Devlet üniversitelerinin örgün programlarında toplam 481 bin 684 kontenjanın 479 bin 392'sine yerleştirme yapıldı. Yalnızca 2 bin 292 kontenjan boş kaldı. Geçen yıl 5 bin 503 olan boş kontenjan sayısı yüzde 58,3 azaldı. Devlette lisans programlarının doluluk oranı yüzde 99,15, ön lisans programlarının doluluk oranı yüzde 99,98, toplam doluluk oranı ise yüzde 99,52 olarak gerçekleşti. Ön lisans programlarında yalnızca 37 kontenjan boş kaldı.

Ön lisans programlarındaki rekor doluluk, gençlerin mesleki ve teknik yükseköğretime güçlü ilgisini ortaya koydu. Başarı sırası barajı bulunan tıp, diş hekimliği, eczacılık ve hukuk programlarının devlet üniversitelerinin yurt içi kampüslerindeki genel kontenjanlarının tamamı doldu. Mühendislik programlarında doluluk yüzde 98'i aşarken matematik, fizik, kimya, biyoloji, tarih, coğrafya, işletme ve ekonomi programlarının devlet üniversitelerindeki genel kontenjanlarında da boşluk kalmadı. Vakıf yükseköğretim kurumlarındaki genel kontenjanların doluluk oranı ise yüzde 79,7 olarak gerçekleşti.

Yapay zeka, veri bilimi, siber güvenlik gibi bölümler yoğun ilgi gördü

YÖK'ün yapay zeka, veri bilimi, siber güvenlik ve dijital dönüşüm başta olmak üzere geleceğin mesleklerine yönelik açtığı programlar öğrencilerden yoğun ilgi gördü. Bu yıl ilk kez açılan İşletme ve Yapay Zeka, Paramedik, Hayvancılık Teknolojileri ve İşletmeciliği, İlaç Üretim Teknolojisi, Laboratuvar Hayvanları, Mobil Güvenlik Teknolojileri, Patlayıcı ve Enerjetik Malzemeler Teknikerliği ve Balıkçılık Teknolojisi programlarının kontenjanlarının tamamı doldu. Yapay zeka tabanlı lisans ve ön lisans programları da yüzde 100 doluluğa ulaştı. Yapay Zeka Mühendisliği, Yapay Zeka ve Makine Öğrenmesi, Yapay Zeka ve Veri Mühendisliği, Robotik ve Yapay Zeka, Yapay Zeka Destekli Kodlama ile Yapay Zeka Operatörlüğü programlarında kontenjan boş kalmadı. Devlet üniversitelerindeki öğretmenlik programlarının önemli bölümünde de kontenjanların tamamı doldu. Almanca, Coğrafya, Fransızca, Japonca, Matematik, Okul Öncesi, Özel Eğitim, Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık, Sınıf, Sosyal Bilgiler, Tarih, Türk Dili ve Edebiyatı ile Türkçe öğretmenliği programları yüzde 100 doluluğa ulaştı.

Açıköğretim ve uzaktan öğretimde de kontenjanlar doldu

Devlet üniversitelerindeki açıköğretim programları için ayrılan 89 bin 396 kontenjanın tamamına yerleştirme yapıldı. Uzaktan öğretim programlarındaki 8 bin 298 kişilik kontenjan da tamamen doldu. Vakıf üniversitelerinin uzaktan öğretim programlarına ayrılan bin 210 kişilik kontenjanın doluluk oranı yüzde 97,2 oldu. Başarı sırası barajı olan ve olmayan programlarındaki doluluk oranı ise yüzde 79 olarak gerçekleşti.

YKS'ye giren 2 milyon 255 bin 76 adaydan 2 milyon 187 bin 747'sinin yerleştirme puanı hesaplandı. Bu adaylardan 1 milyon 279 bin 439'u tercihte bulundu. Bu yıl Özel Yetenek Sınavı (ÖZYES) ve KKTC uyruklulara ayrılan kontenjanlar dahil yaklaşık 807 bin kontenjan bulunurken, ÖZYES'e ve KKTC uyruklu adaylara ayrılanlar hariç 766 bin kontenjan için tercih yapıldı. Örgün, açık ve uzaktan öğretim programlarının tamamı dikkate alındığında tercihte bulunan adaylardan 730 bin 854'ü bir yükseköğretim kurumuna yerleşme hakkı kazandı. Yurt içindeki devlet ve vakıf üniversitelerinin örgün ön lisans ve lisans programlarına yerleşen aday sayısı ise 619 bin 766 oldu.

Her 10 adaydan 4'ü ilk üç tercihinden birine yerleşti

Yerleştirme sonuçlarına göre, adayların yüzde 19'u ilk, yüzde 12'si ikinci, yüzde 9'u üçüncü tercihine yerleşti. Böylece adayların yüzde 40'ı ilk üç tercihinden birini kazandı. Dördüncü tercihine yerleşenlerin oranı yüzde 8, beşinci tercihine yerleşenlerin oranı yüzde 7 oldu. Böylece adayların yüzde 55'i ilk beş tercihinden birine yerleşti. Tercih yapma hakkına sahip olmasına rağmen herhangi bir tercih yapmayanların oranı tüm adaylarda yüzde 41,5, son sınıf öğrencilerinde yüzde 45,7 olarak gerçekleşti. Daha önce ortaöğretimden mezun olan ancak herhangi bir yükseköğretim programına yerleşmemiş adayların ise yüzde 70'i tercihte bulundu.

"Kontenjan politikamız yerleştirme sonuçlarına olumlu yansıdı"

YKS yerleştirme sonuçlarını değerlendiren YÖK Başkanı Erol Özvar, uyguladıkları kontenjan politikalarının olumlu etkilerini gördüklerini belirterek, "Sayın Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan'ın liderliğinde yükseköğretime erişimi artırmanın yanı sıra niteliği yükselten ve gençlerimizi Türkiye'nin geleceğine hazırlayan büyük bir dönüşüm gerçekleştirdik. Uyguladığımız kontenjan politikasının yerleştirme sonuçlarına olumlu yansımasından büyük memnuniyet duyuyoruz. Devlet üniversitelerimizde doluluk tarihi bir seviyeye ulaştı, neredeyse boş kontenjan kalmadı. Başarı sırası barajı bulunan tıp, diş hekimliği, eczacılık ve hukuk programlarında yüzde 100 doluluk sağlanması da bu politikanın isabetini açık biçimde gösteriyor" dedi.

Yeni çalışma takviminin uygulanmasından kısa bir süre sonra Pravda gazetesinde yayınlanan, memnuniyetsiz bir işçinin yazdığı mektup sorunları şöyle özetliyordu: “Eşlerimiz fabrikada, çocuklarımız okulda ve kimse bizi ziyaret edemiyorsa evde ne yapacağız?” diye soruyordu mektubu yazan. “Tatili yalnız geçirmek zorunda kalıyorsanız, tatil sayılmaz.” Ebeveynler, çocukları okuldayken evde yalnız kalıyor veya vardiyadayken çocukları gözetimsiz bırakıyordu. Ortak bir izin günü olmaması nedeniyle, geniş aile toplantıları imkansız hale geldi. İş gücü moral bozukluğu ve isteksizlik yaşadı, öngörülen verimlilik artışı asla gerçekleşmedi ve politika önce değiştirildi, sonra tamamen terk edildi.

Hafta sonları olmayan bir dünya imkansız gibi geliyor. Guardian'ın haberine göre, Cumartesi Gecesi Ateşi'nin, Çılgın Pazartesi'nin olmadığı bir dünya. Portsmouth Üniversitesi'nde sosyal ve kültürel tarih profesörü olan Brad Beaven, "Hafta sonu büyük önem taşıyor çünkü kolektif zamanın piyasa zamanı üzerindeki zaferini temsil ediyor. Bu sadece dinlenmekle ilgili değil, aynı zamanda endüstriyel saatten bağımsızlığı geri kazanmakla ilgili." diyor.

Çalışan insanların onuru ve insanlığı için kutsal olan Cumartesi ve Pazar günleri, mitoloji ve törenlerle doludur. Herkes hafta sonunun ne anlama geldiğini bilir. Cuma günü saat 16:58'de dizüstü bilgisayar kapağının sesi. Eve dönerken planlar. Hafta sonu kaldırımlarının yavaş temposu, koşuşturmadan sakinliğe geçiş. Ritüeller elbette zamanla değişti. Hafta sonu, yaşam evrelerinden geçerken şekil değiştirir, ancak her yinelemede siz ve akranlarınız arasında paylaşılan bir deneyim olarak kalır.

Londra Üniversitesi Birkbeck'te ekonomi profesörü ve "Cuma Yeni Cumartesi" kitabının yazarı Pedro Gomes, "20 yaşındayken geçirdiğim hafta sonu, 40 yaşında ve çocuk sahibi olduğum şu anki hafta sonundan çok farklıydı," diye gülüyor. "Gençken arkadaşlarınızla vakit geçirirsiniz, yaşlandıkça ailenizle birlikte olabilirsiniz. Sonunda torunlarınızla birlikte olabilirsiniz. Hayatımız boyunca hafta sonunun farklı biçimlerini deneyimliyoruz." diyor.

Artık nerede başlayıp nerede bittiğini belirlemek zor

Ancak günümüzde hafta sonunun nerede başlayıp nerede bittiğini belirlemek zor olabiliyor. Evden çalışma cuma günü çamaşırlar yıkanırken, e-postalar pazar günü yanıtlanıyor. Zorlu bir çarşamba gününden sonra telefonunuzdan kendinizi şımartmak için yapılan bir alışveriş, cumartesi günü yapılan bir gezinti kadar olası. Geleneksel cumartesi 15:00 futbol maçı, televizyon yayın akışında pazartesi akşamına kadar uzatıldı. İlk olarak 1956'da Richard Nixon tarafından öngörülen dört günlük çalışma haftası, Hollanda'da insanların ortalama 32,1 saat çalıştığı bir gerçeklik haline geldi. Cuma günü, kimse resmi evrakları imzalamadan, sessizce çalışma haftasından ayrılıyor. Bu da şu soruyu akla getiriyor: 2026'da "hafta sonu" ne anlama geliyor?

Hafta sonu kavramı sadece 100 yaşında

Şaşırtıcı bir şekilde, bildiğimiz anlamda hafta sonu kavramı sadece 100 yaşında. 1926'da Henry Ford, fabrikalarındaki işçilerin altı gün yerine beş gün sekiz saat çalışacaklarını ve ücretlerinde herhangi bir kesinti olmayacağını duyurarak haftanın şeklini değiştirdi. Ford hafta sonunu icat etmedi; bu fikir, sendikaların, dini grupların ve ilerici işverenlerin kampanyalarıyla bir yüzyıldır sessizce varlığını sürdürüyordu. Ancak Ford, bu fikrin arkasına önemli endüstriyel gücünü koyarak, iki günlük özgürlük dilimini hayata geçirdi.

Ford, Ekim 1926'da şirketinin Ford News dergisinde şöyle yazmıştı: "İşçiler için boş zamanın ya kaybedilen zaman ya da bir sınıf ayrıcalığı olduğu düşüncesinden kurtulmanın tam zamanı." Ford'un bu yeniliği, kısmen daha önceki icadı olan montaj hattına bir yanıt niteliğindeydi; montaj hattı verimliliği artırmış ancak işçileri yormuş ve fabrikalarda devamsızlık oranı %10'a kadar çıkmıştı. Makalesinde, işin içinde kişisel çıkarların da olduğunu gizlemedi. "Daha fazla boş zamanı olan insanlar, araçlarla daha fazla ulaşım ihtiyacı duyarlar," diye devam etti. Günübirlik geziler modası, otomobil satmak için etkili bir pazarlama aracıydı. Bu arada, fabrikaları, çalışma saatlerinin azalmasına rağmen istikrarlı bir verimlilik seviyesini korudu. 1938'de, Büyük Buhran'da artan işsizlik oranlarıyla karşı karşıya kalan ABD genelinde, beş günlük çalışma haftası resmen kabul edildi.

Atlantik'in Avrupa tarafında, Boots eczane zinciri öncüydü. 1933'te şirket, Nottingham'da yeni bir fabrika açtı ve bu fabrika o kadar verimli oldu ki kısa sürede stok fazlası oluştu. İşsizliğin %25 olduğu bir dönemde çalışanlarını işten çıkarmak istemeyen John Boot, Cumartesi sabah vardiyasını sona erdirdi ve 5.000 kişilik iş gücünün çalışma saatlerini ücretlerden kesinti yapmadan azalttı. Bu ticari olarak başarılı oldu, devamsızlık oranlarında düşüşe yol açtı ve 1934'te Boots'un politikası olarak benimsendi. Aktör Eddie'nin büyük dedesi olan Richard Redmayne'in başkanlığındaki bir hükümet soruşturması, "beş günlük çalışma haftasının deneysel olarak uygulanmasına ilişkin bir inceleme" yayınladı ve "uzun bir hafta sonu dinlenmesinin ve rahatlamasının fizyolojik ve psikolojik etkilerinden kaynaklanan çalışanların dayanıklılığında ve canlılığında bir iyileşme" olduğunu belirtti. Yavaş yavaş, hafta sonu uygulaması ivme kazandı. Beaven'e göre, İngiltere'de "20. yüzyılın başlarındaki hafta sonu uygulaması genellikle Cumartesi ve Pazar günlerinin yarım gün olarak kabul ediliyordu." "İki günlük tam hafta sonu tatili, ancak İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra yaygın olarak benimsendi."

Sanayileşmeden önce, hayvanlar ve ekinler uzun süre ihmal edilemeyeceği için, ardışık boş gün kavramı pek yoktu. Çalışma, hava ve mevsimlere göre belirlenirdi; saatten çok güneş daha önemliydi. Fabrikalar, düdükleri ve saatleriyle zamanın işleyiş biçimini değiştirdi. Vardiyaların ve maaş günlerinin mekanize ritmi, mevsimlerin eski ritimlerini bastırdı.

