COLLAGEN

CAHİT SARAÇOĞLU

YAZARLAR

Pandeminin Yaraları Sarılabilecek mi?

Yeniden bir merhaba diyelim sevgili okuyucularımıza. Son olarak 28 Aralık 2018 tarihinde Yenişafak Gazetesi’nde ekonomi muhabiri olarak ekonomideki gelişmeler konusunu kaleme almıştık. Sonrasında grubun 50 kişi ile ilgili işten çıkarma kararı sonrasında yaklaşık 2 yıldır ekonomiye ilişkin süreçleri izleyemedik.

www.gazetezebra.com.tr internet sitesinin yükünü omuzlayan değerli meslektaşım Ömür Ünver’in “ekonomiyi bizimle izler misin?” teklifi üzerine sevgili okuyucular, huzurunuza da yeni bir heyecanla çıktığımızı bilmenizi istiyorum. Ekonomide yaşanan ve yaşanacak gelişmeleri önceden gündeme getirmeyi amaçladığımız yazılarımızın ilkine bugün başlıyoruz.

Bildiğiniz gibi bir süre önce, 43 maddelik “İşsizlik Sigortası Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Teklifi” TBMM’ye sunuldu. Düzenleme ile 2018 başında yürürlüğe giren, bu yıl sona erecek istihdam artırıcı teşvik ve destekleme süreleri 2023’e uzatılıyor.

Bu kapsamda mesela işsizlik ödeneğinden yararlandırıldıktan sonra 90 gün içinde işe giren ve burada 12 ay çalışanların uzun vadeli sigorta primlerinin tamamı İşsizlik Sigortası Fonu’ndan karşılanması getiriliyor. Yine, kadın, genç ve mesleki yeterlilik belgesi bulunanların istihdam edenlere verilen prim desteği ve ilave istihdam sağlayan işverene yönelik prim desteği süreleri de 31 Aralık 2023’e uzatılıyor. Kısa çalışmadan normal çalışmaya dönen işyerlerine verilen desteğin süresinin de 30 Haziran 2021’e kadar uzatılması konusunda Cumhurbaşkanı’na yetki veriliyor.

Ancak, geçen 1,5 yıllık zaman diliminde verilen desteklerin ne kadar başarılı olduğu ise şüpheli. TÜİK geçtiğimiz eylül ayında, 2018 ocak ayında başlatılan desteklemelerin 1,5 yıllık kısmının ilk analizi sayılan Haziran 2020 dönemi Hanehalkı İşgücü Araştırması (HİA) sonuçlarını açıkladı. Bu sonuçların önemli bir tarafı da; ekonominin yeniden açıldığı haziran ayı verilerini yansıtıyor olması. Çünkü Haziran 2020 verileri, salgının en yoğun geçtiği nisan ve mayıs aylarından sonra salgında kısmi bir gerilemenin görüldüğü ve ekonominin açıldığı dönemi kapsaması açısından önemliydi.

TÜİK’in 10 Eylül 2020 günü açıkladığı sonuçlara göre, son 1,5 yıldır verilen teşvik ve desteklemelere karşın istihdam ve işsizlikteki vahim tablonun sürdüğünü görüyoruz. Çünkü Türkiye genelinde 15 ve daha yukarı yaştakilerde işsiz sayısı 2017 sonunda 3 milyon 454 bin kişiydi. İşsiz sayısı 2020 Haziran döneminde ise 4 milyon 101 bin kişiye çıktı. Bu sayı 2019 Haziran ayında 4 milyon 253 bin kişiydi. Yani işverenlere istihdamı sürdürmeleri için verilen teşvik ve desteklemelere rağmen, son 1,5 yılda işsiz sayısında 650 bin kişi arttı.

Peki, aynı teşvik modelinin sürdürülmesi ile 2 yılı tamamlanan desteklemelerin süresinin 3 yıl daha uzatılmasının istihdam açısından olumlu getirisi olabilecek mi? Bunu izleyip göreceğiz!

Öte yandan düzenlemenin TBMM Plan Bütçe Komisyonu’ndaki görüşmelerinde önergelerle eklenmesi planlanan vergi ve SSK prim ödemeleri ile ilgili yeni bir yapılandırmanın da geleceğini belirtelim. Ancak, bu konu da bir sürü soru işareti var.

Çünkü son 18 yılda uygulamaya konulan 4 yapılandırma düzenlemelerinden de Maliye Hazine Bakanlığı’nın istenilen verimi almadığı biliniyor. Tahakkuk/tahsilat oranının artırılması amacıyla getirilen esnek ödeme koşullarına rağmen, tahsilat oranının yüzde 53’leri geçmediği biliniyor, ayrıca yapılandırmaya taksit ödemeleri ile katılan kesimlerin daha sonraki taksitleri ödemeyerek, sistemden düştüğünü de biliyoruz. Özetle pandemiden dolayı ticarethanesi kapalı olan esnafın yeni yapılandırma ile getirilecek ödeme kolaylığına nasıl katılacağı da yine şüpheli.

Bu arada düzenleme ile Cumhurbaşkanı’na yüzde 20 olan (bu yıl sonuna kadar yüzde 22 uygulanan) kurumlar vergisini 5 puana kadar indirme yetkisi veriliyor. Ayrıca, BIST’te ilk defa işlem görmek üzere en az yüzde 20 hissesini halka arz edilen şirketlere (finans kuruluşları, bankalar hariç) 5 dönem boyunca kurumlar vergisi 2 puan indirimli olarak uygulanacak.

İşverenlere 2019 yılı Ocak ayı ile 2020 yılı Nisan ayı arasında en az sigortalı bildirimi yapılan aydaki sigortalı sayısına ilave edilecek her istihdam için günlük 44.15 lira, bunları işe alıp ücretsiz izne çıkaranlara ise günlük 39.24 lira nakdi ücret desteği verilecek.

Dünyada ağır bir viral süreçten kaynaklı ekonomik daralmanın yaşandığı bir döneminde Türkiye’nin bir türlü çözülemeyen kendine özgü yapısal sorunları devam ederken, önümüzdeki 3 yılda uygulamaya konulacak teşvik ve desteklemelerin seyrini hep birlikte izleyeceğiz.

Yazarın Diğer Yazıları