik yapıldı. Katılım fonları hariç para piyasası fonlarının portföylerinin en az yüzde 10'u devlet iç borçlanma senetleri veya Hazine'nin Varlık Kiralama Şirketi tarafından ihraç edilen kira sertifikalarına yönlendirilecek. Para piyasası ve kısa vadeli fonların Borsa İstanbul Pay Senedi Repo Pazarı'ndaki ters repo işlemleri de fon toplam değerinin yüzde 25'iyle sınırlandırılıyor. Yeni rehberin genel çerçevesi, fonların yatırım yapabileceği alanları tamamen daraltmaktan çok, tek bir hisse, şirket, ihraççı veya işlem üzerinde aşırı yoğunlaşmanın önüne geçmeye odaklanıyor.

PYŞ’lere 500 milyon TL sermaye şartı

SPK’nın yeni düzenlemesiyle PYŞ’lerin asgari başlangıç sermayesi, sahip oldukları faaliyet yetkilerine göre 250 milyon TL ile 500 milyon TL arasında belirlendi. Buna göre daha geniş kapsamlı faaliyet yetkisine sahip olacak portföy yönetim şirketlerinin en az 500 milyon TL başlangıç sermayesine sahip olması gerekecek. Daha sınırlı yetki kapsamındaki şirketler için ise asgari sermaye 250 milyon TL olarak uygulanacak.

Düzenlemeyle SPK, özellikle serbest fonların yönetiminde daha yüksek risk üstlenen ve daha büyük portföyleri yöneten şirketlerin finansal yapısının güçlü olmasını amaçlıyor. Yeni sermaye şartı, serbest fon ağırlığı yüksek PYŞ’lere getirilen ilave sermaye artırımı yükümlülüğünden de ayrı uygulanacak. Serbest fonların şirketin yönettiği aylık ortalama kolektif portföyün yüzde 50’sinden fazlasını oluşturması halinde, ilgili PYŞ’nin çıkarılmış sermayesini ayrıca yüzde 10 oranında nakit artırması gerekecek.

Listede dikkat çeken bir başka ülke Danimarka. Danimarka'ya yapılan 44.253 başvurunun yüzde 19,19'u reddedildi, düşük başvuru hacmine rağmen ret oranı Almanya'ya yakın seyretti. Macaristan da benzer bir tablo çizdi: 35.605 başvuruda ret oranı yüzde 18,14 olarak gerçekleşti.

Fransa (143.379 başvuru, yüzde 15,23 ret) ve İtalya (79.470 başvuru, yüzde 14,77 ret) orta düzeyde ret oranlarıyla listede yer aldı. Euronews haberine göre, buna karşılık Hollanda (yüzde 9,0), Bulgaristan (yüzde 10,1), İspanya ve Romanya (ikisi de yüzde 7,4) düşük ret oranlarıyla öne çıktı.

Listenin en düşük ret oranı Portekiz'de görüldü: yüzde 3,5. Ancak Portekiz'e yapılan başvuru sayısı sadece 3.921 ile listedeki en düşük hacim olarak dikkati çekti.

Saldırılar çarşamba ve perşembe günleri gerçekleşti. Bakanlık yaptığı açıklamada, "Görüşme sırasında Türkiye, Karadeniz'de insanların, malların, seyrüseferin ve çevrenin güvenliğinin sağlanmasının mutlak bir gereklilik olduğu konusunda uyarıda bulundu" ifadelerini kullandı.

Açıklamaya göre Türk konteyner gemisi Lider Bordo Mavi, çarşamba günü Rusya'nın Karadeniz kıyısı açıklarında seyrederken vuruldu. Ertesi gün, yük gemisini kurtarmak için gönderilen Lider Kocatepe isimli gemi de hedef alındı.

Bakanlık saldırılarda can kaybı olup olmadığını belirtmedi. Konteyner gemisi, Samsun Limanı'na çekildi.

Ankara, haftalardır Ukrayna ve Rusya'ya Karadeniz'de sivil gemilere yönelik saldırıları durdurma çağrısında bulunuyor.

Türk ticari gemileri Karadeniz'de çeşitli ülke bayrakları altında faaliyet gösteriyor ve bunlardan birçoğu, Ukrayna tarafından fırlatıldığından şüphelenilen dronlarla vuruldu.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, 8 Ağustos'ta Karadeniz'deki saldırılara "moratoryum" çağrısında bulunmuştu.

Ayvacık ilçesine bağlı Paşaköy'deki evinde rahatsızlanan Yılmaz, 112 Acil Çağrı Merkezi'ni aradı.

Bunun üzerine sağlık ekipleri, göğüs ağrısı şikayeti bulunan Yılmaz'ı ambulansla Ayvacık Devlet Hastanesine götürdü.

Buradan Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Hastanesi Koroner Yoğun Bakım Ünitesi'ne sevk edilen Yılmaz'ın burada Prof. Dr. Ercan Akşit tarafından anjiyo işlemine alındığı öğrenildi.

Sağlık Bakanından açıklama

Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, ünlü komedyenin durumu hakkında resmi X hesabından açıklama yaptı. Memişoğlu'nun açıklamasında şu ifadeler yer aldı:

"Değerli sanatçımız Cem Yılmaz’ın geçirdiği rahatsızlık nedeniyle gerekli tıbbi müdahaleler başarıyla gerçekleştirilmiştir. Genel durumu iyi olup tedavisi ve takibi koroner yoğun bakımda devam etmektedir.

Kendisine geçmiş olsun dileklerimi iletiyor, en kısa sürede sağlığına kavuşmasını temenni ediyorum."

Kardeşi: Durumu iyi

Cem Yılmaz'ın kardeşi Can Yılmaz yaptığı açıklamada, "Cem Yılmaz’ın durumu iyi. Geçirdiği kalp spazmının ardından gerekli müdahale vakit kaybetmeden yapıldı ve tedavi süreci başarıyla tamamlandı. Kendisi şu anda doktorlarının kontrolünde dinleniyor. Bu süreçte arayan, mesaj atan, dua eden ve iyi dileklerini gönderen herkese ayrı ayrı teşekkür ederiz" dedi.

Sekiz kez Olimpiyat altın madalyası kazanan Bolt, 2009'da 100 metreyi 9.58 saniyede koşarak insanlar için dünya rekorunu kırdı.

Robot, Çinli akıllı telefon üreticisi Honor'un ürettiği de dahil olmak üzere diğer iki robotu geride bıraktı. Honor'un ürettiği robot, test sürüşünde mesafeyi 9,32 saniyede kat etmişti.