Çalışma hayatı daha katı bir şekilde organize edildikçe, boş zamanın da aynı şekilde organize edilebileceği olasılığı ortaya çıktı. İzin günleri sadece çalışanlara verilen bir taviz değil, aynı zamanda tüketim kapitalizminin de bir motoru haline geldi. Hafta sonları boş zamanı olanlar spor stadyumlarına gider, piknik sepetleri ve yeni kıyafetler alır, sinema biletlerine ihtiyaç duyarlardı. 20. yüzyılın sonlarına doğru, ucuz uçuşların ortaya çıkmasıyla bu durum mini tatil olarak evrimleşti : hafta sonuna sığacak şekilde tasarlanmış minyatür bir tatil. Bir zamanlar ekonominin zıttı olan boş zaman, ekonominin bir parçası haline geldi.

Şu anki durum ne ?

Günümüzde, üst kat-alt kat ayrımı, hibrit çalışanlar ve işlerini asla uzaktan yapamayacak olanlar arasında yaşanıyor. Vardiyalı çalışma ile beyaz yakalı işlerin göreceli esnekliği arasındaki eski bir ayrım daha da derinleşti. Kopenhag merkezli danışmanlık şirketi Future Navigator'ın kurucu ortağı Liselotte Lyngsø gibi düşünürler, işgücünün giderek nerede ve ne zaman çalışacaklarını seçen bilgi işçileri olan "zaman sahipleri" ve sağlık hizmetleri, vardiyalı çalışma veya Amazon veya Deliveroo şoförlüğü gibi işleri saate sıkı sıkıya bağlı kalan "zaman köleleri" olarak ikiye ayrıldığını savunuyor.

“Zaman sahipleri” için Cuma, hızla modern zamanların Aziz Pazartesisi'ne dönüşüyor. Çalışma haftasının son gününün, uzaktan çalışanlar için gayri resmi bir yarım vardiya haline geldiği giderek daha açık bir sır: takvim teknik olarak açık, ancak hem beyin hem de dizüstü bilgisayar çoğunlukla bekleme modunda. Gomes, 2023 yılında Portekiz'de 41'den fazla kamu ve özel şirketin katılımıyla dört günlük çalışma haftası üzerine altı aylık bir deneme yürüttüğünde , “çalışma saatlerini azaltamayan kuruluşlar – örneğin bir kreş – her hafta farklı bir izin günüyle vardiyalı çalıştı. Diğer firmalar Cuma gününü tamamen kaldırma kararı aldı. Hafta içi izin günleri ne olursa olsun, birçok çalışanın o güne biraz farklı yaklaştığını, 'hayat işlerini' halletmek için kullandığını ve böylece Cumartesi ve Pazar günlerini boş geçirebildiğini gördük. Hafta sonu sadece saat sayısıyla ilgili değil, aynı zamanda toplulukların bağlantı kurması için bir koordinasyon aracıdır.”

Çalışanlar için Cumartesi ve Pazar günlerinin de, akıllı telefon çağında iş e-postalarının ve çalışma saatleri dışında ulaşılabilir olmanın getirdiği yoğun iş yükü altında olduğunu belirtmek gerekir. Gomes, "Bunlar aynı madalyonun iki yüzü," diyor. İş yoğunlaşıyor ve baskıyı absorbe etmek için hafta sonu uzuyor. "İletişimin hızı, artık sürekli kesintilerle yaşadığımız anlamına geliyor ve derinlemesine çalışma veya gerçek dinlenme için yer bulmak zor. Yine de, çalışma haftasını 100 yıl öncekiyle neredeyse aynı şekilde yapılandırmaya devam ediyoruz. Bunun işe yaramaması şaşırtıcı değil."

Bu nedenle, bütçeyi dengelemek için üç günlük bir hafta sonu öneriliyor. Ama bu tamamen anlamsız bir "uyanış" fikri mi? Artık çalışmanın anlamını bilmeyen tembel bir iş gücü tarafından uydurulmuş, gerçekleşmesi imkansız bir fikir mi?

İngiltere'de değişim için öncülük eden 4 Günlük Çalışma Haftası Vakfı, dört günlük çalışma haftası pilot uygulamasına katılan 61 şirketten 56'sının uygulama sona erdikten sonra da devam etmeye karar verdiğini belirtiyor. Vakıf, deneme süresi boyunca ortalama %35 gelir artışı ve %57 personel ayrılma oranında düşüş olduğunu kaydediyor. Şu anda İngiltere'de dört günlük çalışma haftasına resmi olarak kayıtlı 260 şirket bulunuyor.

Hafta sonunu paylaşanlar ve hafta sonunu köle gibi yaşayanlar, beş günlük, dört günlük veya daha düzensiz, hafta sonlarına daha az uygun vardiyalı çalışanlar arasındaki ayrım sorunludur çünkü hafta sonu paylaşılmak üzere tasarlanmıştır.

Her neslin kendine özgü ortak ritüelleri vardır. Boomer'lar Cumartesi gecesi film izlemeyi sever, X kuşağı Pazar öğle yemeğine takıntılıdır, milenyum kuşağı çiftçi pazarına akın etmeyi severken, Z kuşağı nedense TikTok'ta viral olan fırın ürünleri için kuyrukta beklemekten zevk alır. Hatta Pazar sendromu bile, herkesin aynı şeyi hissettiğini bilmekle yönetilebilir hale gelir. Zaman sahipleri ve zaman köleleri arasında, miras yoluyla elde edilen zenginlik ve giderek zayıflayan maaş akışı arasında uçurum genişledikçe, hafta sonu bir deneyimden çok nostaljik bir anı gibi hissettirmeye başlar.

Komik olan şu ki, başlangıçta teknoloji ufkumuzu genişletmişti. Demiryolları sıradan insanlara kıyıya ulaşma imkanı sağladı; seri üretim bisikletleri ve arabaları uygun fiyatlı hale getirdi. Teknoloji ancak son zamanlarda, hafta sonlarından hayatı emen bir enerji vampirine dönüştü.

Son on yılda çevrimiçi otobiyografi herkesin ücretsiz ek işi haline geldi; öyle ki, arkadaşlarınızla brunch'ta buluşmadan önce tatil fotoğraflarınızı çoktan görmüş oluyorsunuz. Arkadaşlıklarımızın çevrimiçi ortama taşınması çok modern bir olgu; bu haftanın aile kavgası, pub'da buluşmaya gerek kalmadan mesaj balonlarında ve sesli notlarda uzun uzun tartışılıyor. Buna, plan yapmanın ve iptal etmenin aynı sosyal ritüelin iki parçası haline geldiği ve "Nasıl hissettiğime bakacağım"ın kabul edilebilir bir yanıt haline geldiği "yumuşak bağlılık"ın pandemi sonrası normalleşmesini de ekleyin; ve hafta sonunun temel bir unsuru olan aslında diğer insanlarla görüşme konusunda daha az başarılı hale geldik.

Sovyetler, başkaları da izinli olmadıkça bir günlük iznin pek bir işe yaramadığını keşfetti; Ford, işçilerin kendilerini yeniden bulmaları için zamana ihtiyaç duyduklarını anladı, hatta bu zamanı araba satın alarak geçirmelerini umuyordu. 100 yaşında olan iki günlük hafta sonu, kenarlarından yıpranmaya, Cuma gününe sızmaya ve Pazar gecesi e-postalarıyla kemirilmeye başladı. Hafta sonu değişmeye devam edecek, çünkü iş değişmeye devam ediyor. Ama yine de her zaman işin icat ettiği en iyi şey olmaya devam edecek.

Katkı payı alınmayacak, devlet ödemeleri yüzde 40 artıracak

Eğitimlerini program süresi içerisinde tamamlayan öğrencilerden bu yıl da herhangi bir öğrenci katkı payı talep edilmeyecek. Bu öğrencilerin ödemesi gereken tutarlar doğrudan devlet tarafından karşılanırken, devletin üniversitelere yapacağı bu ödemelerde yüzde 40 oranında artışa gidileceği karara bağlandı.

Şehit yakınları ve engelli öğrencilerden ücret alınmayacak

Yayımlanan kararda dezavantajlı gruplara yönelik önemli muafiyetler de yer aldı. Terörle Mücadele Kanunu kapsamında görev başındayken hayatını kaybedenlerin eş ve çocukları ile maluller, şeref aylığı alanlar ve bu kişilerin ailelerinden eğitim süresi veya yaş sınırı aranmaksızın hiçbir ücret alınmayacak. Benzer şekilde, engelli öğrencilerin eğitim hayatını kolaylaştırmak amacıyla, ikinci ve uzaktan öğretimde eğitim gören engelli öğrencilerin öğrenim ücretlerinden engellilik oranları kadar indirim yapılacak. Birinci ve açık öğretimde okuyan engelli öğrencilerden ise katkı payı tamamen kaldırıldı. Kayıt döneminde gerekli muafiyet veya sağlık belgelerini ibraz edemeyen öğrenciler, bu belgeleri daha sonra üniversitelerine sunduklarında ödedikleri tutarları iade alabilecekler.

Üniversitelerde yabancı öğrenci ücretleri yeniden belirlendi

Türkiye'deki üniversiteleri tercih eden uluslararası öğrenciler için de ücret politikaları yeniden şekillendi. Yurt dışı kontenjanından kabul edilecek öğrencilerin ödeyeceği öğrenim ücreti, bölümün cari hizmet maliyetinin en az iki katı olacak şekilde üniversite yönetimleri tarafından belirlenecek. Ancak Türkiye'de ikamet izni bulunan ve aynı aileden birden fazla kişinin devlet üniversitelerinde okuması durumunda, bu öğrencilere yüzde 25'ten az olmamak kaydıyla kardeş indirimi uygulanacak.

Kararda geçtiğimiz yıl başlatılan uygulama sürdürülerek, kendisi veya ailesi Filistin'in Gazze şehrinde ikamet eden tüm ön lisans, lisans, yüksek lisans ve doktora öğrencilerinin eğitim masraflarının tamamen devlet tarafından karşılanmasına karar verildi. Ayrıca Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) uyruklu olup YKS ile yerleşen öğrenciler de Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarıyla aynı harç esaslarına tabi tutulacak.

Gelirin yüzde 10’u öğrencilere ayrılacak

Üniversitelerin ikinci öğretim programlarından elde edilen gelirlerin kullanımı da kararda açıkça sınırlandırıldı. Bu programlardan toplanan öğrenim ücretlerinin yüzde 10'luk kısmı, doğrudan öğrencilerin barınma, beslenme, sağlık ve kültür gibi temel sosyal ihtiyaçlarının karşılanması için ayrılacak. İkinci öğretim programlarında öğrenci sayısının 10 ve altına düşmesi durumunda ise bu sınıflar YÖK'ün onayıyla birinci öğretime dahil edilecek ve öğrenciler sadece birinci öğretim şartlarından sorumlu tutulacak.

Yabancı dille eğitim veren programların ücretlerinin normalin 1,5 katı olarak uygulanacağı belirtilirken, öğrencilerin bütçesini korumak adına kesin bir yasak da getirildi. Yeni kayıt veya kayıt yenileme dönemlerinde öğrencilerden, açık öğretim materyal ücretleri hariç olmak üzere, her ne ad altında olursa olsun katkı payı ve öğrenim ücreti dışında gizli veya ek bir ücret kesinlikle talep edilemeyecek.

Fakültelere göre yıllık öğrenci katkı payları

2026-2027 eğitim öğretim yılı için belirlenen yıllık öğrenci katkı payı tarifeleri şu şekilde sıralandı:

Tıp fakülteleri: 4 bin 386 TL

Diş hekimliği fakültesi: 3 bin 669 TL

Eczacılık fakültesi: 2 bin 569 TL

Veteriner fakültesi: 2 bin 911 TL

Havacılık ve Uzay Bilimleri Fakültesi (Pilotaj ve Hava Trafik Kontrol Programı): 3 bin 491 TL

Teknik Eğitim Fakültesi: 2 bin 984 TL

İTÜ İşletme Fakültesi Mühendislik: 2 bin 996 TL

Bilgisayar ve Bilişim Fakültesi, Bilgisayar ve Bilişim Bilimleri Fakültesi, Elektrik-Elektronik Fakültesi, Havacılık ve Uzay Bilimleri Fakültesi, İnşaat Fakültesi, Kimya Metalurji Fakültesi, Maden Fakültesi, Makina Fakültesi, Mühendislik Fakültesi, Mimarlık Fakültesi ve benzeri mühendislik-mimarlık programlarında katkı payı 2 bin 876 TL olarak belirlendi.

Denizcilik Fakültesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, Müzik ve Sahne Sanatları Fakültesi, Su Ürünleri Fakültesi gibi programlarda katkı payı 2 bin 343 TL oldu. Fen Fakültesi, Fen-Edebiyat Fakültesi (Fen Programı) ve Temel Bilimler Fakültelerinde ise bu tutar 2 bin 111 TL olarak açıklandı.

Hukuk Fakültesi, İktisat Fakültesi, İşletme Fakültesi, Siyasal Bilgiler Fakültesi ve İktisadi ve İdari Bilimler Fakültelerinde katkı payı 2 bin 323 TL olarak kaydedildi. Dil, Tarih ve Coğrafya Fakültesi, İlahiyat Fakültesi, Eğitim Fakültesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Hemşirelik Fakültesi, İletişim Fakültesi ve benzeri sosyal/beşeri bilimler programlarında katkı payı 2 bin 111 TL oldu. Açıköğretim Fakültesi'nde ise katkı payı 479 TL olarak belirlendi.

Yüksekokul ve meslek yüksekokullarında tarife

Yüksekokul ve meslek yüksekokullarında uygulanan katkı payı tutarları da netleşti:

Devlet Konservatuvarı: 4 bin 373 TL

Sivil Havacılık Yüksekokulu (Pilotaj ve Hava Trafik Kontrol Programı): 3 bin 491 TL

Sivil Havacılık Yüksekokulu: 2 bin 876 TL

Mesleki Teknoloji Yüksekokulu, Tütün Eksperliği Yüksekokulu ve Bilişim Teknolojisi Yüksekokulu: 1.688 TL

Bankacılık ve Sigorta, Sağlık, Turizm, Beden Eğitimi, Hemşirelik ve benzeri yüksekokullarda: 1.414 TL

Meslek yüksekokulları bünyesindeki Adalet, Sağlık Hizmetleri, Bilgisayar, Sivil Havacılık, Sosyal Bilimler ve Teknik Bilimler gibi ön lisans programlarında da belirlenen kural ve tarifeler geçerli olacak. Yabancı Dil Destek Birimleri ile Hazırlık sınıflarında ödemeler öğrencinin kayıtlı olduğu fakülte esaslarına göre yapılacak.

İkinci öğretim ve uzaktan öğretim ücretleri

İkinci öğretim ve uzaktan öğretimde eğitim alacak öğrencilerin ödeyeceği yıllık öğrenim ücretleri de ilan edildi:

Veteriner Fakültesi: 15 bin 844 TL

Havacılık ve Uzay Bilimleri Fakültesi (Pilotaj ve Hava Trafik Kontrol Programı): 31 bin 694 TL

Teknik Eğitim Fakültesi: 8 bin 520 TL

Mühendislik, Mimarlık, Ziraat ve Teknoloji fakültelerinde: 11 bin 348 TL

Hukuk, İktisat, İşletme ve İİBF fakültelerinde: 8 bin 574 TL

Eğitim, İlahiyat, Sağlık, İletişim ve Beşeri Bilimler fakültelerinde: 7 bin 625 TL

Fen-Edebiyat ve İletişim Bilimleri fakültelerinde: 7 bin 140 TL

Yüksekokullarda ikinci öğretim: 8 bin 574 TL (Engelliler Entegre Yüksekokulu: 14.286 TL)

Meslek yüksekokulları ikinci öğretim: 5 bin 712 TL

Shakhtar Donets Teknik Direktörü Arda Turan, Necip Uysal için sosyal medya hesabından duygusal bir veda mesajı yayımladı.

Uzun yıllar Beşiktaş formasını giyen Necip Uysal'a övgü dolu sözlerle seslenen Arda Turan, tecrübeli futbolcunun hem saha içindeki mücadelesine hem de karakterine vurgu yaptı.

Arda Turan, Necip Uysal için şu ifadeleri kullandı:

"Sevgili kardeşim Necip. Sana her zaman 'Kardeşim' diye hitap etmekten gurur duydum. Futbola kattığın tüm güzellikler için sana kalbimin en derin yerinden teşekkür ediyorum. Bize bu oyunu 'güzel' oynamanın, 'güzel' rekabet etmenin, 'güzel' durmanın, 'güzel' konuşmanın ne kadar önemli olduğunu gösterdin hep. Alın terinle, güzel kalbinle, Türk gençliğine örnek olacak bir hikayenin kahramanı oldun. Sana futbol hayatın kadar güzelliklerle dolu, yüzünün hep güldüğü bir gelecek diliyorum. Yolun açık olsun güzel kardeşim."

Necip Uysal da Arda Turan'ın paylaşımına teşekkür ederek şu sözlerle karşılık verdi:

"Çok kıymetli Arda Hocam, bu güzel sözleri senden duymak benim için büyük bir onur. Umarım bundan sonraki hikayem de seninki kadar güzel ve başarılı olur."

İngiltere merkezli Guardian'ın görüştüğü kitapçılar, ABD, Kanada, Avrupa kıtası ve İngiltere'den alıcılardan sipariş aldıklarını söylüyor. Bu artış dünya genelinde de gözlemleniyor; ABD, Avustralya ve Avrupa'daki kitapçılar da alışılmadık siparişler aldıklarını bildiriyor.

Northumberland, Alnwick'teki Barter Books'un ortak sahibi Stuart Manley, üç ay önce gelmeye başlayan siparişlerin, spor veya otomobilcilik gibi temalar altında gruplandırılma şeklindeki tipik kalıba uymadığı için alışılmadık olduğunu söyledi. "Bu kesinlikle garip bir kitap kombinasyonu," diyen Manley. "Normalde kitap sıralaması bir tema üzerine kurulu olur ama bu tamamen farklı bir tarzda." ifadelerini kullandı.

Son siparişler arasında John le Carré'nin "Misyon Şarkısı" adlı eserinin Estonca çevirisi, Anne Brontë'nin "Agnes Grey" adlı eserinin belirli bir baskıdan bir nüshası ve aylık bir dergi olan "Savaş Gemisi"nin Ekim 1983 sayısı yer alıyordu. Manley, üç alıcıya toplamda yaklaşık 4.000 sterlin karşılığında "yüzlerce" rastgele kitap sattığını söyledi.

İrlanda'nın Claregalway kentindeki MW Books'un sahibi Jim Shaughnessy, işletmesinin Mayıs ayından bu yana büyük ve çeşitli siparişler aldığını söyledi.

“Bunlar düzensiz, muhtemelen makine güdümlü ve tematik açıdan pek bir değere sahip değiller; 18. yüzyıl Afrika'sındaki tarım aletleri hakkındaki kitaplardan 1950'lerin yarış arabası sürücülerinin biyografilerine kadar uzanıyorlar,” dedi. “Şahsen, herhangi bir müşterinin satın aldıklarıyla ne yapacağına karar verme hakkımız olduğunu düşünmüyorum, ancak nelerin seçildiğini görmek oldukça merak uyandırıcı.”

Bath'taki BookLovers of Bath'in sahibi David Gower-Spence, Mayıs ve Temmuz ayları arasında, Guardian'ın bu makale için iletişime geçtiği diğer satıcıların da belirttiği alıcılardan yaklaşık 200 kitaplık yoğun bir sipariş aldığını söyledi.

Kanada merkezli ve diğer medya haberlerinde de yer alan Zoom Books, kendisini "Kuzey Amerika'nın önde gelen kitap geri dönüşüm şirketi" olarak tanımlıyor. Gower-Spence, "Bir süre çok bunaltıcıydı ve ben nispeten iyi organize olmuş biriyim," dedi.

İngiltere merkezli, isminin açıklanmasını istemeyen bir ikinci el kitap satıcısı, bazı rastgele siparişlerin farklı alıcılardan geldiğini ancak aynı adrese teslim edildiğini söyledi. Kaynak, "Bu siparişlerin arkasındaki takma adlar, deneyimli kitap satıcıları için bile çok belirsiz" dedi.

Farklı alıcılar tarafından kullanılan bir teslimat posta kodu, Heathrow havaalanı yakınlarındaki bir grup kargo deposuna işaret ediyor.

Ocak ayından bu yana benzer alıcılardan binlerce sterlin değerinde 6.000 kitap siparişi alan kitapçı, alıcıların "en yüksek fiyatı" ödediklerini ve toplu alım yapmalarına rağmen indirim talep etmediklerini söyledi. "Bu durum ikinci el kitap satış sektörünü alt üst ediyor çünkü bu sektör için alışılmadık bir durum," diyen kitapçı. "Görünüşe göre ya bir insan ya da bir makine ikinci el kitap pazarına giriyor ve satın aldıkları şey, piyasadaki genel eğilimler açısından mantıklı değil." ifadelerini kullandı.

Gelen siparişlerdeki bu artış, kitapçılar arasında yapay zeka şirketlerinin kitapları satın alıp içeriklerini tarayarak imha etmeden önce geri dönüştürdüğü yönünde spekülasyonlara yol açtı.

Manley şöyle dedi: "Benim teorim şu ki, yapay zekâya harcanan devasa miktarda para israf ediliyor."

Washington Post bu yıl , önde gelen yapay zeka şirketi ve Claude chatbot'unun geliştiricisi Anthropic'in , kitapları satın almak ve içeriklerinin taranabilmesi için ciltlerini kesip geri dönüşüme göndermek üzere on milyonlarca dolar harcadığını ortaya çıkardı.

Anthropic ise açıklamasında şunları kaydetti:

“Claude, kamuya açık web verileri, ticari olarak edinilen veri kümeleri ve kendi ürettiğimiz verilerin bir karışımı üzerinde eğitilmiştir. Kitaplardan veri toplamak, yapay zeka endüstrisinde büyük dil modellerini eğitmek için yaygın olarak kullanılan bir yaklaşımdır. Veri toplama programlarımızın hiçbiri nadir veya antika kitapları satın alıp imha etmez.”

Geçtiğimiz ay, teknoloji haber sitesi 404 Media, bir kitap veri tabanının kitapçılara "dünyanın en iyi yapay zeka eğitim verilerinin bir rafta durduğunu" söylediğini ve 2022'den önce yayınlanan kitapların, metinlerinin chatbot'lar tarafından üretilmiş olabilecek materyallerden arındırılmış olması nedeniyle yapay zeka şirketleri için ideal malzeme olduğunu eklediğini bildirdi. Söz konusu veri tabanı olan ISBNdb, raporun "piyasa ilgisini test etmek" amacıyla oluşturulmuş ve daha sonra kaldırılmış bir web sayfasına dayandığını söyledi.

ChatGPT gibi yapay zeka araçları, yanıt üretmelerine yardımcı olmak için çok büyük miktarda veri üzerinde "eğitilir"; bu gereklilik, teknoloji şirketlerini yeni modeller oluşturmak için yeni veri kaynakları aramaya yöneltmiştir. Bazıları ChatGPT'nin ortaya çıkışından on yıllar önce yayınlanmış ve çevrimiçi olarak bulunmayan ikinci el kitaplar, yeni veri kaynağı olabilir.

Kitap satıcılarına yönelik bir çevrimiçi forumdaki bir gönderide şöyle yazıyordu: "Yazık ki bunların hepsi yapay zeka eğitimi için kullanılacak ve bu nedenle kapakları sökülüp sonunda kağıt hamuruna dönüştürülecek."

Diğer paylaşımlarda düzensiz siparişlere şaşkınlık ifade edilirken, bazıları da istekler arasında 1726'da yayınlanan Gulliver'in Seyahatleri gibi kamuya açık çevrimiçi alanda ücretsiz olarak bulunabilen kitapların yer alması nedeniyle bunların yapay zeka eğitimi için mi tasarlandığını sorguladı.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın imzasıyla yayımlanan kararlarla Jandarma Genel Komutanlığı'nda 7 general ve 18 albay 30 Ağustos'tan itibaren geçerli olmak üzere bir üst rütbeye terfi ettirildi.

Kararla, 78 general ve albayın görev yerleri değiştirildi.

Hava Eğitim Komutanı Orgeneral Erdoğan Gür, Muharip Hava Kuvvetleri Komutanlığı'na atandı.

2'nci Ordu Komutanı Korgeneral Zorlu Topaloğlu ise Ege Ordu Komutanı oldu.2'nci Ordu Komutanlığı'na Korgeneral Gültekin Yaralı, 3'üncü Ordu Komutanlığı'na ise Korgeneral Burhan Aktaş getirildi.

Kıbrıs Türk Barış Kuvvetleri Komutanı Korgeneral Sebahattin Kılıç Genelkurmay Başkanlığı emrine alındı. Yerine ise 7'inci Kolordu Komutanı Korgeneral Ertan İnaltekin atandı.

Tümgeneral İsmail Özcan, Genelkurmay İstihbarat Başkanlığı görevine getirildi. Koramiral Mustafa Kaya ise Donanma Komutan Yardımcısı olarak atandı.

Türkiye'nin ilk astronotu Tuğgeneral Alper Gezeravcı da 5'inci Ana Jet Üs Komutanı oldu.

Kara ve Hava Kuvvetleri'nde ilk kez iki kadın albay tuğgeneral rütbesine yükseltilmişti. O isimlerden Tuğgeneral Armağan Özel Kara Havacılık Daire Başkanı, Tuğgeneral Özlem Karapınar ise Hava Eğitim Komutanlığı Kurmay Başkanı oldu.

Jandarma ve Sahil Güvenlik

Atama kararına göre, Jandarma Genel Komutanlığı'na mensup 7 general ve 18 albay, 30 Ağustos'tan itibaren geçerli olmak üzere bir üst rütbeye terfi edildi. Tümgeneraller Ünsal Bulut ve Murat Bulut korgeneralliğe, Tuğgeneraller Hüseyin Bekmez, Hamdi Gülpınar, Ömer Ersever, Ferruh Taraktaş ve Mustafa Bakçepınar tümgeneralliğe terfi ettirildi. Albaylar Celal Kürşad Konukçu, Şenol Şenoğlu, İsa Karahasanoğlu, Cezmi Yalınkılıç, Sadık Gülecen, Mesut Karabulut, Sadi Akman, Engin Özkul, Mustafa Tetik, Hakan Uğurlu, Özer Küçükuysal, Volkan Güner Güngör, İsmail Terzi, Halil Coşkun, Uğur Arslan, Tansu Utku, Muhammed Sever ve Mustafa Şaşmaz tuğgeneralliğe terfi edildi.

Jandarma komutanlıklarında yer değişiklikleri

Kararla, İstanbul İl Jandarma Komutanı Korgeneral Yusuf Kenan Topçu Van Jandarma Asayiş Kolordu Komutanlığı'na, Van Jandarma Asayiş Kolordu Komutanı Korgeneral Ünsal Bulut Jandarma Genel Komutanlığı Yardımcılığına, Asayiş Başkanı Korgeneral Murat Bulut Jandarma Genel Komutanlığı Yardımcılığına, İzmir İl Jandarma Komutanı Tümgeneral Metin Düz Asayiş Başkanlığı'na, Ankara İl Jandarma Komutanı Tümgeneral Cengiz Yıldız Erzurum İl Jandarma Komutanlığı'na, Bursa İl Jandarma Komutanı Tümgeneral İdris Tataroğlu İstanbul İl Jandarma Komutanlığı'na, Diyarbakır İl Jandarma Komutanı Tümgeneral Tarık Hekimoğlu ise Ankara İl Jandarma Komutanlığı'na getirildi. Ayrıca Jandarma Genel Komutan Yardımcıları Orgeneral Hüseyin Kurtoğlu ve Korgeneral Münir Güzel, Jandarma Lojistik Komutanı Tümgeneral Ersel Özer, Personel Başkanı Tümgeneral Mustafa Erdem ve 12 ilin komutanı Jandarma Genel Komutanlığı emrine alındı.

Sahil Güvenlik Komutanlığı’nda terfi ve yer değişiklikleri

Kararla, Sahil Güvenlik Komutanlığı'na mensup Tümamiral Cengiz Fitoz koramiralliğe, Albay Önder Göksel tuğamiralliğe terfi ettirildi. Sahil Güvenlik Karadeniz Bölge Komutanı Tuğamiral Ahmet Bahadır Sahil Güvenlik Eğitim ve Öğretim Komutanlığı'na, Sahil Güvenlik Eğitim ve Öğretim Komutanı Tuğamiral Gürkan Erken Sahil Güvenlik Komutanlığı Denetleme, Teftiş ve Tetkik Başkanlığı'na, Sahil Güvenlik Akdeniz Bölge Komutanı Tuğamiral Gökhan Gücüyen Sahil Güvenlik Karadeniz Bölge Komutanlığı'na, Sahil Güvenlik Komutanlığı Harekat Başkanı Tuğamiral Alpaslan Baysal Sahil Güvenlik Akdeniz Bölge Komutanlığı'na, Sahil Güvenlik Komutanlığı İstihbarat Başkanı Tuğamiral Önder Göksel Sahil Güvenlik Komutanlığı Harekat Başkanlığı'na getirildi.

Öte yandan, kararla Kara Kuvvetleri Komutanlığı'nda 123 general, Deniz Kuvvetleri Komutanlığı'nda 38 amiral ve Hava Kuvvetleri Komutanlığı'nda 44 generalin görev yerlerinde değişikliğe gidildi.

Reform UK lideri, Temmuz ayında kripto para milyarderi Christopher Harborne'dan aldığı 5 milyon sterlinlik hediye ile ilgili derinleşen skandalı örtbas etmek amacıyla ara seçimleri tetiklemişti .

Rekor sayıda, tam 34 adayın kıyı bölgesindeki seçim yarışına girdiği bir kampanyanın ardından Farage, 22.239 oy (%63,34) alarak Clacton'daki koltuğunu korudu. Düşük katılım oranına rağmen Farage, genel seçimdeki oylarını 1.000'den fazla artırdı.

En yakın rakibi, galaksiler arası bir çöp kutusu kılığına girmiş parodi aday Kont Binface, 9.455 oy (%26,93) aldı. Seçime katılım oranı %44 oldu. Sonuç, bazı anketlerin tahmin ettiği kadar Farage için sarsıcı olmadı.

Survation'ın Pazartesi günü yaptığı bir ankete göre Farage oyların %75'ini, Binface ise %20'sini almıştı. Oyların sayımı devam ederken Farage kendisini kazanan ilan etti.

Kazanmasına rağmen Farage, zafer turu için sayım törenine katılmadı ve Essex polisinin kendisine sonuç açıklandığında kendisini küçük düşürmek için bir komplo kurulduğunu söylediğini iddia etti. Guardian'ın edindiği bilgiye göre, polis Farage'a katılmaması yönünde bir tavsiyede bulunmadı. Lee Anderson, Farage'ın iddiası hakkında kendisiyle konuşmadığını ve çelişkili açıklamaların ortaya çıktığını söyledi. Ashfield'in Reform Partisi milletvekili BBC Breakfast'e şunları söyledi: "Bazen son zamanlarda muhatap olduğumuz bu polis güçlerinden bazıları, BBC'deki sizler kadar dürüst olabiliyor."

O gece, yarış son derece düşük enerjili geçti ve salonda neredeyse hiç Reform Partisi destekçisi yoktu. Farage'ın kazanan olarak ilan edilmesiyle birlikte, destekçileri sayım salonunda ne görünüyordu ne de duyuluyordu. Sonuç, sayım görevlilerinin İngiliz siyasi tarihindeki en uzun oy pusulası olan 90 cm uzunluğundaki bir pusulayla boğuşmak zorunda kaldığı ve gün doğduktan sonra on binlerce oyu saydığı yorucu bir sayım sonrasında geldi.

Oy sayımını boykot eden Farage dışında, kalan 33 aday sonuçlar açıklandığında salonun neredeyse tamamını dolduracak şekilde sıraya girdi. Kont Binface'in 9.000'den fazla oy aldığının açıklanması salonda ılımlı alkış ve tezahüratlarla karşılandı.

Açıklamanın ardından gazetecilere konuşan Kont Binface, Farage'ın iddialarına değindi. "Essex polisine burada herhangi bir ciddi aksama tehdidi olup olmadığını sordum ve size kesin bir dille hayır, devam etmenin güvenli olduğunu söylediler," dedi.

Ayrıca, Parlamento Standartlar Komisyonu'nun Farage aleyhine karar vermesi durumunda Clacton ara seçiminin yeniden yapılması olasılığına da değindi. Şöyle dedi: "Clacton ara seçiminin 2. bölümü için hep birlikte buluşalım, yakında size en yakın bir spor merkezinde."

Bu zafer, Farage ve Reform Partisi'nin mali işleriyle ilgili artan soruları dindirmeye yetmeyecek. Parlamento standartları denetleme kurulu tarafından 5 milyon sterlinlik bağışla ilgili resmi soruşturmanın Cuma günü yeniden başlaması bekleniyor.

Yeni düzenlemeyle miras kalan taşınmazların aile içinde satışında yaşanan sorunların azaltılması hedefleniyor.

Eski uygulamada miras kalan taşınmazın satılabilmesi için tüm mirasçıların satışa onay vermesi gerekiyordu. Mirasçılardan yalnızca birinin satışa karşı çıkması halinde gönüllü satış yapılamıyordu. Bu durum zaman zaman hukuki uyuşmazlıklara ve davalara konu oluyordu.

İcra ve İflas Kanunu'nun 114'üncü maddesinde yapılan değişiklikle mirasçıların ortaklığa son vermek istemesi halinde satışın öncelikle aile içinde gerçekleştirilmesi öngörüldü.

Yeni uygulamada satış öncesinde taşınmazın değerinin ekspertiz yoluyla belirlenmesi planlanıyor. Böylece mirasçılar arasında taşınmazın gerçek değerine ilişkin anlaşmazlıkların azaltılması amaçlanıyor.Ticaret Bakanlığı'nın emlak sektörüne yönelik ikinci düzenlemesi ise sosyal medyada paylaşılan ilanları kapsıyor.

Bir süredir emlakçıların sosyal medya platformlarında ilan paylaşmasına izin verilmezken, yeni düzenlemeyle yetki alınan konutlar için istisna getirildi.Elektronik İlan Doğrulama Sistemi ile uyumlu olan ilanlar, yetkili kişiler tarafından sosyal medya platformlarında paylaşılabilecek.

Böylece gerekli yetkiye sahip emlak işletmelerinin doğrulanmış konut ilanlarını sosyal medya üzerinden yayımlayabilmesinin önü açılmış oldu.

2025 vergilendirme dönemi için Türkiye genelinde toplam 5 milyon 586 bin 760 mükellef yıllık gelir vergisi beyannamesi verdi.

Beyannamelerde toplam 2 trilyon 394 milyar 768 milyon 820 bin 670 TL matrah beyan edilirken, bu tutar üzerinden 710 milyar 565 milyon 105 bin 352 TL gelir vergisi tahakkuk ettirildi.

Mükellef başına düşen ortalama matrah 428 bin 651 TL, mükellef başına tahakkuk eden ortalama gelir vergisi ise 127 bin 187 TL oldu.

En fazla vergi tahakkuk ettirilen ilk 100 mükellefin illere göre dağılımında İstanbul açık ara ilk sırada yer aldı.

İstanbul'dan 78, Ankara'dan 10, İzmir'den ise 3 mükellef ilk 100'de yer aldı. Kocaeli'den 2 mükellefin bulunduğu listede Bursa, Kayseri, Eskişehir, Tekirdağ, Aksaray, Rize ve Karabük'den de birer mükellef yer aldı.

İstanbul'da toplam 1 milyon 524 bin 70 mükellef bulunuyor. Bu sayı Türkiye genelindeki toplam mükelleflerin yüzde 27,28'ine karşılık geliyor.

Kentte 1 trilyon 121 milyar 976 milyon 459 bin 60 TL matrah beyan edildi. Bu tutar Türkiye genelindeki toplam matrahın yüzde 46,85'ini oluşturdu.

İstanbul'da tahakkuk ettirilen gelir vergisi ise 360 milyar 465 milyon 766 bin 582 TL oldu. Böylece İstanbul, Türkiye genelindeki toplam gelir vergisi tahakkukunun yüzde 50,73'ünü tek başına gerçekleştirdi.

Ankara'da 510 bin 633 mükellef tarafından 231 milyar 797 milyon 385 bin 439 TL matrah beyan edildi. Bu tutar üzerinden 68 milyar 542 milyon 444 bin 998 TL gelir vergisi tahakkuk ettirildi.

Ankara'nın Türkiye genelindeki mükellef sayısındaki payı yüzde 9,14, beyan edilen matrahtaki payı yüzde 9,68, tahakkuk eden gelir vergisindeki payı ise yüzde 9,65 oldu.

İzmir'de ise 423 bin 764 mükellef tarafından 169 milyar 91 milyon 760 bin 121 TL matrah beyan edildi. Tahakkuk eden gelir vergisi 48 milyar 379 milyon 789 bin 559 TL olarak kaydedildi.

İzmir'in toplam mükellef sayısındaki payı yüzde 7,59, matrah payı yüzde 7,06 ve gelir vergisi tahakkukundaki payı yüzde 6,81 olarak gerçekleşti.

Diğer illerin toplam vergi payı 32,81

İstanbul, Ankara ve İzmir dışındaki illerde toplam 3 milyon 128 bin 293 mükellef yıllık gelir vergisi beyannamesi verdi.

Bu illerde toplam 871 milyar 903 milyon 216 bin 50 TL matrah beyan edilirken, tahakkuk eden gelir vergisi 233 milyar 177 milyon 104 bin 213 TL oldu.

Diğer illerin toplam mükellef sayısındaki payı yüzde 55,99 olurken, beyan edilen matrahın yüzde 36,41'ini ve toplam gelir vergisi tahakkukunun yüzde 32,81'ini oluşturdu.

Kurumlar vergisinde durum

Öte yandan, Türkiye genelinde 1 milyon 215 bin 24 mükellef tarafından kurumlar vergisi beyannamesi verildi. Beyannamelerde toplam 6 trilyon 971 milyar 232 milyon 11 bin 841 TL matrah beyan edilirken, bu tutar üzerinden 1 trilyon 614 milyar 791 milyon 537 bin 584 TL kurumlar vergisi tahakkuk ettirildi.

Mükellef kurum başına ortalama 5 milyon 737 bin 526 TL matrah beyan edilirken, bu tutar üzerinden ortalama 1 milyon 329 bin 20 TL kurumlar vergisi tahakkuk etti.

En fazla vergi tahakkuk ettirilen ilk 100 mükellefin illere göre dağılımında İstanbul açık ara ilk sırada yer aldı.

İstanbul'dan 80 mükellef ilk 100'de yer alırken, Ankara'dan 14 mükellef listeye girdi. İzmir, Antalya, Konya, Kocaeli, Muğla ve Kastamonu'dan ise birer mükellef ilk 100 arasında yer aldı.

İlk 20 mükellefin yer aldığı listede zirvenin sahibi Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası A.Ş. oldu.

Ziraat Bankası, 70 milyar 394 milyon 682 bin 568 TL kurumlar vergisi tahakkukuyla ilk sırada yer aldı.

İkinci ve beşinci sıradaki kurumlar isimlerinin açıklanmasını istemezken, üçüncü sırada 22 milyar 908 milyon TL vergi tahakkukuyla Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O., dördüncü sırada ise 20 milyar 77 milyon TL ile Türkiye Garanti Bankası A.Ş. yer aldı.

Listenin devamında 6. sırada QNB Bank A.Ş., 7. sırada LC Waikiki Mağazacılık Hizmetleri Ticaret A.Ş., 8. sırada Emin Evim Tasarruf Finansmanı A.Ş., 9. sırada Citibank A.Ş. ve 10. sırada Allianz Sigorta A.Ş. yer aldı.

İlk 20'de ayrıca Kuveyt Türk Katılım Bankası A.Ş., Türkiye Sigorta A.Ş., Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş., Unilever Sanayi ve Ticaret Türk A.Ş., BİM Birleşik Mağazalar A.Ş., Türkiye Emlak Katılım Bankası A.Ş., Fuzul Tasarruf Finansman A.Ş., Türkiye Hayat ve Emeklilik A.Ş., Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü ve Tera Yatırım Menkul Değerler A.Ş. bulundu.

İstanbul'da 437 bin 754 mükellef bulunuyor. Bu sayı Türkiye genelindeki toplam mükelleflerin yüzde 36,03'üne karşılık geliyor.

Kentte 3 trilyon 987 milyar TL matrah beyan edilirken, bu tutar toplam matrahın yüzde 57,20'sini oluşturdu. İstanbul'da tahakkuk eden kurumlar vergisi ise 977 milyar 860 milyon TL oldu. Böylece İstanbul, Türkiye genelindeki toplam vergi tahakkukunun yüzde 60,51'ini tek başına sağladı.

Ankara'da 127 bin 7 mükellef kurumlar vergisi beyannamesi verdi. Bu sayı Türkiye genelinin yüzde 10,45'ine karşılık geldi.

Ankara'da 977 milyar 52 milyon TL matrah beyan edilirken, toplam kurumlar vergisinin yüzde 13,73'üne denk gelen 221 milyar 750 milyon TL vergi tahakkuk ettirildi.

İzmir'de 75 bin 18 mükellef bulunurken, bu sayı Türkiye genelinin yüzde 6,17'sini oluşturdu.

Kentte 280 milyar 804 milyon TL matrah beyan edildi. İzmir'de tahakkuk eden kurumlar vergisi ise 64 milyar 278 milyon TL oldu. Böylece İzmir'in toplam vergi tahakkukundaki payı yüzde 3,98 olarak gerçekleşti.

İstanbul, Ankara ve İzmir dışındaki illerde toplam 575 bin 245 mükellef kurumlar vergisi beyannamesi verdi.

Diğer iller, Türkiye genelinde tahakkuk eden kurumlar vergisinin yüzde 21,78'ini oluşturdu.

Toplam konut satışları içinde ilk el konut satışlarının payı yüzde 34,4, ikinci el olanların payı yüzde 65,6 oldu.

Türkiye genelinde ipotekli konut satışları, temmuzda geçen yılın aynı ayına göre yüzde 23,7 artarak 23 bin 888 olarak hesaplandı.

Diğer konut satışları ise temmuzda yıllık bazda yüzde 23,1 azalışla 99 bin 715 olarak gerçekleşti. Toplam konut satışları içinde ipotekli satışların payı yüzde 19,3, diğer satışların payı yüzde 80,7 oldu.

Takvim etkilerinden arındırılmış serilerde, temmuzda 2025'in aynı ayına göre ilk el konut satışları yüzde 8,6, ikinci el konut satışları yüzde 20,9 azaldı.

Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış serilerde de bir önceki aya göre ilk el konut satışları yüzde 5,1, ikinci el konut satışları yüzde 5,4 geriledi.

Yabancılara 2 bin 120 konut satıldı

Yabancılara yapılan konut satışları, temmuzda geçen yılın aynı ayına göre yüzde 1,9 artarak 2 bin 120 oldu. Temmuzda, toplam konut satışları içinde yabancılara yapılan konut satışının payı yüzde 1,7 olarak gerçekleşti.

Geçen ay uyruklarına göre en fazla konut satışı 394 ile Rusya, 189 ile İran, 145 ile Ukrayna vatandaşlarına yapıldı.

Ocak-temmuz dönemi

Bu yılın ocak-temmuz döneminde geçen yılın aynı dönemine kıyasla ilk el konut satış sayısı yüzde 0,8 azalarak 264 bin 16 oldu. İkinci el konut satış sayısı aynı dönemde yüzde 7,5 azalışla 559 bin 103'e geriledi. Böylece söz konusu dönemde satılan toplam konut sayısı, 2025'in aynı dönemine göre yüzde 5,5 azalışla 823 bin 119 olarak kayıtlara geçti.

İpotekli konut satışı, ocak-temmuz döneminde yüzde 30,9 artarak 166 bin 682'ye çıktı. Bu yılın 7 aylık döneminde diğer konut satışları, yüzde 11,7 azalışla 656 bin 437'ye geriledi.

Aynı dönemde yabancılara yapılan konut satışları, geçen yılın ocak-temmuz dönemine göre yüzde 7,3 azalarak 11 bin 203 oldu

Yapay zekâ yetenekleri hızla gelişirken ve yapay zekâ şirketleri trilyon dolarlık borsa girişlerine doğru hızla ilerlerken, ekonomistler, önceki teknoloji devrimlerine benzer şekilde, ekonomik dönüşümün bu hıza ayak uyduramadığını söylüyor. Sonuç olarak, CEO'lar tutumlarını yeniden şekillendiriyor ve yumuşatarak, yapay zekânın çalışanların yerini almak yerine onları desteklediğini öne sürüyorlar.

Kitlesel iş kayıpları olmamasına rağmen, bir değişim süreci devam ediyor: Yapay zeka, işin doğasını değiştiriyor ve işverenler giderek iş arayanlardan yapay zeka becerilerine sahip olmalarını bekliyor. Bazı ekonomistler, uzun vadede şirketler hangi becerilere ihtiyaç duyduklarını anladıkça, yapay zekanın daha fazla işi serbest çalışma ve sözleşmeli işlere kaydırabileceğini öngörüyor.

Stanford Ekonomik Politika Araştırma Enstitüsü'nün yakın tarihli bir analizinden elde edilen veriler, yapay zekanın henüz büyük iş kayıplarına yol açmadığını gösteriyor. Rapora göre, ChatGPT'nin piyasaya sürüldüğü 2022 yılından bu yana, yapay zekaya en çok maruz kalan çalışanların %20'sinin işsizlik oranı %0,77 puan artarken, en az maruz kalan çalışanlar için bu artış %0,85 oldu. Yapay zeka, bu yılın başlarında ulusal ortalama olan %4,2'ye kıyasla %5,6'ya ulaşan yeni mezunların artan işsizliğinde bir faktör olabilir. Ancak rapor, uzaktan çalışma ve pandemi dönemindeki aşırı işe alımların azalması gibi faktörlerin de rol oynadığını belirtiyor.

Stanford Enstitüsü'nde araştırmacı ve raporun ortak yazarlarından Erika McEntarfer, "Etkilerin ilk olarak görüleceği mesleklerdeki istihdam eğilimleri büyük ölçüde istikrarlı. Bilgisayar devriminin işgücü piyasalarını tamamen dönüştürmesi on yıllar sürdü ve şu anda gördüklerimiz de buna çok benziyor." diye konuştu.

Ancak yapay zekanın istihdam üzerindeki etkisini doğru bir şekilde ölçmek zorlu bir iştir. Guardian'ın haberine göre, devlet istatistikleri doğası gereği güncel değildir ve belirli teknolojilerin etkisini takip etmezken, özel sektör rakamları daha güncel olsa da daha az kapsamlıdır. Bu nedenle, ekonomistler genel olarak yapay zekanın bir etkisi olacağı konusunda hemfikir olsalar da, bu etkinin ne kadar büyük olacağını ve ne zaman gerçekleşeceğini tahmin etmekte zorlanıyorlar.

Şimdilik, yapay zekanın en büyük etkisi iş sayısında değil, işlerin niteliğinde. Rolleri birleştiriyor, otomasyonu mümkün olan işler için yeni işe alımları engelliyor ve işe alınma kriterlerini yükseltiyor; bu da işsizlik oranlarına büyük ölçüde dokunmamasına neden oluyor.

İşe alım eğilimleri, yapay zekanın işverenler için giderek daha önemli hale geldiğini gösteriyor. ZipRecruiter'ın son işveren anketine göre, işverenlerin yaklaşık %74'ü yapay zeka becerilerini güçlü bir avantaj veya gereklilik olarak görüyor; %13'ü ise bu becerileri sadece teknik rollerde değil, şirket genelinde de şart koşuyor . Ankete katılan işverenlerin yarısı, adayların ilk günden itibaren pratik veya ileri düzey yapay zeka kullanıcıları olmasını bekliyor. Ve bazen bu gereksinimler iş ilanlarında doğrudan "yapay zeka" olarak değil, hız, kalite ve kendi kendine yeterlilik etrafındaki artan beklentiler olarak ortaya çıkıyor.

ZipRecruiter'da işgücü ekonomisti olan Nicole Bachaud, " En belirgin trend çizgisi, küçülen bir havuzdan ziyade yükselen bir çubuktur. İşçiler için işgücü piyasasındaki zorluk, giderek artan bir şekilde salt iş kıtlığından ziyade beceri eşleştirmesiyle ilgili." dedi.

Bachaud, işverenlerin aynı anda hem işe alımlar yaptığını hem de işten çıkarmalar gerçekleştirdiğini – teknoloji, müşteri desteği ve işletme yönetimi ve operasyonları – belirterek, bunun “işverenlerin başarı için gereken tam beceri setini hâlâ çözmeye çalıştığını” gösterdiğini sözlerine ekledi.

Stanford Üniversitesi'nde ekonomi profesörü olan Nicholas Bloom, bunu iş piyasasındaki türbülans olarak nitelendiriyor. Bloom, yapay zekanın bazı işleri yok ettiğini ve yapay zeka sistemlerini uygulamak, satmak, onarmak ve geliştirmek zorunda olan başka işler yarattığını söyledi.

NYU Stern'de yapay zekânın bir mesleğin etkisini ölçmek için kullanılan standart ölçütlerden birinin geliştirilmesine yardımcı olan Profesör Robert Seamans, yapay zekânın etkisini üç kategoriye ayırıyor: ortadan kalkan işler, yaratılan işler ve değişen işler. "Üçüncü kategori açık ara en büyük etkiyi yaratıyor. Yapay zekâ, bilgisayarlar ve internetin yaptığı gibi, çoğumuzun çalışma şeklini değiştiriyor ve değiştirmeye devam edecek." diyor.

Örneğin, yapay zeka kodlama platformu Bolt.new'de, üç kişilik bir analiz ekibi, tüm sistemlerindeki verileri analiz eden bir yapay zeka ajanı geliştirdi ve bu sayede haftada 12 ila 13 saatlik manuel çalışmadan tasarruf sağladı, diye belirtti şirketin CEO'su Eric Simons. Yapay zeka ajanı sayesinde, 30 ila 40 kişilik bir ekibin ürettiği çıktıyı elde ettiklerini de sözlerine ekledi.

Simons, "Aslında değişen şey, bir kişinin ne kadar iş yapabileceği ve bunun iş sayısına yansıması yıllar sonra bile kendini göstermesidir. İşleri daha zor ve çok daha ilginç hale geldi çünkü cevapları üretmek yerine hangi soruların sorulmaya değer olduğuna karar vermekle zaman geçiriyorlar." dedi.

Doğrudan göremeyecek olsanız bile dünyanın dört bir yanından muhteşem görüntülere hazırlıklı olun.

Tutulma, Ay'ın Dünya ile Güneş arasına girmesi ve Güneş ışığının bir kısmının veya tamamının bize ulaşmasını engellemesiyle gerçekleşiyor.

Güneş tutulmasının birçok farklı türü var. Hangisini göreceğiniz, dünyanın neresinde olduğunuza ve Ay'ın ne kadar uzakta olduğuna bağlı olarak değişiyor.

Tam güneş tutulması, Ay'ın Güneş ve Dünya ile mükemmel bir şekilde hizalanması ve Güneş'i tamamen kapatması sonucu gökyüzünün şafak veya alacakaranlıkta olduğu gibi kararması.

Ay'ın gölgesinin orta kısmı olan ay gölgesi bölgesindeyseniz bunu görebilirsiniz.

Bazen tutulmuş Güneş'in etrafında parlak bir hale görebilirsiniz. Bu, normalde Güneş yüzeyinin parlaklığının gizlediği, korona adı verilen en dış atmosferi.

Ay'ın dış gölgesi olan yarı gölge bölgesindeyseniz kısmi bir güneş tutulması görebilirsiniz. Bu durumda Ay, Güneş'in sadece bir kısmını örtüyor ve Güneş hilal şeklini alıyor.

Halkalı güneş tutulması, Ay'ın Güneş'in önünde durduğu ama Dünya'dan tamamen güneşi engelleyemeyecek kadar uzakta olduğu bir durum.

Ay'ın yörüngesi eliptik, yani mükemmel bir daire değil ve Ay, Dünya'dan en uzak noktasında veya bu noktaya yakın bir yerde Güneş'in önünden geçerse, bize daha küçük görünüyor.

Bu tür bir tutulmada, Ay'ın etrafında Güneş'in parlak diskini yine de görebilirsiniz.

Bu tür güneş tutulmaları, Dünya'nın Güneş ile Ay arasında hizalanarak Ay'ın üzerine gölge düşürdüğü ay tutulmalarından tamamen farklı.

Nerelerden izlenebilecek?

Güneş tutulması 12 Ağustos Çarşamba günü gerçekleşecek.

Rusya'nın kuzey kesimlerinde, Grönland'da, İzlanda'da, İspanya'da ve Portekiz'de tam güneş tutulması yaşanacak.

Tutulma Türkiye'den görülemeyecek. Türkiye'den izlenebilecek bir sonraki Güneş tutulması ise 2 Ağustos 2027'de gerçekleşecek parçalı Güneş tutulması olacak.

NASA'ya göre, tam tutulma (güneşin tamamen engellenmesi) öğlen saatlerinde Rusya'nın kuzeyindeki küçük ve ücra bir bölgede gerçekleşecek. Ardından güneş, dünyanın etrafında doğuya doğru ilerleyerek, yerel saatle akşam geç saatlerde, gün batımından hemen önce İspanya'ya ulaşacak.

Çok kısa sürecek, tam tutulma iki buçuk dakikadan az olacak.

ABD'nin kuzey kesimleri, Kanada, Kuzeybatı Afrika ve Avrupa'nın bazı bölgelerinde kısmi güneş tutulması yaşanacak ve bazı yerlerde güneşin % 90'ı veya daha fazlası kaybolacak.

Afrika'nın bazı bölgelerinde ve Avrupa anakarasında gün batımı tutulması yaşanacağı için bu olay daha da özel olacak. Yani güneş batarken kısmen tutulmuş halde olacak.

Güneş tutulmasına doğrudan bakmaya çalışmamanız önemli. Güneş gözlüğü takıyor olsanız bile bunu yapmak retinanızda kalıcı hasara neden olabilir.

Güneşe yalnızca güneş gözlüklerinden binlerce kat daha koyu olan özel güneş tutulması gözlükleri takıyorsanız bakın. ISO 12312-2 uluslararası standardına uygun olanları tercih edin.

Ayrıca, güneş tutulması gözlüğü takıyor olsanız bile, kamera merceğinden, teleskoptan, dürbünden veya başka herhangi bir optik cihazdan bakmayın. NASA'ya göre, yoğunlaşmış güneş ışınları filtreyi yakarak gözünüze zarar verebilir.

Valilik açıklaması şöyle:

"İlgi sayılı oluru ile Eskişehir İli Mihallıççık ilçesinde bulunan Yıldızlar Holding’e bağlı Doruk Madencilik ve Elazığ İli Maden İlçesinde bulunan Eti Krom isimli maden işletmelerinde, ücretlerini alamadıkları iddiasıyla İlimizde bir çok kez farklı sendikal grupların organizesinde eylem yapan işçi gruplarının, yine sendikalara ait farklı sosyal medya hesapları üzerinden "10.08.2026 Tarihine Kadar Maaşlarının Ödenmemesi Durumunda Ankara İline Gelerek Eylem Yapacakları" yönünde bilgiler alındığı, ayrıca halen Türk-İş'e bağlı Türkiye Maden İşçileri Sendikası tarafından 31 Temmuz 2026 tarihinden itibaren ilimizde eylemlerine devam ettiği,

Eylem yapılan/yapılmak istenilen yerlerin, ilimiz Çankaya ilçesinde bir çok kamu kurum ve kuruluşunun bulunması, kamu hizmetinden faydalanmak amacıyla çok sayıda vatandaşın bu kurumlara iş ve işlemler için gelip/gittikleri, bu nedenle yoğun bir insan sirkülasyonu olacağından dolayı vatandaşların günlük yaşamlarını aşırı ve katlanamaz derecede zorlaştıracağından dolayı;

Söz konusu eylem ve etkinlikler ile ilgili olarak, İlimiz genelinde açık ve kapalı alanda yapılabilecek her türlü toplanma, toplantı ve gösteri yürüyüşü, basın açıklaması, açlık grevi, oturma eylemi, protesto eylemi, miting, stant açma, çadır kurma, el ilanı/bildiri/broşür dağıtma, afiş/pankart asma vb. eylem ve etkinlikler, 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanununun 17. Maddesi ile 5442 Sayılı Kanun'un 11/C maddesi kapsamında, 09 Ağustos 2026 Pazar günü saat 08.00'dan 23 Ağustos 2026 günü saat 23.59'a kadar (15 gün) süre ile yasaklanmıştır."

1. İstanbul: +%178,5

2. Buenos Aires: +%118,3

3. Riyad: +%116,5

4. Mexico City: +%74,4

5. Lizbon: +%72,3

6. Edinburgh: +%60,4

7. Madrid: +%59,1

8. Singapur: +%55,4

9. Dubai: +%53,9

10. Barcelona: +%47,3

Fiyat güncellemesi, mevcut kullanıcıların abonelik yenileme dönemlerinde faturalarına yansımaya başladı. Böylece Google'ın Türkiye'deki abonelik ücretlerinde son bir buçuk yılda ikinci büyük artış gerçekleşmiş oldu.

Yeni fiyatlandırmaya göre Google AI Plus paketinin aylık ücreti 204,99 TL'den 359,99 TL'ye çıktı. Böylece paketteki artış yüzde 75,6 olarak gerçekleşti.

5 TB depolama alanı sunan Google AI Pro paketinin aylık fiyatı 869,99 TL'den 1.519,99 TL'ye, 10 TB'lık paket ise 979,99 TL'den 1.709,99 TL'ye yükseldi. 20 TB depolama alanına sahip Google AI Ultra paketinin aylık ücreti de 1.989,99 TL'den 3.479,99 TL'ye çıktı. 100 GB ve 30 TB seçeneklerinin yeni fiyatları ise henüz açıklanmadı.

Türkiye’de 2 TB’lık planın ücreti yeniden arttı

Fiyat değişikliği Türkiye'nin yanı sıra Mısır, Cezayir, Pakistan ve Nijerya gibi ülkelerde de uygulamaya alındı.

Google, 2025'in ilk aylarında da Türkiye'deki 2 TB'lık standart planın aylık ücretini 49,99 TL'den 204,99 TL'ye yükseltmişti. Şirketin Google hesaplarıyla ücretsiz sunduğu 15 GB'lık depolama alanında ise değişikliğe gidilmedi.

Google One'ın ücretli abone sayısı 150 milyonu aştı

Google One, Gemini'nin sisteme entegre edilmesiyle bulut depolamanın yanı sıra yapay zeka özelliklerinin de sunulduğu bir abonelik hizmetine dönüştü. Yapay zeka özelliklerinin eklenmesiyle kullanıcı sayısını artıran Google One'ın dünya genelindeki ücretli abone sayısı 2025 yılında 150 milyonu aştı.

"Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun Teklifi" adıyla sunulan 12 maddelik paket Genel Kurul'da oylanmadan önce siyasi parti temsilcileri düzenlemelere ilişkin görüşlerini açıkladı.

Genel başkanlar yaptıkları konuşmalarla önemli mesajlar verdi.

Çoğunluğu AKP, MHP ve DEM Parti'den olmak üzere 367 milletvekilinin imzasıyla 5 Ağustos'ta Meclis'e sunulan teklif, 8 Ağustos günü kabul edilmişti.

Yasa teklifinin görüşmelerine başlanmadan önce partilerin grup önerileri ele alındı.

Bu sırada partisi adına konuşan ve çerçeve yasaya karşı çıkan İYİ Parti Grup Başkanvekili Turhan Çömez'in bugünün Sevr Anlaşması'nın yıldönümü olduğunu hatırlatmasına AKP'den eleştiri geldi.

AKP Grup Başkanvekili Abdulhamit Gül, "Bugün Anafartalar Zaferi'nin yıl dönümü. Bugün Çanakkale destanını hatırlıyoruz. Bugün işte Sevr'in yıl dönümüymüş de bugüne getirmişiz. Bugün bizim için anlamlı olan gün Çanakkale'de destanı yazılan Anafartalar destanıdır, Çanakkale ruhudur" diye konuştu.

Gül, Sevr anlaşmasının emperyalistlerin projesi olduğunu söyleyerek "Bugün gazi Meclis emperyalistlerin kardeşliğimizi bozma çabasını da çıkaracağı kanunla paçavraya çevirecektir" ifadelerini kullandı.

Gül'ün bu sözlerine sert tepki gösteren Çömez ise "Siz Çanakkale'de birlikteydik diyorsunuz ya ama bizim aramızda, Çanakkale'de hainler yoktu, teröristler yoktu, bu ülkeyi bölmek isteyenler yoktu, arkasındaki emperyalistler yoktu" dedi.

Çanakkale Savaşı'nın "emperyalistlere karşı verilmiş bir mücadele olduğunu" söyleyen Çömez, "Google'a bakarak öğrendiğiniz tarihle hareket etmeyin. Bugün 10 Ağustos ve Sevr'in imzalandığı gün. Size söyledik, 'yapmayın bu tarihi' dedik. Çünkü alçak terör örgütü yapmış olduğu toplantıda biz Sevr için geldik buraya diyor" ifadelerini kullandı.

Dervişoğlu: Amaç Erdoğan'ın ömür boyu cumhurbaşkanı kalması

Partilerin grup önerileri için yapılan görüşme ve konuşmaların ardından çerçeve yasa teklifinin görüşmelerine geçildi.

İYİ Parti Genel Başkanı Müsavat Dervişoğlu teklifin tümüne ilişkin partisi adına yaptığı konuşmada teklifle asıl amacın Erdoğan'ın ömür boyu cumhurbaşkanı kalabilmesinin önünü açmak olduğunu söyledi.

Dervişoğlu sözlerini şöyle sürdürdü:

"Erdoğan'ın dünya liderliğinden, Trump'ın dostluğundan bahsediyorlar. Trump'ın diğer dostu Netanyahu'nun emellerini anlatıyorlar ve onlara karşıymış gibi davranıyorlar. Türk milletine ve Ortadoğu'ya yeni bir kölelik rejimi öneren sömürge valisi kılıklı büyükelçinin demeçlerini kendi sözleriymiş gibi tekrarlıyorlar."

Yasa teklifiyle PKK lideri Öcalan'ın "Kürtlere kayyum olarak atanmaya çalışıldığını" savunan Dervişoğlu, "Derdiniz etnik ayrımcılığın hukukileşmesinden başka bir şey değildir. Çünkü siz cumhuriyetin kanunla eşitlediği Kürt'ün değil imtiyazlarını kaybeden ağaların, din bezirganlarının yoldaşısınız" dedi.

Yeni Parti'nin ne oy kullanacağını Özgür Özel açıkladı

Yasa görüşmeleri öncesinde kapalı grubunu toplayan Yeni Parti'de grup kararı alınmayarak milletvekillerinin oylamada serbest bırakılacağı öğrenildi. Bu kararın alınmasında çerçeve yasa teklifi ile tabanda yapılan anketlerin etkili olduğu, çünkü teklife Yeni Parti tabanının desteğinin sadece yüzde 10'da kaldığı belirtiliyor. Tabanın yüzde 90'ının bu teklife olumsuz baktığı belirlendi.

Genel Kurul görüşmelerinde Yeni Parti adına konuşan Genel Başkan Özgür Özel bu ikileme bulunan çözümü şu sözlerle açıkladı:

"Ben ve yönetici arkadaşlarım tarihsel bir tutarlılık ve sorumluluk içinde bu yasaya evet diyeceğiz. Milletvekillerimiz de seçildikleri illerde halk ne diyorsa ona göre karar verecek, ona göre oy kullanacak."

Özel, "Bu yasaya 'hayır' deme hakkına en çok biz sahibiz. Ama bu hakkı, milletin barış hakkının önüne koymayan da biziz. Komisyonda masadan kalkmadık çünkü o masa milletin barış umutlarının masasıdır. Türkiye'de yaşayan etnik kökeni ne olursa olsun bütün gençlerin iyi bir gelecek umudunun masasıdır. Öfkemizi milletin geleceğinin önüne koymadık, koymayacağız" diye konuştu.

İktidarın bu süreci çok özensiz sürdürdüğünü de belirten Özel, geçmiş süreci hatırlatarak "Siyaset ilkeyle yapılır. Biz işine gelince çözüm işine gelmeyince terörist diyen bir süreci önce masaya koyup sonra buz dolabına kaldıran, Dolmabahçe'de görüştükleri rahmetli Sırır Süreyya Önder'i hapse atıp sonra arkasından timsah gözyaşı dökenlerden hiç olmadık" dedi.

Bakırhan: Bu yasa taviz, yenme ya da yenilme değildir

DEM Parti Eş Başkanı Tuncer Bakırhan ise konuşmasında bu yasanın kimse için ne taviz ne de yenme ya da yenilme anlamına geldiği söyleyerek Ekim ayında yeni düzenlemeler beklediklerini kaydetti.

DEM Parti Eş Genel Başkanı Tuncer Bakırhan, "Türk kardeşlerime sesleniyorum. Bu süreçte sizden eksilen bir şey yoktur. Bu süreç Türkiye'yi refaha kavuşturacak" dedi.

Bakırhan ayrıca "Türk kardeşlerime sesleniyorum. Bu süreçte sizden eksilen bir şey yoktur. Bu süreç Türkiye'yi refaha kavuşturacak. Ülkenin bütünlüğünü tartışmaya açmıyoruz. Bu ülkeyi bölünmeye yaklaştıran şey çatışmadır. Kürtler ayrılmak istese burada olmazdık. Vatan ortaktır" diye konuştu.

Bu ilk adımı üçlü bir demokratikleşme rüzgârıyla ilerletmek gerektiğini de ifade eden Bakırhan, şöyle konuştu:

"Demokratikleşme barışın teminatıdır. Demokratikleşme, hukuk ve Kürt meselesinin çözümü ilk adımdan sonra gelmelidir. Ekimle birlikte artık Türkiye'de Kürtlerin, Alevilerin, işçilerin, kadınların yani haksızlığa uğrayan tüm kesimlerin dâhil olacağı bir yeniden inşa süreci başlatmalıyız. Bu süreçte herkesin hakkını, hukukunu sağlamalıyız. Ekim'de Parlamentonun istikameti demokratik entegrasyon, özgürlükler ve hukukun üstünlüğünü sağlayan yasal düzenlemeler olmalıdır."

MHP'li Yıldız: Bu yasa bir özel af değildir

MHP Genel Başkan Yardımcısı Feti Yıldız, "Terörsüz Türkiye" vizyonunun sadece bir güvenlik politikası olarak görülmemesi gerektiğini söyleyerek "Bu vizyon devletin bekası, iç cephenin güçlenmesi, hukukun üstünlüğü, demokratik katılım, toplumsal dayanışma ve ekonomik kalkınmayı kapsayan bir devlet politikasıdır" diye konuştu.

Yıldız, yasanın "özel af olduğu" eleştirilerine de yanıt vererek "Teklif mahkumiyet hükümlerini ortadan kaldıran, suçların hukuki niteliğini değiştiren veya ceza sorumluluğunu sona erdiren bir düzenleme niteliğinde değildir. Bazı arkadaşlarımız maalesef kanunun gerekçesini okumadan bunun bir af olduğunu iddia edecek kadar gerçekten uzağa düşmektedir" ifadelerini kullandı.

AKP'li Güler'den eleştirilere tepki

Teklife ilişkin AKP adına konuşan Grup Başkanı Yaşan Güler de yasaya "samimi olarak" katkı sunanlara teşekkür ederek eleştirenlere tepki göstererek şunları kaydetti:

"50 yıllık bir meseleye ben bütün gayretimle bir şey yapmaya çalışıyorum. Eksiğim olabilir, yanlışım da olabilir. Sen ne diyorsun, bir görelim. Açın şu elinizdeki tecrübeyi, bilgiyi, yılların birikimini; bir görelim kardeşim. Rapor ortada, 6. başlık ortada. Müstakil ve geçici kanun için ne diyorsun? Bu kurul için ne diyorsun? Yok."

CHP'den tam, Saadet'ten şartlı destek

CHP grubu adına konuşan Kars Milletvekili İnan Akgün Alp yasa teklifine destek verdiklerini söyleyerek "CHP olarak tarihin omuzlarımıza yüklediği sorumluluğun bir gereği olarak, bu tarihi süreçte yalnızca destek veren değil sorumluluk alan, öncülük eden bir anlayışla hareket edeceğiz" dedi.

Saadet Partisi Genel Başkanı Mahmut Arıkan ise teklife şartlı destek vereceklerini belirterek şöyle konuştu:

"Biz terörün sona ermesine, silahların susmasına, kardeşliğe, hak ve özgürlüklere, hukukun üstünlüğüne evet diyoruz. Ancak şiddetin meşrulaştırılmasına, millet iradesinin devre dışı bırakılmasına, kapalı kapılar ardında yürütülen süreçlere, yeni vesayet anlayışlarına hayır diyoruz."

Düzenlemeyle yükseköğretim kurumlarında çeşitli nedenlerle öğrencilik hakkını kaybedenlere yeniden öğrenime dönme imkânı sağlandı.

Hazırlık, intibak, ön lisans, lisans tamamlama, lisans ve lisansüstü öğrenim kademelerini kapsayan düzenlemeden, kanunda belirtilen istisnalar dışında kendi isteğiyle ilişiğini kesenler de yararlanabilecek.

Kanunda açıkça istisna tutulan durumlar dışında, kendi isteğiyle ilişiğini kesenler dâhil olmak üzere her ne sebeple olursa olsun ilişiği kesilen öğrenciler yeniden üniversiteye dönebilecek.

Bir yükseköğretim programını kazandığı hâlde kayıt yaptırmayanlar da yeniden öğrenim hakkından yararlanabilecek.

Başvuru için 4 ay süre

Öğrencilerin yeniden öğrenim hakkından yararlanabilmeleri için kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 4 ay içinde başvuru yapmaları gerekiyor.

Başvurular, öğrencinin ilişiğinin kesildiği veya kayıt hakkı kazandığı yükseköğretim kurumuna yapılacak.

Düzenlemeden yararlanan öğrenciler, 2026-2027 eğitim öğretim yılında öğrenimlerine başlayabilecek. Öğrencilerin öğrenimleri, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 44’üncü maddesinde belirtilen esaslara göre yürütülecek.

Düzenlemenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar ise Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenecek.

Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte askerlik görevini yapmakta olanlar da düzenlemeden yararlanabilecek.

Bu kişilerin, terhislerini takip eden 2 ay içinde ilgili yükseköğretim kurumuna başvurmaları gerekiyor.

Yeniden öğrenime başlayanların askerlik ertelemeleri ise 7179 sayılı Kanun’un 20’nci maddesindeki usul ve esaslara göre yapılacak.

Yatay geçiş imkânı da getirildi

Düzenlemeyle yeniden öğrenci statüsü kazananlara belirli şartları sağlamaları hâlinde yatay geçiş imkânı da tanınıyor.

Buna göre öğrenciler, ÖSYS/YKS puanlarının giriş yılı itibarıyla aynı veya farklı bir diploma programının aynı türden taban puanına sahip olması hâlinde bu programlardan birine yatay geçiş talebinde bulunabilecek.

Farklı bir diploma programından yatay geçişle kabul edilecek öğrenci sayıları, ilgili programa kayıtlı öğrenci sayısı ve üniversitenin fiziki koşulları dikkate alınarak belirlenecek.

Açıköğretim programlarına geçiş imkânı

Düzenlemeden yararlanarak bir yükseköğretim kurumunda öğrenci statüsü kazananlar, başvurmaları hâlinde Anadolu Üniversitesi, Ankara Üniversitesi, Atatürk Üniversitesi ve İstanbul Üniversitesi bünyesindeki açıköğretim önlisans veya lisans düzeyindeki eşdeğer programlara yatay geçiş yapabilecek.

Bu geçişe ilişkin usul ve esasları belirlemeye Yükseköğretim Kurulu yetkili olacak.

Düzenleme geniş bir öğrenci grubuna yeniden öğrenim hakkı tanırken bazı istisnalar da getiriyor.

Terör suçu, kasten öldürme, işkence, eziyet, cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı ile uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçlarından mahkûm olanlar düzenlemeden yararlanamayacak.

Sahte belge nedeniyle kaydı iptal edilenler, kayıt sırasında sahte belge verenler ve 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 71’inci maddesinde yazılı suçlar ile terör örgütlerine veya Millî Güvenlik Kurulunca devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatı nedeniyle ilişiği kesilenler de kapsam dışında bulunuyor.

Polis, Jandarma, Sahil Güvenlik ve Millî Savunma Üniversitesi kapsam dışı

Anayasa’nın 132’nci maddesi uyarınca özel kanun hükümlerine tabi olan Polis Akademisi ile buna bağlı eğitim öğretim kurumları, Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi ile buna bağlı eğitim öğretim kurumları, Millî Savunma Üniversitesine bağlı Harp Okulları, Astsubay Meslek Yüksekokulları ve enstitüler kapsam dışında tutuldu.

Millî Savunma Bakanlığı, Polis Akademisi, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı nam ve hesabına başka yükseköğretim kurumlarında öğrenim görmekte iken ilişiği kesilen öğrenciler hakkında da düzenleme hükümleri uygulanmayacak.

Azami öğrenim süresini dolduran son sınıf öğrencilerine ek sınav hakkı

Kanunla öğrenci affından bağımsız olarak 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 44’üncü maddesinde de önemli bir değişiklik yapıldı.

Buna göre azami öğrenim süresi sonunda kayıtlı olduğu öğretim kurumundan mezun olabilmek için intörn eğitimi dönemi hariç son sınıfta bulunan öğrencilere, başarısız oldukları veya alamadıkları teorik ve uygulamalı bütün dersler için iki ek sınav/tekrar hakkı verilecek. Teorik ve uygulamalı derslerden başarılı olmuş ancak uygulamalı eğitime veya intörn eğitimine başlamamış, eğitimini tamamlamamış ya da başarısız olmuş öğrencilere ise uygulamalı/intörn eğitimlerini tamamlama imkânı tanınacak.

Buna karşılık azami öğrenim süresini dolduran ara sınıf öğrencilerine ek sınav hakkı verilmeyecek.

Söz konusu düzenlemelerin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenecek.

Özvar: Hiçbir gencimizin hayalinin yarım kalmasını istemiyoruz

Yükseköğretim Kurulu Başkanı Erol Özvar, yaptığı değerlendirmede, bugün Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 7592 sayılı Kanun ile yükseköğretimde kapsamlı bir öğrenci affı düzenlemesinin hayata geçtiğini belirtti.

Hazırlık ve intibak dâhil olmak üzere önlisans, lisans ve lisansüstü düzeylerde yükseköğretim kurumlarıyla ilişiği kesilen öğrenciler ile bir programı kazanarak kayıt hakkı elde ettiği hâlde kayıt yaptıramayan gençlere, kanunda belirtilen şartlar çerçevesinde yükseköğretime yeniden dönme imkânı sunulduğunu ifade eden Özvar, düzenlemeden yararlanabilecek öğrencilerin dört ay içinde ilgili yükseköğretim kurumlarına başvurarak 2026-2027 akademik yılında öğrenimlerine yeniden başlayabileceklerini kaydetti.

Düzenlemenin yükseköğretimle bağı çeşitli nedenlerle kopan öğrenciler için önemli bir fırsat sunduğuna dikkati çeken Özvar, eğitim yolculuğunun beklenmedik sebeplerle kesintiye uğrayabileceğini belirterek, “Hiçbir gencimizin hayalinin yarım kalmasını istemiyoruz. Öğrencilerimizi yeniden üniversitelerimizde görmekten büyük mutluluk duyacağız. Hayırlı olsun.” ifadelerini kullandı.

Kanunla, Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun'a yeni madde ihdas ediliyor. Buna göre, ateşli silahın dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı şekilde muhafaza edilmesi suretiyle çocuk tarafından ele geçirilmesine neden olan kişi, fiil daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmadığı takdirde 1 yıldan 3 yıla kadar hapisle cezalandırılacak.

Türk Ceza Kanunu'nda yapılan değişiklikle, fiili işlediği sırada 12 yaşını doldurmuş olup da 15 yaşını doldurmamış olanların işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamaması veya davranışlarını yönlendirme yeteneğinin yeterince gelişmemiş olması halinde ceza sorumluluğu olmayacak ancak bu kişiler hakkında çocuklara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunacak. İşlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ve bu fiille ilgili olarak davranışlarını yönlendirme yeteneğinin varlığı halinde, bu kişiler hakkında suç ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektirdiği takdirde 13 yıldan 18 yıla, müebbet hapis cezasını gerektirdiği takdirde 10 yıldan 12 yıla kadar hapis cezasına hükmolunacak. Diğer cezaların yarısı indirilecek ve bu halde her fiil için verilecek hapis cezası 9 yıldan fazla olamayacak.

Fiili işlediği sırada 15 yaşını doldurmuş olup da 18 yaşını doldurmamış olan kişiler hakkında suç, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektirdiği takdirde 19 yıldan 27 yıla, müebbet hapis cezasını gerektirdiği takdirde 15 yıldan 18 yıla kadar hapis cezasına hükmolunacak. Diğer cezaların üçte biri indirilecek ve bu halde her fiil için verilecek hapis cezası 15 yıldan fazla olamayacak.

Türk Ceza Kanunu'na eklenen yeni hükümle, somut olayda kasta dayalı kusurun ağırlığı, güdülen amaç ve saik, suçun işleniş şekli ve daha önceden kasıtlı bir suçtan dolayı hapis cezasına mahkum edilmiş olma hususlarından biri ya da birkaçı göz önünde bulundurularak kasten öldürme ve neticesi sebebiyle kasten yaralanan kişinin iyileşmesi olanağı bulunmayan bir hastalığa veya bitkisel hayata girmesine, duyularından veya organlarından birinin işlevinin yitirmesine, konuşma ya da çocuk yapma yeteneklerinin kaybolmasına, yüzünün sürekli değişikliğine, gebe bir kadına karşı işlenip de çocuğunun düşmesine, ölümün meydana gelmesine sebebiyet veren ağırlaşmış yaralama suçlarını işleyen 15-18 yaş grubundaki çocuklar hakkında yaş indirimi uygulanmayabilecek.

Ayrıca 12-15 yaş grubundaki çocuklara bir üst grubun ceza rejiminin uygulanabilmesi hususunda hakime takdir yetkisi tanınacak.

Kanunun "Aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüğün ihlali" hükmünde yer alan suçların cezaları artırılarak aile kurumunun ve özellikle çocukların korunması amaçlanıyor. Buna göre, aile hukukundan doğan bakım, eğitim veya destek olma yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişi için şikayet üzerine öngörülen "1 yıla kadar" hapis cezası, "3 aydan 2 yıla kadar" şeklinde olacak. Hamile olduğunu bildiği eşini veya sürekli birlikte yaşadığı ve kendisinden gebe kalmış bulunduğunu bildiği evli olmayan bir kadını çaresiz durumda terk eden kimseye verilmesi öngörülen 3 aydan bir yıla kadar hapis cezasının sınırı 6 aydan 2 yıla kadar yükseltilecek. Bu fiiller nedeniyle çocuğun kasten öldürme ve neticesi sebebiyle kasten yaralanan kişinin iyileşmesi olanağı bulunmayan bir hastalığa veya bitkisel hayata girmesine, duyularından veya organlarından birinin işlevinin yitirmesine, konuşma ya da çocuk yapma yeteneklerinin kaybolmasına, yüzünün sürekli değişikliğine, gebe bir kadına karşı işlenip de çocuğunun düşmesine, ölümün meydana gelmesine sebebiyet veren ağırlaşmış yaralama suçunu işlemesi halinde şikayet aranmaksızın, faile hüküm uyarınca verilecek ceza yarısından 2 katına kadar artırılacak.

Velayet hakları kaldırılmış olsa da itiyadi sarhoşluk, uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin kullanılması ya da onur kırıcı tavır ve hareketlerin sonucu maddi ve manevi özen noksanlığı nedeniyle çocuklarının ahlak, güvenlik ve sağlığını ağır şekilde tehlikeye sokan ana veya babaya öngörülen hapis cezasının sınırı ise "3 aydan bir yıla kadar" yerine 1 yıldan 3 yıla kadar olacak.

Ceza Muhakemesi Kanunu'nda yapılan düzenlemeyle, mahkeme tarafından iddianamenin ve soruşturma evrakının verildiği tarihten itibaren 15 gün içinde soruşturma evresine ilişkin bütün belgeler incelendikten sonra, eksik veya hatalı noktalar belirtilmek suretiyle, 15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme yaptırılmaksızın düzenlenen iddianamenin Cumhuriyet Başsavcılığına iadesine karar verilecek.

Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'da yapılan değişiklikle, çocuk hükümlülerin hapis cezalarının doğrudan çocuk eğitimevlerinde infazına başlanması yerine infaza, çocuk kapalı ceza infaz kurumlarında başlanması ve iyi halli olduğunun tespit edilmesi halinde eğitimevlerine ayrılması hüküm altına alınıyor.

Kanunla, 12-18 yaş grubu çocuklar, cinsiyetleri ve fiziki gelişim durumlarının yanı sıra suç türleri göz önüne alınarak çocuk kapalı ceza infaz kurumlarının ayrı ayrı bölümlerinde barındırılacak.

Çocuk kapalı ceza infaz kurumundan çocuk eğitimevine ayrılma

Çocuk hükümlülerin çocuk kapalı ceza infaz kurumundan çocuk eğitimevine ayrılmalarına psikolog, pedagog, çocuk gelişimcisi, sosyal çalışmacı, psikolojik danışman, rehberlik uzmanı, öğretmen ve Türkiye Barolar Birliği'nin Çocuk Hakları Komisyonundan görevlendireceği avukat gibi en az bir uzman görevlinin de katılımıyla idare ve gözlem kurulu tarafından en geç 3 ayda bir yapılan değerlendirme sonucunda karar verilecek. Çocuk eğitimevine ayırmaya ilişkin olarak tutum ve davranışları olumsuz değerlendirilen çocuk hükümlülerin yeniden değerlendirilmeye tabi tutulma süreleri 6 ayı geçemeyecek.

Kasıtlı suçlardan toplam 3 yıl veya daha az hapis cezası ile taksirli suçlardan toplam 5 yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkum olan çocuk hükümlüler hakkında verilen cezalar doğrudan çocuk eğitimevlerinde yerine getirilecek.

Doğrudan çocuk eğitimevine alınanlar dahil olmak üzere bu kurumlarda bulunan çocuk hükümlülerden firar edenler veya başka bir fiilden dolayı haklarında tutuklama kararı verilenler idare ve gözlem kurulu kararıyla, kapalı ceza infaz kurumuna iade veya odaya kapatma disiplin cezası alıp bu cezası kesinleşmiş olanlar veya asayiş ve düzenin sağlanması amacıyla disiplin cezası kesinleşmiş olsa bile eylemi kurum düzeni ya da kişi güvenliği bakımından tehlike oluşturanlar idare ve gözlem kurulu kararıyla çocuk kapalı ceza infaz kurumlarına gönderilecek.

Çocuk hükümlülerin, suç ve ceza türlerine göre, çocuk eğitimevlerine ayrılıp ayrılmamalarına, çocuk eğitimevlerinde geçirecekleri sürelere, çocuk kapalı ceza infaz kurumlarına gönderilmelerine, doğrudan çocuk eğitimevlerine alınmalarına, doğrudan çocuk eğitimevlerine alınanların çocuk kapalı ceza infaz kurumlarına gönderilmelerine ve diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar yönetmelikte gösterilecek.

Kanun'da yapılan düzenlemeyle, Türk Ceza Kanunu'nun kasten öldürme suçları, cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçu ve suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçu hariç olmak üzere, koşullu salıverilme süresinin hesaplanmasında hükümlünün 15 yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirdiği 1 gün, 2 gün olarak dikkate alınacak.

ABD Ulusal Bilim Vakfı Ulusal Güneş Gözlemevi (NSF NSO), 5 Ağustos'ta yaptığı açıklamada Güneş yüzeyinde “Kelvin-Helmholtz kararsızlığı” (KHI) adı verilen fiziksel olgunun ilk kez kesin biçimde gözlemlendiğini duyurdu.

Bilimsel dergi Nature'da yayımlanan ve Euronews'un aktardığı araştırmada bilim insanları, Güneş yüzeyindeki manyetik bölgelerin kenarlarında küçük, hızla değişen ve girdapları andıran yapılar tespit etti.

Araştırmacılara göre keşif, Güneş'teki enerji aktarımının nasıl gerçekleştiğine ilişkin düşünceleri değiştirebilir ve nihayetinde Dünya'yı etkileyebilen uzay hava olaylarının arkasındaki fiziksel süreçlerin daha iyi anlaşılmasını sağlayabilir.

Kelvin-Helmholtz kararsızlığı nedir?

Kelvin-Helmholtz kararsızlığı aslında yalnızca Güneş'e özgü bir olay değil. Birbirinin yanından farklı hızlarda hareket eden iki akışkanın sınırında ortaya çıkan temel bir fizik olgusu.

İki akış arasındaki hız farkı bir “kayma” oluşturuyor. Başlangıçta çok küçük olan bozulmalar zamanla büyüyerek dalga ve girdaplara dönüşebiliyor. Ortaya çıkan görüntü, rüzgârın üzerinden geçtiği deniz yüzeyinde kırılmaya başlayan dalgalara benziyor.

Aynı fiziksel süreç atmosferde bulutlarda, okyanuslarda ve farklı astrofiziksel plazmalarda da görülebiliyor.

Güneş'te ise durum daha karmaşık. Çünkü buradaki madde sıradan bir gazdan ziyade elektrik yüklü parçacıklardan oluşan plazma halinde ve güçlü manyetik alanlarla etkileşim içinde.

Bilim insanları Kelvin-Helmholtz kararsızlığının Güneş'te meydana gelmesi gerektiğini uzun zamandır teorik modeller ve bilgisayar simülasyonlarından biliyordu. Ancak bu yapıların son derece küçük olması nedeniyle bunları doğrudan gözlemlemek mümkün olmamıştı.

Dünyanın en büyük Güneş teleskobu yakaladı

Bu engel, Hawaii'nin Maui Adası'nda bulunan 4 metre çapındaki ana aynaya sahip Daniel K. Inouye Güneş Teleskobu sayesinde aşıldı.

Uluslararası araştırma ekibi, teleskobun olağanüstü uzamsal çözünürlüğü sayesinde manyetik alan yoğunlaşmalarının kenarlarında sürekli oluşup kaybolan küçük girdaplar tespit etti.

Zaman atlamalı görüntülerde, bu manyetik bölgelerin sınırlarında küçük girdapların yanı sıra son derece ince ve hızlı hareket eden koyu şeritler de görüldü.

Araştırmacılar gözlemleri gelişmiş bilgisayar simülasyonları ve teorik hesaplamalarla karşılaştırdı. Üç yöntemin birbiriyle uyuşması, hem girdapların hem de “striations” olarak adlandırılan ince koyu şeritlerin Kelvin-Helmholtz kararsızlığından kaynaklandığını doğruladı.

Güneş'in şimdiye kadarki en ayrıntılı yüzey görüntüsü

NSO, keşifle birlikte Güneş'in fotosferinin şimdiye kadar elde edilen en yüksek çözünürlüklü görüntüsünü de yayımladı.

Inouye Güneş Teleskobu tarafından 416 nanometre dalga boyunda çekilen görüntüde, manyetik yapıların bozulmuş sınırları ile Kelvin-Helmholtz kararsızlığıyla bağlantılı son derece ince şeritler görülebiliyor.

Bu ayrıntılar kritik önemde, çünkü Güneş'in çok büyük ölçeklerde gözlemlediğimiz davranışlarının arkasında son derece küçük ölçekli plazma hareketleri olabilir.

Güneş'in yüzeyi neden dışından daha soğuk?

Keşfin en önemli sonuçlarından biri, Güneş fiziğinin yaklaşık bir asırdır devam eden en büyük bilmecelerinden birine yeni bir ipucu sunması.

Güneş'in yüzeyinin sıcaklığı yaklaşık 5 bin 500 santigrat derece civarında. Ancak yüzeyden binlerce kilometre yukarıdaki dış atmosferi, yani korona, bazı bölgelerde milyonlarca dereceye ulaşabiliyor.

Normal şartlarda bir ısı kaynağından uzaklaştıkça sıcaklığın düşmesi beklendiğinden, koronanın yüzlerce kat daha sıcak olması uzun zamandır bilim insanlarını düşündürüyor.

Araştırmacılar, yeni gözlemlenen Kelvin-Helmholtz girdaplarının bu problemin çözümünün parçalarından biri olabileceğini düşünüyor.

Girdaplar, Güneş'in alt atmosferindeki hareket enerjisinin üst katmanlara aktarılmasını sağlayabilir. Bu süreç sırasında enerji daha küçük ölçeklere taşınarak sonunda ısıya dönüşebilir ve koronanın ısıtılmasına katkıda

Ancak keşif, gizemin tamamen çözüldüğü anlamına gelmiyor. Araştırmacılar şimdilik girdapların bu enerji aktarımına ne kadar büyük bir katkıda bulunduğunu belirlemeye çalışıyor.

Güneş patlamalarını anlamaya da yardımcı olabilir

Keşfin bir diğer önemli boyutu ise manyetik enerjiyle ilgili.

Güneş patlamaları ve fırtınaları gibi şiddetli olayların temel enerji kaynağı Güneş'in manyetik alanı. Manyetik alanlarda biriken enerji aniden serbest kaldığında büyük miktarda radyasyon ve plazma uzaya fırlatılabiliyor.

Bu plazma Dünya'ya çarptığında uyduların çalışmasını, radyo iletişimini, navigasyon sistemlerini ve bazı durumlarda elektrik şebekelerini etkileyebilen jeomanyetik fırtınalara yol açabiliyor.

Kelvin-Helmholtz girdaplarının manyetik alanların Güneş'in alt atmosferinde nasıl hareket ettiğini ve enerjinin nasıl dağıldığını etkileyebileceği düşünülüyor. Bu nedenle çok küçük ölçekte gerçekleşen girdapların incelenmesi, çok daha büyük ölçekli güneş patlamalarının enerji mekanizmasını anlamaya katkıda bulunabilir.

Sırada yapay zekâyla binlerce girdabı bulmak var

Araştırmacıların bir sonraki hedefi, Inouye Güneş Teleskobu'nun ürettiği yüksek çözünürlüklü veriler içinde Kelvin-Helmholtz girdaplarını otomatik olarak tespit edebilecek algoritmalar geliştirmek.

Böylece bu yapıların ne kadar yaygın olduğu, ne kadar enerji taşıdığı ve enerjinin ne kadarının Güneş'in üst atmosferine ulaşabildiği hesaplanabilecek.

Bir organizmanın tüm genom haritasının yapay zeka ile tasarlanması ilk kez gerçekleşiyor.

Üretilen 16 yeni virüsün bakterileri enfekte etmek üzere tasarlandığı, insanlara tehdit oluşturmadığı vurgulandı.

Araştırmacılar gelinen noktayı, hastalıkların tedavisinde yeni bir dönemin kapısını açabilecek, "çok önemli bir bilimsel dönüm noktası" olarak nitelendirdi. Bununla birlikte uzmanlar, yapay zeka tasarımı virüslerin güvenlik endişeleri yarattığı konusunda da uyardı.

Yapay zeka halihazırda yeni antibiyotiklerin tasarlanmasında kullanılıyor.

Ancak bu, sıfırdan yeni ve işlevsel bir virüs tasarlamaya kıyasla nispeten daha basit bir işlem.

BBC'ye konuşan Stanford Üniversitesi'nden yardımcı doçent Brian Hie, üretken yapay zekanın, "ilk kez eksiksiz bir genom tasarlamak için" kullanıldığını söyledi.

Bu araştırmacıların kullandığı teknoloji ChatGPT gibi büyük dil modellerine benzer şekilde çalışıyor.

Bu örnekte, Evo1 ve Evo2 olarak bilinen yapay zeka modelleri, metin dizileri yerine yaşamın dilini tahmin ediyor.

Kullandıkları yapay zeka modelleri, virüslerden, bakterilerden, bitkilerden ve insanlardan alınan genetik kodlar üzerinde eğitildi.

Daha sonra bu virüsler, yalnızca belirli bakteri türlerini enfekte eden bakteriyofaj adı verilen bir virüs türü üretmek üzere rafine edildi.

Stanford Üniversitesi'nden araştırmacılar, en fazla umut vadeden 302 yapay zeka tasarımını seçti ve bunları laboratuvarda sentezledi.

Bunlardan 16'sı koli basili bakterilerini öldürmede etkili oldu.

Bu laboratuvarda doktora öğrencisi olan Samuel King, bakteriyofajın etkili olduğunu günün erken saatlerinde çalışırken fark ettiklerini söyledi.

Araştırmacılar, yapay zeka tasarımı bakteriyofajı, üzerinde bakteri tabakası oluşmuş kültür kaplarına aktardı.

King sonrasını, "Berrak noktalar görmeye başlamıştık ve bu son derece heyecan vericiydi" diyerek anlattı.

Brian Hie de sonuçların ekiple paylaşıldığı anı, "oda bir anda alkış tufanıyla inledi" diye hatırlıyor.

Yeni bakteriyofaj geliştirilmesi, antibiyotiklere dirençli hale gelen enfeksiyonların tedavisinde yeni yöntemlere yol açabilir.

Ancak bu bilimsel atılım aynı zamanda yapay zekanın doğa üretimi olmayan biyoloji tasarlayabilme kapasitesine de işaret etti. Bu da sentetik biyoloji olarak biliniyor.

Araştırmacı Hie, bunun yeni ilaç ve tedavilerle "insan sağlığını büyük ölçüde iyileştirme" potansiyeline sahip olduğunu savundu.

Buna karşın aynı teknolojinin kötü amaçlarla yeni hastalıklar yaratmak için kullanılabileceğine dair endişeler de dile getiriliyor.

Johns Hopkins Üniversitesi Sağlık Güvenliği Merkezi'nden Dr. Thomas Inglesby ve Dr. Moritz Hanke, Science dergisinde yayınlanan araştırmanın bulgularının "acil biyolojik güvenlik ve biyolojik emniyet sorularını" gündeme getirdiğini yazdı.

"Artık mesele, üretken virüs genom tasarımının var olup olmayacağı değil, ciddi zarara yol açmadan kullanılıp kullanılamayacağı meselesi" uyarısı yaptılar.

Inglesby ve Hanke, hastalık yapma potansiyeli olan yeni virüslerin "peşinden gidilmemesi" gerektiğini de vurguladı.

Araştırmacılar, güvenliği en üst düzeye çıkarmak için gerekli adımları attıklarını açıkladı.

Bunu yaparken karmaşık organizmaları enfekte edebilecek virüsleri eğitim veri tabanından çıkardılar.

İnsanları enfekte eden virüsler yerine fajlar üzerinde araştırma yaptılar ve tüm çalışmalar güvenli bir laboratuvarda gerçekleştirildi.

Hie, mevcut güvenlik önlemlerinin bile "teknolojinin iyi amaçlar için kullanılmasını sağlamada" büyük ölçüde katkı sağladığını savunuyor.

Bilgisayar bitlerinden atomlara

Virüsler bilimsel anlamda canlı olarak sayılmıyor.

Bu nedenle şu an için yapay zekanın canlı organizmalar üretebilmesi için önemli bir bilimsel atılım daha gerekli.

Bir fajın genetik kodu yaklaşık 5400 baz çifti (harf) uzunluğunda.

Canlı bir hücreninse en küçük genomu yaklaşık 500.000 baz çifti uzunluğunda.

İnsan genomu ise üç milyar baz çiftidir.

Araştırmacı Hie, basit organizma üretimini denemenin "muhtemelen çok fazla iş gerektireceğini, ancak imkansız olmadığını" ve bu yönde çalışmaya "kesinlikle ilgi duyduklarını" söyledi.

İspanya'daki Pompeu Fabra Üniversitesi sentetik biyoloji laboratuvarından Prof. Marc Güell, çalışmanın "çok önemli bir dönüm noktası" olduğunu, çünkü "tarihte ilk kez biyolojinin bilgisayar üzerinden tasarlanmaya başladığını" söyledi.

"Bu, insanlığın en büyük zorluklarının üstesinden gelmek için heyecan verici olasılıkları hayal etmemize olanak tanıyor" dedi.

Bunlar arasında hastalıklarla mücadele etmek için fajlar geliştirmek, genetik bozuklukları tedavi etmek için enzimler ve immünoterapide kullanılabilecek antikorlar yer alıyor.

Manchester Biyoteknoloji Enstitüsü'nde sentetik genomik bölüm başkanı olan Prof. Patrick Cai, çalışmanın "önemli bir dönüm noktası" olduğuna katıldı.

"Bu durumun önemi fajların çok ötesine uzanıyor; genom dili modellerinin evrim tarafından kodlanan tasarım prensiplerini öğrenmeye başladığını ve yapay zeka destekli genom yazımının önünü açtığını gösteriyor" dedi.